National and Kapodistrian University of Athens
Κλιματική αλλαγή και αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών. Από τη θεωρία... στην πράξη
Abstract
dc:descriptionΗ Κλιματική Αλλαγή δεν αποτελεί ένα καινούριο φαινόμενο. Ήδη από το 1992 η υπογραφή της Σύμβασης για την Κλιματική Αλλαγή υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών αποτέλεσε την αφετηρία της συστηματικής προστασίας και παρακολούθησης των συνεπειών αυτής, κυρίως, μέσω των CoPs (Conference of the Parties) και της ανάληψης πρωτοβουλιών αλλά και δεσμεύσεων απο τα συμβαλλόμενα μέρη (Πρωτόκολλο του Κιότο) στη βάση της αρχής της συνεργασίας. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να εξετάσει την ιδιαίτερη σχέση που παρατηρείται μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και της μετακίνησης πληθυσμών. Από τη δεκαετία του ’80 και έπειτα παρατηρείται η προσπάθεια μιας πληθώρας ακαδημαϊκών και θεωρητικών επιστημόνων να ορίσουν μια νέα κατηγορία προσφύγων, οι οποίοι άτυπα προσδιορίζονται ως περιβαλλοντικοί ή κλιματικοί πρόσφυγες. Η ισχύουσα Σύμβαση του 1951 για τους πρόσφυγες αδυνατεί να ανταποκριθεί στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κατηγορίας αυτής. Οι όποιες προσπάθειες επίτευξης ενος κοινά αποδεκτού ορισμού έχουν πέσει μέχρι στιγμής στο κενό. Οι αιτίες της αποτυχίας αυτής ποικίλλουν. Χαρακτηριστικά, είτε γιατί κάποιοι δεν θεωρούν την περιβαλλοντική υποβάθμιση ως γενεσιουργό αιτία μετακίνησης ενός πληθυσμού, είτε γιατί κάποια ανεπτυγμένα κράτη δεν επιθυμούν την ανάληψη περισσότερων υποχρεώσεων σε περίπτωση αναθεώρησης της Σύμβασης του 1951. Ως αποτέλεσμα, η μη αναγνώριση των περιβαλλοντικών προσφύγων από τη Διεθνή Κοινότητα, συνεπάγεται προβλήματα στην ταυτοποίησή τους και εν συνεχεία στην προστασία τους. Οι όποιες προσπάθειες μεμονωμένων κρατών (π.χ. Νέα Ζηλανδία) να απαλλάξουν από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής τους πληθυσμούς των πληγέντων γειτονικών τους κρατών γίνεται σε μια ad hoc βάση και δεν συμβάλλει στην ουσιαστική επίλυση του ζητήματος. Κρίνεται, λοιπόν, αναγκαία η συνομολόγηση ενός συμβατικού κειμένου αναγνώρισης και προστασίας αυτών υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Η απουσία ενός θεσμικού και νομοθετικού προστατευτικού μανδύα σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη καταστρεπτική πορεία της κλιματικής αλλαγής οδηγεί σε ένα πραγματικό αδιέξοδο δημιουργώντας μια έντονη ανασφάλεια (ατομική – κρατική - διεθνή) ικανή να προκαλέσει κοινωνικές κρίσεις και συγκρούσεις. Η σχέση κλιματικής αλλαγής, μετακίνησης πληθυσμών και ασφάλειας όπως διατυπώθηκε πρώτη φορά από τον Lester Brown τη δεκαετία του ’70 και ερευνήθηκε εκτενώς στις επόμενες δεκαετίες αναδύει τελικά ένα παγκόσμιο ζήτημα ασφάλειας. Από την άλλη πλευρά, η ανάγκη προστασίας των μετακινούμενων λόγω των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής αναδύει ένα ζήτημα διεθνούς δικαιοσύνης. Επεξηγηματικά, στις περισσότερες των περιπτώσεων πρόκειται για μετακινήσεις πληθυσμών από χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου, οι οποίοι βιώνουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής έχοντας συμβάλλει ελάχιστα έως και καθόλου στην εμφάνιση του φαινομένου, σε αντιδιαστολή με τα ανεπτυγμένα κράτη. Σε κάθε περίπτωση όμως η διεθνής απραξία και διστακτικότητα για την ανάληψη των αναγκαίων μέτρων προστασίας συνεπάγεται την κατάφωρη καταπάτηση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οδηγώντας σε μια γενικευμένη κρίση ασφάλειας και έκπτωσης των ηθικών αξιών. Επομένως, πρώτο και κύριο μέλημα της Διεθνούς Κοινότητας θα πρέπει να είναι η προστασία των κλιματικά μετακινούμενων πληθυσμών στη βάση ενός δεσμευτικού συμβατικού κειμένου. Το κείμενο αυτό θα πρεπει να κινείται σε δυο μέρη. Αφενός, να προωθεί και να διαφυλάσει τα δικαιώματα των πληθυσμών αυτών και αφετέρου να προβλέπει μηχανισμούς πρόληψης αλλά και προσαρμογής στη νεα αυτή πραγματικότητα που διαμορφώνουν για την ανθρωπότητα οι δραματικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Author dc:creator
-
- Μπίτσα Δήμητρα
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:1448002