National and Kapodistrian University of Athens
Ο ρόλος, τα όργανα και το θεσμικό πλαίσιο της Ε.Ε. για τη διαχείριση κρίσεων απο φυσικές καταστροφές
Abstract
dc:descriptionΟι προκλήσεις ασφαλείας που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές χώρες – τώρα ή θα κληθούν να αντιμετωπίσουν στο μέλλον – είναι τεράστιες. Η αυξημένη πολυπλοκότητα των υποδομών ζωτικής σημασίας, η κλιματική αλλαγή, οι φυσικοί κίνδυνοι, η τεχνολογική εξέλιξη, η ανακατανομή των διεθνών κέντρων ισχύος, οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, η ενεργειακή ασφάλεια και η περιβαλλοντική υποβάθμιση δημιουργούν νέες και απρόβλεπτες προκλήσεις. Μία φυσική καταστροφή είναι η συνέπεια ενός φυσικού κινδύνου η οποία περνάει από το στάδιο της πιθανότητας σε μία ενεργή φάση και έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον και στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Οι φυσικές καταστροφές αποτελούν συνήθως γεγονότα στιγμιαία, που εκδηλώνονται με μεγάλη ταχύτητα και απειλούν τα κοινωνικά συστήματα με τα οποία αλληλοεπιδρούν σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Οι επιπτώσεις (κυρίως ανθρώπινες και οικονομικές απώλειες) δεν περιορίζονται χρονικά τη στιγμή του συμβάντος και από απόψεως χώρου μπορούν να είναι ευρύτερες. Η ΕΕ διαπιστώνοντας το έλλειμμα που υπήρχε στον τομέα της διαχείρισης κρίσεων συνέπεια ανθρωπογενών και φυσικών καταστροφών ανέπτυξε το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο για την δημιουργία ικανοτήτων. Με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας (γνωστή και ως η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη) εισήχθησαν στο δίκαιο της ΕΕ προβλέψεις ιδιαίτερα σημαντικές για τη διαχείριση κρίσεων, όπως η θέσπιση της θέσεως του Ύπατου Αρμοστή για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας, η δημιουργία της Υπηρεσίας Εξωτερικών Δράσεων της ΕΕ, καθώς και η θέσπιση της Ρήτρας Αλληλεγγύης (Solidarity Clause). Για την υιοθέτηση κοινών θέσεων, τον καθορισμό των απειλών και των στρατηγικών στόχων στον τομέα της ασφάλειας το 2003 υιοθετήθηκε η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας, που συμπληρώθηκε το 2010 με τη Στρατηγική Εσωτερικής Ασφαλείας, αναγνωρίζοντας μεταξύ των απειλών για τα κράτη μέλη τις φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές. Η πολιτική προστασία αναπτύχθηκε στην ΕΕ κατά έναν ad hoc και τμηματικό τρόπο διαχρονικά. Αποτελεί μια από τις πλέον ολοκληρωμένες και θεσμικά καθιερωμένες ευρωπαϊκές αρμοδιότητες στον τομέα της – υπό την διευρυμένη έννοια – πολιτικής ασφαλείας, αλλά ταυτόχρονα και πηγή εντάσεων. Η ευθύνη διαχείρισης των συνεπειών μιας καταστροφής αποτελεί πρωτίστως ευθύνη των αρμόδιων φορέων της χώρας όπου εκδηλώνεται. Όταν η κλίμακα της καταστροφής υπερβαίνει την εθνική επάρκεια αντιμετώπισής της, ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ – κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερόμενου κράτους – δύναται να ενεργοποιήσει συντονισμένη βοήθεια από τα συμμετέχοντα κράτη με βάση τους πόρους που διατίθενται από αυτά. Επιπλέον στόχος του μηχανισμού είναι η υποστήριξη και συμπλήρωση των προσπαθειών πρόληψης και ετοιμότητας των συμμετεχόντων κρατών. Κύρια δομικά στοιχεία του μηχανισμού αποτελούν το κέντρο συντονισμού αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, η ευρωπαϊκή ικανότητα αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών – με τη μορφή μιας εθελοντικής δεξαμενής προδεσμευμένων ικανοτήτων των κρατών μελών – οι εκπαιδευμένοι εμπειρογνώμονες και το Κοινό Σύστημα Πληροφοριών και Εκτάκτων Αναγκών. Για τη χρηματοδότηση των δράσεων ιδρύθηκε το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ και θεσμοθετήθηκε το χρηματοδοτικό μέσο πολιτικής προστασίας για την περίοδο 2014-2020. Η υλοποίηση προγραμμάτων εκπαίδευσης, η διεξαγωγή ασκήσεων και η ανταλλαγή εμπειρογνωμόνων ενισχύουν περεταίρω τις ικανότητες της Ένωσης στο τομέα της πολιτικής προστασίας. Με την θεσμοθέτηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού πολιτικής προστασίας και την ανάπτυξη λοιπών ικανοτήτων διαχείρισης κρίσεων, η ΕΕ εισήλθε σε ένα πεδίο που ανέκαθεν θεωρούνταν έκφραση εθνικής κυριαρχίας. Αν και αρχικά σχεδιάστηκε για τη διευκόλυνση της συνεργασίας και την παροχή συνδρομής σε κράτη μέλη που περιήλθαν σε δυσχερή θέση κατά την αντιμετώπιση καταστροφής, ο μηχανισμός εξυπηρετεί πλέον την απόκριση της ΕΕ σε καταστροφές διεθνώς. Η ΕΕ παρά τα όποια προβλήματα (πολυπλοκότητα των θεσμών, ασύνδετες ή αλληλεπικαλυπτόμενες λειτουργίες), κατάφερε να αναπτύξει επαρκείς μηχανισμούς και διαδικασίες διαχείρισης κρίσεων από φυσικές και όχι μόνο καταστροφές. Έτσι σήμερα είναι ικανή να συμβάλει αποφασιστικά στη διαχείριση κρίσεων διεθνώς έχοντας στη διάθεσή της ποικιλία πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών εργαλείων. Η μεγαλύτερη, ίσως πρόκληση που καλείται η ΕΕ να αντιμετωπίσει στο μέλλον σε σχέση με τη διαχείριση κρίσεων από φυσικές ή/και ανθρωπογενείς καταστροφές, συνδέεται με αυτή την ίδια την ύπαρξή της, τουλάχιστον με τη μορφή που έχει σήμερα.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Τάντος Κωνσταντίνος
- Tantos Konstantinos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:1373811