National and Kapodistrian University of Athens
Τα Πασχαλιόγιορτα σε μια Μακεδονική Kοινότητα: Bιωμένη εμπειρία ή δραματουργική πειθαρχία;
Abstract
dc:descriptionΣκοπός της παρούσας έρευνας είναι να εξεταστούν και να ερμηνευθούν υπό τους όρους της παραστασιακής επιτέλεσης οι διαφορετικές εκδηλώσεις, χορευτικές ή μη, που λαμβάνουν χώρα στη διάρκεια της εβδομάδας που ξεκινά ανήμερα του Πάσχα και τελειώνει την Κυριακή του Θωμά στο Σπήλαιο Γρεβενών και οι οποίες συνθέτουν τα Πασχαλιόγιορτα, όπως αποκαλούνται στο τοπικό ιδίωμα. Ειδικότερα, η έρευνα αυτή στοχεύει στην ανάλυση και ερμηνεία των Πασχαλιόγιορτων που πραγματοποιήθηκαν το 2007 ως προς δύο παραμέτρους: α) ως προς τις εκδηλώσεις που πραγματώνονται με τη συμμετοχή ανδρών και γυναικών και αφορούν στο χορό της Δεύτερης και Τρίτης ημέρας του Πάσχα καθώς και στο χορό της Ζωοδόχου Πηγής (βιωμένη εμπειρία: αυθόρμητη διαδικασία) και, β) ως προς την εκδήλωση που πραγματώνεται με τη συμμετοχή μόνο των γυναικών και αφορά στο έθιμο της ‘τιτραμίδας’ (δραματουργική πειθαρχία: προσχεδιασμένη διαδικασία). Παράλληλα, αντιμετωπίζει τα Πασχαλιόγιορτα ως γεγονότα (events), που το καθένα χαρακτηρίζεται από ποικίλες δράσεις (acts), π.χ. χορός, τραγούδι, συμποσιασμός κ.ά., από ρόλους (roles), π.χ. ντόπιοι, Σύλλογος Σπηλιωτών Θεσσαλονίκης, Δημοτική αρχή, ερευνήτρια κ.ά. και τέλος, από είδη (genres) π.χ. είδη τραγουδιού, παιχνίδια κ.ά. ΜΕΘΟΔΟΣ Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με βάση την εθνογραφική μέθοδο και βασίστηκε στη χρήση πρωτογενών και δευτερογενών πηγών. Οι πρωτογενείς πηγές αφορούν στα δεδομένα που συλλέχτηκαν κατά την επιτόπια έρευνα με τη μορφή της συνέντευξης, καθώς και της συμμετοχικής παρατήρησης. Στη συμμετοχική παρατήρηση χρησιμοποιείται η ποιοτική μέθοδος, η οποία αφορά μικρής κλίμακας έρευνα σε συγκεκριμένα άτομα που επιλέγονται από τον ερευνητή ως πληροφορητές. Οι πληροφορητές επιλέχθηκαν με βάση την εντοπιότητα και την ηλικία. Η συνολική διαδικασία της επιτόπιας έρευνας κινήθηκε στο πλαίσιο της διττής βίωσης του τοπικού πολιτισμού, τόσο των κατοίκων της αντίστοιχης κοινότητας (φορέων του τοπικού πολιτισμού), όσο και του μελετητή. Οι δευτερογενείς πηγές αναφέρονται στην ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας. Η ανάλυση των δεδομένων βασίστηκε στο αναλυτικό μοντέλο του Goffman, δηλαδή στο «θεατρικό παράδειγμα» (δραματουργική οπτική) και συγκεκριμένα στη χρήση του δίπολου παρασκήνιο-προσκήνιο. Το δίπολο αυτό ανταποκρίνεται κατά τον Goffman στην ενότητα περιοχές και συμπεριφορά και προσδίδει μια δυναμική θεώρηση της ερμηνείας των ρόλων κατά την επιτέλεση των Πασχαλιόγιορτων. Η ανάλυση και κατηγοριοποίηση των Πασχαλιόγιορτων με άξονες τα γεγονότα, τους ρόλους, τις δράσεις και τα είδη βασίζεται στο μεθοδολογικό μοντέλο των Sherzer και Csordas (1996). ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η παράθεση των εθνογραφικών δεδομένων δίνει μια ξεκάθαρη εικόνα σχετικά με τους τελεστές. Οι τελεστές, σε σχέση με το παρελθόν, φέρουν διαφορετικούς ρόλους (roles) μέσα στη κοινότητα. Παράλληλα, διαφοροποιούνται και ως προς τους λόγους που συμμετέχουν στους εορτασμούς του Πάσχα. Οι τρεις εκδηλώσεις, ο χορός της Δεύτερης και Τρίτης ημέρας του Πάσχα καθώς και ο χορός της Ζωοδόχου Πηγής, παρόλο που φέρουν κοινά χαρακτηριστικά (συμμετοχή ανδρών γυναικών, χορός μετά το σχόλασμα της εκκλησίας, αυθόρμητη συμμετοχή στο χορό, συμβολή του Συλλόγου), ωστόσο διαφοροποιούνται ως προς τη παράμετρο ‘βιωμένη εμπειρία’. Διεισδύοντας ακόμη περισσότερο στα συστατικά που απαρτίζουν το κάθε χορευτικό επεισόδιο (δράσεις και είδη), γίνεται περισσότερο εμφανές ότι ο χορός της Δεύτερης μέρας του Πάσχα και της Ζωοδόχου Πηγής τελούνται κυρίως με τη παρακίνηση των μελών του Συλλόγου. Συνεπώς, το αυθόρμητο στοιχείο υπάρχει σε μικρό βαθμό. Ο χορός που πραγματοποιείται την Τρίτη μέρα του Πάσχα εμπεριέχει περισσότερο το στοιχείο της ‘βιωμένης εμπειρίας’, αφού οι τελεστές συμμετέχουν αυθόρμητα. Το έθιμο της ‘τιτραμίδας’ το 2007 πραγματώθηκε με όρους δραματουργικούς, δηλαδή ως προγραμματισμένη παράσταση. Παρά το γεγονός ότι το αυθόρμητο στοιχείο ελαχιστοποιήθηκε, οι γυναίκες βίωσαν τη τέλεσή της μέσα σε νέο επικοινωνιακό πεδίο, αφήνοντας τους εαυτούς τους να γευθούν το χορό, το τραγούδι και τα παιχνίδια. Η παραστασιακή επιτέλεση των τεσσάρων χορευτικών γεγονότων προβάλλει τη ‘βιωμένη εμπειρία’ και τη ‘δραματουργική πειθαρχία’ ως δυο συνιστώσες που αλληλοδιαπλέκονται στα διαφορετικά χορευτικά γεγονότα. Μολονότι οι Σπηλιώτες ακόμη και σήμερα αντιλαμβάνονται τα Πασχαλιόγιορτα ως ολότητα, εντούτοις, η συνύπαρξη των δύο αυτών συνιστωσών ερμηνεύει και αποδεικνύει τη διάσπαση της αλληλουχίας των Πασχαλιόγιορτων. Εν κατακλείδι, τα Πασχαλιόγιορτα στην πρότερη μορφή τους αποτελούσαν μια ολότητα με συγκεκριμένη αρχή και τέλος, με συγκεκριμένους κανόνες και ρόλους, ώστε να μεταδώσουν «οικεία» στην κοινότητα μηνύματα. Η παραστασιακή επιτέλεση των Πασχαλιόγιορτων προβάλλει τη διάσπαση αυτής της ολότητας, αποτυπώνοντας και ερμηνεύοντας μια διπλή όψη: αυτήν της «αυθόρμητης» τέλεσης (βιωμένη εμπειρία) και της «προγραμματισμένης» τέλεσης (δραματουργική πειθαρχία) των δρωμένων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Νιώρα Νίκη
- Niora Niki
Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:1520691