National and Kapodistrian University of Athens
Ο ρόλος της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην πολιτική περιβάλλοντος, μετά το νόμο «Καλλικράτη»: Αλλαγές, ευκαιρίες, προβλήματα, προοπτικές.
Abstract
dc:descriptionΣτην παρούσα μελέτη διερευνάται ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της κρατικής αποκεντρωμένης διοίκησης, στην άσκηση περιβαλλοντικών πολιτικών, μετά την διοικητική μεταρρύθμιση "Καλλικράτη", καθώς και οι αλλαγές, οι ευκαιρίες, τα προβλήματα και οι προοπτικές που διαγράφονται με την εφαρμογή του. Η εν λόγω μεταρρύθμιση αφορά στην αναβάθμιση του θεσμικού τους ρόλου και στην ανακατανομή αρμοδιοτήτων, σε συνδυασμό με τον επαναπροσδιορισμό των διοικητικών ορίων και αρμοδιοτήτων, σε συνδυασμό με τον επαναπροσδιορισμό των διοικητικών ορίων και αρμοδιοτήτων της κρατικής αποκεντρωμένης διοίκησης. Επειδή ο τρόπος οργάνωσης και λειτουργίας του διοικητικού συστήματος μιας χώρας, επιδρά στον τρόπο άσκησης των διαφόρων πολιτικών που απαιτούνται για τη λειτουργία του κράτους, η μελέτη κινείται γύρω από τη διερεύνηση δύο αξόνων, οι οποίοι βρίσκονται σε αλληλεπίδραση. Στον ένα άξονα διερευνάται το εφαρμοζόμενο διοικητικό σύστημα και οι μετεξελίξεις που οδήγησαν στην σημερινή μορφή του. Στον άλλο, η εξέλιξη της άσκησης περιβαλλοντικής πολιτικής στο πλαίσιο του εφαρμοζόμενου διοικητικού συστήματος, με διερεύνηση του ρόλου που διαδραματίζει η Τοπική Αυτοδιοίκηση και η κρατική αποκεντρωμένη διοίκηση, μετά την εφαρμογή της διοικητικής μεταρρύθμισης, στην άσκηση της συγκεκριμένης πολιτικής. Από την ανασκόπηση των διαφόρων σταδίων που διήλθε η διοικητική οργάνωση του κράτους, μέχρι τη σημερινή της μορφή, διαπιστώνεται ότι κινείται σε τρία επίπεδα: την κεντρική διοίκηση , τις αποκεντρωμένες περιφερειακές μονάδες της κεντρικής διοίκησης που υπάγονται σε αυτήν και λειτουργούν κατ'εντολή της και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, πρώτου και δεύτερου βαθμού. Παρά τις μεταρρύθμιστικές προσπάθειες, πάγιο χαρακτηριστικό του ελληνικού πολιτικο-διοικητικού συστήματος, υπήρξε η εμμονή σε ένα συγκεντρωτικό και περιοριστικό χαρακτήρα, απέναντι σε κάθε προοπτική αποκέντρωσης, ή διάχυσης της εξουσίας. Η διοικητική μεταρρύθμιση "Καλλικράτης" διενεργήθηκε με στόχο την ανάδειξη ισχυρής τοπικής αυτοδιοίκησης, της προαγωγή της διαφάνειας και της συμμετοχικής δημοκρατίας, την εξορθολογισμένη διαχείριση, την αντιμετώπιση φαινομένων κακοδιοίκησης και διαφθοράς και την ενίσχυση της αναπτυξιακής προοπτικής, η οποία θα βασίζεται στην αξιοποίηση των τοπικών και περιφερειακών συγκριτικών πλεονεκτημάτων, στο σεβασμό στο περιβάλλον και στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, με τελικό στόχο τον μετασχηματισμό του κράτους σε αποτελεσματικό, επιτελικό και αποκεντρωμένο κράτος. Με την εφαρμογή του "Καλλικράτη" και για την επίτευξη των στόχων του, οι χίλιοι τριάντα τέσσερις (1.034) Ο.Τ.Α. Α' Βαθμού συνενώθηκαν σε τριακόσιους εικοσπέντε (325) Δήμους πιο ισχυρούς, οι εβδομηνταέξι (76), διοικητικές δομές δευτεροβάθμιας αυτοδιοίκησης καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν από δεκατρείς (13) αιρετές Περιφέρειες, οι οποίες συγκροτήθηκαν στα όρια των πρώην κρατικών Περιφερειώ, (με τη θεσμοθέτηση των δύο εξ αυτών ως Μητροπολιτικών Περιφερειών) ενώ οι επτά (7) αποκεντρωμένες κρατικές διοικήσεις, αντικατέστησαν τις δεκατρείς (13) πρώην κρατικές Περιφέρειες. Επι πλέον, εισήχθηκαν νέοι θεσμοί και μεταφέρθηκαν αρμοδιότητες με τους ανάλογους πόρους, από την πρώην Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις στους Δήμους και από τις πρώην κρατικές Περιφέρειες, στις νυν αιρετές Περιφέρειες. Η διοικητική υποστήριξη της περιβαλλοντικής πολιτικής στην Ελλάδα, κατ' αντανάκλαση της διοικητικής οργάνωσης του κράτους, είναι επίσης ιεραρχημένη σε τρία επίπεδα, κεντρικό, αποκεντρωμένο και τοπικό. Η περιβαλλοντική πολιτική αποδείχθηκε σε επίσημη πολιτική του Ελληνικού κράτους από την δεκαετία του 1970 και ιδίως μετά την ψήφιση του άρθρου 24 του Συντάγματος, που καθιστά την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος υποχρέωση του κράτους και δικαίωμα του καθενός. Πέρα από τον πληθωρισμό και συγκεντρωτισμό κατανομής των αρμοδιοτήτων στην Κεντρική Διοίκηση, χρόνια προβλήματα του Ελληνικού διοικητικού συστήματος τα οποία αντανακλώνται και στην άσκηση περιβαλλοντικής πολιτικής, αποτελούν η πολυνομία, η πολυδιάσπαση και επικάλυψη αρμοδιοτήτων μεταξύ πολλών φορέων, καθώς και η αδυναμία συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Σε κεντρικό επίπεδο το Υ.Π.Ε.Κ.Α., είναι το αρμόδιο Υπουργείο που καθόριζει τους κατευθυντήριους άξονες για το περιβάλλον, σε όλη τη χώρα. Οι Ο.Τ.Α. και οι αποκεντρωμένες διοικήσεις, ασκούν συγκεκριμένες αρμοδιότητες σε θέματα περιβάλλοντος, στην περιοχή ευθύνης τους. Από την λεπτομερή καταγραφή της κατανομής των εν λόγω αρμοδιοτήτων όπως έχει διαμορφωθεί μετά την εφαρμογή του "Καλλικράτη", προκύπτει ότι οι αρμοδιότητες των Ο.Τ.Α. αποτελούν κυρίως αρμοδιότητες διεκπεραιωτικού, ελεγκτικού και γνωμοδοτικού χαρακτήρα, ενώ παρατηρείται η αφαίρεση σημαντικών αρμοδιοτήτων που είχαν ανατεθεί στους Ο.Τ.Α. με τον "Καλλικράτη", τόσο σε θέματα περιβάλλοντος (π.χ. εκπόνηση περιφερειακών σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων), όσο και σε άλλα θέματα, (π.χ. υγεία) και η ανάληψή τους από την κεντρική ή την αποκεντρωμένη κρατική διοίκηση. Αντίθετα, οι αρμοδιότητες που ασκούνται από τις κρατικές αποκεντρωμένες διοικήσεις σε θέματα περιβάλλοντος, είναι πιο ουσιαστικές και αποφασιστικές (π.χ. έγκριση περιβαλλοντικών όρων). Δύο χρόνια μετά την εφαρμογή του Καλλικράτη", εντοπίζονται ορισμένα λειτουργικά προβλήματα, τα οποία πιθανόν επιδεινώνονται από τη συγκυρία της εφαρμογής των μνημονίων για την αντιμετώπιση της σοβαρής οικονομικής κρίσης που πλήττει τη χώρα. Εκκρεμούν ακόμα αρκετές ενέργειες για την ολοκλήρωση της εν λόγω μεταρρύθμισης, όπως η έκδοση Υ. Α. και Π. Δ. για τη μεταβίβαση διαφόρων αρμοδιοτήτων, η σύσταση της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Εποπτείας των Ο.Τ.Α, η θέσπιση του υποστηρικτικού επιχειρησιακού προγράμματος "Ε.Λ.Λ.Α.Δ.Α." κλπ) και ασκούνται είτε από την Κεντρική Διοίκηση, είτε από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Διαφαίνεται και πάλι η συγκεντρωτική μορφή του κράτους και η δυσπιστία έναντι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Επισημαίνεται και πάλι η ανάγκη ενδυνάμωσης του επιτελικού ρόλου του κράτους και της ενίσχυσης της τοπικής αυτοδιοίκησης. Από τη μελέτη της περίπτωσης της Περιφέρειας Αττικής και την επίδραση που είχε η εφαρμογή του "Καλλικράτη" στην οργάνωση και λειτουργία της, τόσο σε γενικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο άσκησης πολιτικών για το περιβάλλον, διαπιστώθηκαν λειτουργικά προβλήματα για τα οποία μελετώνται μέτρα αντιμετώπισής τους. Σε σχέση με την άσκηση πολιτικών στον τομέα του περιβάλλοντος, ως θετικός παράγοντας εκτιμάται η υψηλή εξειδίκευση και εμπειρία των διοικητικών στελεχών, η γνώση των περιβαλλοντικών ζητημάτων που απασχολούν την Περιφέρεια και η εγγύτητα στις περιοχές που χρήζουν ειδικής μέριμνας. Ως πρόβλημα, επισημαίνεται κυρίως η πολυνομία, η επικάλυψη αρμοδιοτήτων, η έλλειψη μηχανισμών απομάκρυνσης των ρυπογόνων εστιών καθώς και μηχανισμών ελέγχου για τυχόν επανάληψη παρανομιών για τις οποίες έχει ήδη τεθεί πρόστιμο κλπ. Στα πλαίσια του Επιχειρησιακού Προγραμματισμού 2012-2014 τον οποίο η Περιφέρεια Αττικής κατήρτισε ως Μητροπολιτική Περιφέρεια και εγκρίθηκε από το Περιφερειακό της Συμβούλιο, προβλέπεται μια σειρά δράσεων με στόχο την βελτίωση της λειτουργίας και της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών της, καθώς και δράσεις σε νευραλγικούς τομεις, όπως η προστασία του φυσικού και αστικού περιβάλλοντος.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Author dc:creator
-
- Κατσαλή Αργυρώ
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:1339515