Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Αξιολόγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων διφασικής αποδέσμευσης με δείκτες άμεσης σύγκρισης καμπυλών

Abstract

dc:description

Οι μελέτες βιοϊσοδυναμίας για την έγκριση γενοσήμων φαρμακευτικών προϊόντων είναι υποχρεωτικές από τις αρμόδιες Υγειονομικές Αρχές και πραγματοποιούνται ώστε να εξασφαλίσουν την ύπαρξη ισοδύναμης θεραπευτικής δράσης και ασφάλειας των σκευασμάτων αυτών για τους ασθενείς. Δύο σκευάσματα με την ίδια δραστική ουσία, μπορούν να θεωρηθούν βιοϊσοδύναμα όταν είναι φαρμακευτικά ισοδύναμα και οι βιοδιαθεσιμότητες τους (ρυθμός και έκταση της απορρόφησης) μετά από χορήγηση της ίδιας μοριακής δόσης βρίσκονται εντός των προκαθορισμένων αποδεκτών ορίων. Το νομοθετικό πλαίσιο για τον καθορισμό της βιοϊσοδυναμίας περιλαμβάνει την αξιολόγηση των κύριων φαρμακοκινητικών παραμέτρων, AUC (επιφάνεια κάτω από την καμπύλη συγκέντρωσης του φαρμάκου στο αίμα – χρόνου) και Cmax (μέγιστη συγκέντρωση του φαρμάκου στο αίμα). Σε περιπτώσεις όπου για λόγους αποτελεσματικότητας της θεραπείας, απαιτείται γρήγορη έναρξη της δράσης μπορεί να αξιολογηθεί επίσης και η παράμετρος AUCTmaxR (αρχική επιφάνεια μέχρι το χρόνο μέγιστης συγκέντρωσης). Βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις όπου και πάλι για λόγους αποτελεσματικότητας της θεραπείας, απαιτείται ελεγχόμενη διάρκεια της επίδρασης του φαρμάκου, όπως συμβαίνει σε ορισμένα σκευάσματα τροποποιημένης αποδέσμευσης. Όμως διαφορετικοί ρυθμοί αποδέσμευσης για σκευάσματα με μηχανισμό διφασικής αποδέσμευσης, όπως είναι κάποια σκευάσματα τροποποιημένης αποδέσμευσης μεθυλφαινιδάτης, μπορεί να οδηγήσουν σε διαφορετικού σχήματος καμπύλες συγκέντρωσης – χρόνου και μη ισοδύναμες θεραπευτικά φαρμακοτεχνικές μορφές. Η μεθυλφαινιδάτη, είναι ένας διεγέρτης του κεντρικού νευρικού συστήματος, και είναι η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη φαρμακευτική αγωγή για τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) η οποία είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που εμφανίζεται συνήθως κατά τη νηπιακή ηλικία και συνεχίζεται κατά ένα σημαντικό ποσοστό, και στην ενήλικη ζωή. Η μεθυλφαινιδάτη κυκλοφορεί σε μια σειρά από διαφορετικά εμπορικά σήματα, συχνά με τη μορφή σκευασμάτων τροποποιημένης διφασικής αποδέσμευσης. Τόσο ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) όσο και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ), έχουν αναθεωρήσει τις οδηγίες βιοϊσοδυναμίας για το συγκεκριμένο είδος σκευασμάτων, εισάγοντας επιπρόσθετες παραμέτρους εκτίμησης της βιοϊσοδυναμίας – τις μερικές επιφάνειες (pAUCs) για διάφορους χρόνους αποκοπής, εστιάζοντας στο χαρακτηρισμό της αποδέσμευσης της δραστικής ουσίας όταν αυτή γίνεται σε περισσότερες από μία φάσεις. H βιοϊσοδυναμία δύο σκευασμάτων της ίδιας δραστικής ουσίας έχει προταθεί στη βιβλιογραφία ότι θα μπορούσε να προσδιοριστεί εκτιμώντας την ομοιότητα των αντίστοιχων καμπυλών συγκέντρωσης του φαρμάκου στο πλάσμα σε σχέση με το χρόνο, μετά από per os χορήγηση, μέσω δεικτών άμεσης σύγκρισης καμπυλών (Direct Curve Comparison Indices, DCCIs). Στα πλαίσια μελέτης της θεωρητικής ευαισθησίας δεικτών άμεσης σύγκρισης καμπυλών στο να αντανακλούν διαφορές στα φαρμακοκινητικά προφίλ, διαπιστώθηκε ότι κάθε δείκτης f1, ξ1 ή ξ2, που υπολογίστηκε μέχρι δύο χρονικές στιγμές (Tmax, χρόνο μέγιστης συγκέντρωσης του προφίλ του σκευάσματος αναφοράς και tlast, χρόνο τελευταίας δειγματοληψίας) αποτέλεσε σε όλες τις περιπτώσεις, ένα αποτελεσματικό εργαλείο σύγκρισης των υπό εξέταση φαρμακοκινητικών προφίλ. Η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία με τη χρήση εκτεταμένων προσομοιώσεων εξετάζει αρχικά την ευαισθησία των δεικτών άμεσης σύγκρισης καμπυλών συγκέντρωσης-χρόνου f1, ξ1 και ξ2 στο να αντανακλούν διαφορές στις καμπύλες συγκέντρωσης του φαρμάκου στο πλάσμα, σκευασμάτων υπό έλεγχο και σκευασμάτων αναφοράς διφασικής αποδέσμευσης. Πιο ειδικά, επιχειρείται η αξιολόγηση του κριτηρίου βιοϊσοδυναμίας για σκευάσματα διφασικής αποδέσμευσης μεθυλφαινιδάτης με βάση τους «μερικούς» δείκτες f1,t1-t2, ξ1,t1-t2 και ξ2,t1-t2 θεωρώντας ως χρόνους αποκοπής, τους χρόνους που ορίζουν οι τροποποιημένες οδηγίες του FDA και του ΕΜΑ για τις pAUCs για το συγκεκριμένο είδος σκευασμάτων τροποποιημένης αποδέσμευσης. Σε κάθε περίπτωση ακολουθεί σύγκριση της συμβολής κάθε δείκτη στο εκάστοτε κριτήριο βιοϊσοδυναμίας. Επιπλέον, πραγματοποιείται συγκριτική αξιολόγηση του κριτηρίου βιοϊσοδυναμίας υπολογισμένο με βάση τους «μερικούς» δείκτες άμεσης σύγκρισης καμπυλών, f1,t1-t2, ξ1,t1-t2 και ξ2,t1-t2 με το κριτήριο βιοϊσοδυναμίας που υπολογίστηκε σε προηγούμενη μελέτη με βάση τις κλασικές παραμέτρους, Cmax και pAUCs, σύμφωνα με το προσχέδιο της νέας οδηγίας του FDA, για σκευάσματα διφασικής αποδέσμευσης μεθυλφαινιδάτης και σύμφωνα με την οδηγία του ΕΜΑ, για σκευάσματα πολυφασικής αποδέσμευσης. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν ως πρότυπα προϊόντα δύο σκευάσματα υδροχλωρικής μεθυλφαινιδάτης διφασικής αποδέσμευσης, το Ritalin LA® (σκεύασμα αναφοράς Ι) και το Concerta® (σκεύασμα αναφοράς ΙΙ). Τα αποτελέσματα που προέκυψαν έδειξαν ότι το κριτήριο βιοϊσοδυναμίας με βάση το δείκτη f1,t1-t2 εμφανίζεται, στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων που μελετήθηκαν, πιο αυστηρό σε σχέση με τα κριτήρια που βασίζονται στους άλλους δύο δείκτες. Ακόμη, από τη σύγκριση των αποτελεσμάτων που ελήφθησαν από τη μελέτη των προσομοιώσεων των δύο προτύπων σκευασμάτων, φαίνεται πως οι δείκτες εμφανίζονται πιο ευαίσθητοι στις μεταβολές των παραμέτρων του φαρμακοκινητικού μοντέλου στις περιπτώσεις των προσομοιώσεων του σκευάσματος ΙΙ απ’ ότι στις προσομοιώσεις του σκευάσματος Ι. Επίσης, το κριτήριο βιοϊσοδυναμίας με βάση το συνδυασμό μερικών δεικτών άμεσης σύγκρισης καμπυλών που υπολογίστηκαν σε χρόνους αποκοπής που προτείνονται στην οδηγία του FDA για τις μερικές επιφάνειες pAUCs, φαίνεται να είναι, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, πιο αυστηρό απ’ ότι το κριτήριο με βάση τους χρόνους αποκοπής που προτείνονται στην οδηγία του EMA. Σε ότι αφορά την αξιολόγηση του κριτηρίου βιοϊσοδυναμίας με βάση τους δείκτες άμεσης σύγκρισης καμπυλών έναντι των κλασικών φαρμακοκινητικών παραμέτρων προέκυψαν τα παρακάτω ενδιαφέροντα συμπεράσματα: Τα κριτήρια βιοϊσοδυναμίας με βάση τους δείκτες άμεσης σύγκρισης καμπυλών ήταν σε όλες τις περιπτώσεις πιο αυστηρά απ’ ότι οι τα κριτήρια που ορίζονται μόνο από τις μερικές επιφάνειες κάτω από την καμπύλη συγκέντρωσης - χρόνου (pAUCs). Επιπλέον, σε καμία από τις 36 διαφορετικές περιπτώσεις προσομοιώσεων που μελετήθηκαν, τα κριτήρια του FDA ή του EMA δεν εμφανίζονται συνολικά πιο αυστηρά από τα κριτήρια με βάση τους δείκτες άμεσης σύγκρισης καμπυλών. Σε αρκετές περιπτώσεις οι δείκτες και οι κλασικές φαρμακοκινητικές παράμετροι εμφανίζουν διαφορετική ευαισθησία ανάλογα με τις παραμέτρους του φαρμακοκινητικού μοντέλου αποδέσμευσης του φαρμάκου, που μεταβάλλονται στην εκάστοτε προσομοίωση. Αυτό συνεπάγεται περιοχές αποδοχής της βιοϊσοδυναμίας με βάση τους δείκτες, αλλά απόρριψης με βάση τα κριτήρια του FDA ή του EMA, καθώς επίσης και το αντίστροφο. Η απόρριψη της βιοϊσοδυναμίας με βάση τις κλασικές φαρμακοκινητικές παραμέτρους, οφείλεται στην Cmax για τον FDA και στις Cmax,1 και Cmax,2 για τον ΕΜΑ και όχι στις επιφάνειες pAUCs. Στις περιπτώσεις αυτές, όταν οι μερικοί δείκτες υπολογίστηκαν από χρόνο 3 h ή 4 h μέχρι το χρόνο Tmax2R, δηλαδή μέχρι το χρόνο που παρατηρείται ή μέγιστη συγκέντρωση κατά τη δεύτερη (πιο αργή) φάση της απορρόφησης του φαρμάκου, τότε όλοι οι δείκτες έδειξαν απόρριψη της βιοϊσοδυναμίας και κατ’ επέκταση «αυστηροποίηση» του κριτηρίου. Αυτό είναι σε συμφωνία με τα αποτελέσματα μελέτης που έγινε για σκευάσματα με μία φάση αποδέσμευσης και όπου ο συνδυασμός των δεικτών υπολογισμένων μέχρι δύο σημεία αποκοπής, δηλαδή μέχρι το TmaxR και μέχρι το χρόνο tlast οδηγούσε σε ένα πολύ ευαίσθητο κριτήριο βιοϊσοδυναμίας, που ήταν εξίσου ή και πιο ευαίσθητο απ’ ότι τα κλασικά κριτήρια με βάση τις παραμέτρους Cmax, AUC και AUCTmaxR. Έτσι λοιπόν και στην περίπτωση των σκευασμάτων διφασικής αποδέσμευσης, η επιλογή του κατάλληλου χρόνου αποκοπής είναι καθοριστικής σημασίας για την ευαισθησία του κριτηρίου βιοϊσοδυναμίας. Τέλος για την πλειοψηφία των προσομοιώσεων που μελετήθηκαν, οι περιοχές αποδοχής της βιοϊσοδυναμίας με βάση τους δείκτες ήταν μικρότερες και συμπεριλαμβάνονταν στις αντίστοιχες περιοχές αποδοχής της βιοϊσοδυναμίας που καθορίζονται από τα κριτήρια του FDA ή του EMA. Οι μερικοί δείκτες που υπολογίζονται για το διάστημα 3 h - 7 h, φαίνεται να συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στην «αυστηροποίηση» του κριτηρίου βιοϊσοδυναμίας, ενώ οι μερικοί δείκτες από 7 h - 12 h σε πολύ λίγες περιπτώσεις φαίνεται να περιορίζουν το κριτήριο βιοϊσοδυναμίας.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Μαρκοπούλου Ευσταθία
  • Markopoulou Efstathia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1519373

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Μαρκοπούλου Ευσταθία; Markopoulou Efstathia. Αξιολόγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων διφασικής αποδέσμευσης με δείκτες άμεσης σύγκρισης καμπυλών. 2017. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1519373