Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ηθικές και αισθητικές διαστάσεις του δισκοβόλου του Μύρωνα. Μια φιλοσοφική θεώρηση του κλασικού κάλλους

Abstract

dc:description

Το αντικείμενο της έρευνας είναι οι ηθικές και αισθητικές διαστάσεις του αρχαίου ελληνικού κάλλους με σημείο αναφοράς το περίφημο γλυπτό του Δισκοβόλου του Μύρωνα. Το γλυπτό είναι η αφορμή για την προσέγγιση φιλοσοφικών, κοινωνικών και πολιτιστικών αντιλήψεων, καθώς επίσης και για την κατεύθυνση τελικά της έρευνας προς τον ίδιο τον καλλιτέχνη και την έμπνευσή του. Ο Μύρων, ως πρόσωπο και ως εμπνευστής του Δισκοβόλου, συνιστά τον ουσιαστικό μοχλό της δημιουργίας του έργου. Σκοπός της μελέτης είναι η διερεύνηση της έννοιας του «ωραίου» και ειδικότερα του «κάλλους» του αθλητή στην κλασική εποχή με άξονα τις ηθικές και αισθητικές αντιλήψεις. Η μελέτη χρονικά οριοθετείται αυστηρά στον 5ο π.Χ. αιώνα, στην περίφημη «χρυσή» περίοδο της κλασικής εποχής, στην εποχή που έζησε και δημιούργησε ο ίδιος ο Μύρων. Επιπλέον επικεντρώνεται στη γλυπτική τέχνη, η οποία παρέχει τη δυνατότητα μελέτης αφενός του αθλητή ως αξία της εποχής του «χρυσού» αιώνα και αφετέρου της κίνησης λόγω των τριών διαστάσεών της. Ο συγγραφέας εξάλλου επικεντρώνεται αποκλειστικά στον αθλητή γένους αρσενικού λόγω της εξαίρεσης της γυναίκας από τα κοινά και τον αθλητισμό. Η διαφοροποίηση της παρούσας έρευνας από τις έως τώρα προσεγγίσεις του θέματος συνίσταται στο ότι επιχειρείται η, δια του αντιπροσωπευτικού έργου, του Δισκοβόλου, φιλοσοφική κυρίως θεώρηση της τέχνης της «χρυσής» εποχής και όχι τόσο η ανάλυση της τεχνοτροπίας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της εποχής ή του καλλιτέχνη. Η διάρθρωση της μελέτης περιλαμβάνει αρχικά την ανασύνθεση της κοινωνίας του «χρυσού» αιώνα, και στη συνέχεια τη διερεύνηση των ηθικών και των αισθητικών αντιλήψεων της ίδιας εποχής. Η τέχνη του «χρυσού» αιώνα χαρακτηρίζεται από την ανάμειξη του ιδεώδους και του φυσικού. Καταλυτικός είναι ο ρόλος του φιλοσοφικού κινήματος των Σοφιστών, οι οποίοι διακηρύττουν τον υποκειμενισμό, προωθώντας μία οργανωμένη προσπάθεια για μόρφωση η οποία εστιάζεται κυρίως στη γνώση του «αγαθού» και της ουσίας του. Η αλλαγή που παρατηρείται την εποχή αυτή είναι εμφανής και στην τέχνη, καθώς αρχίζει να δημιουργείται μία προοδευτική δύναμη η οποία όπως και ο συντηρητισμός, συνιστά μία από τις δύο αντίθετες τάσεις, από τη σύγκρουση των οποίων προκύπτει η πρόοδος κάθε κοινωνίας. Το ανθρώπινο σώμα αποτελεί για την τέχνη έναν προνομιακό χώρο αποτύπωσης των ευρύτερων κοινωνικών απόψεων, καθώς στα βασικά χαρακτηριστικά του, στη διάπλαση και την έκφρασή του, αποτυπώνονται οι αντιλήψεις κάθε εποχής. Μέσα από το σώμα, την κίνηση και την έκφραση του Δισκοβόλου ο γλύπτης Μύρων αποτυπώνει το κυρίαρχο αθλητικό ιδεώδες. Ως έργο τέχνης ο Δισκοβόλος είναι περισσότερο γνωστός από τα ρωμαϊκά μαρμάρινα αντίγραφα που έχουν διασωθεί. Η περιγραφή του Λουκιανού στο Φιλοψευδής ή Απιστών (18) οδήγησε πολλούς μελετητές να θεωρήσουν ότι το αντίγραφο Lancelotti, στο Museo Nationale Romano, βρίσκεται πιο κοντά στο πρωτότυπο έργο. Πολλοί μελετητές τονίζουν τη σημασία του γλυπτού, που απεικονίζει έναν Πενταθλητή, αναφορικά με την κίνηση και τη λεπτομερή της αποτύπωση. Στο έργο ωστόσο δεν έχει τόση σημασία η τεχνική της ρίψης όσο οι ηθικές και αισθητικές αξίες της περιόδου, οι οποίες δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές από τη φωτογραφική αποτύπωση της σωματικής κίνησης του αθλητή. Η ηθική, δηλαδή ο εντοπισμός της έννοιας του «καλού» και η προβολή του, διαφοροποιείται ανάλογα με την εποχή και την κοινωνία. Στο «χρυσό» αιώνα κυριαρχεί η ηθική θεωρία του ενστίκτου που πηγάζει από τη διδασκαλία των Σοφιστών, οι οποίοι υποστηρίζουν την υποκειμενική θεώρηση του «αγαθού». Η έννοια του καλώς πράττειν, του ευ ζην και του ευ αγωνίζεσθαι συνιστά πρόταση ζωής και αγαθό του οποίου αξίζει η κτήση, καθώς το «ευ» φτάνει κατά την περίοδο αυτή στο απόγειό του. Ταυτόχρονα στο γλυπτό του Δισκοβόλου ανιχνεύονται και αισθητικές αξίες εντάσσοντας το έργο στην αισθητική κατηγορία του «ωραίου». Το «ωραίο» στην τέχνη αναφέρεται σε δύο επίπεδα, στο σωματικό και το πνευματικό, αλλά και σε μια υπερβατική διάσταση. Η μορφή του Δισκοβόλου παρουσιάζεται με ιδανικά χαρακτηριστικά όσον αφορά στο πρόσωπο και τη σωματική διάπλαση του εφήβου. Μέσω αυτής της απεικόνισης ο θεατής οδηγείται, συνειρμικά, στο πνευματικό (εσωτερικό) «κάλλος» της (εξωτερικής) μορφής. Μεθοδολογικά η παρούσα έρευνα διεξάγεται στο πλαίσιο της φιλοσοφικής μεθόδου, που είναι ήδη γνωστή από την αρχαιότητα. Έχουν από την αρχή τεθεί οι οριοθετήσεις και οι περιορισμοί, που ουσιαστικά αποτελούν γνώμονες της μελέτης. Τα μεθοδολογικά εργαλεία είναι η περιγραφή του αγάλματος και η ανασύνθεση της κοινωνίας και κυρίως του φιλοσοφικού στοχασμού της εποχής. Ο ερευνητής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο αθλητής συνιστά σημαίνον μέλος της κοινωνίας και κατ’ επέκταση φορέας των αντιλήψεων της εποχής, όπως άλλωστε και ο καλλιτέχνης ο οποίος αναζητά την ισορροπία. Η συμμετοχή στην αθλητική δραστηριότητα προωθεί το χαρακτηριστικό εκείνο, το οποίο αργότερα ο Αριστοτέλης θα αποκαλέσει «μεσότητα». Αξίζει επίσης να σημειωθεί και η στάση του αθλητή απέναντι στη νίκη, καθώς η τελευταία αν και είναι επιθυμητή για εκείνον δεν γίνεται αυτοσκοπός. Οι ηθικές προεκτάσεις του Δισκοβόλου εντοπίζονται τόσο στη στάση της μορφής, όσο και στις αρμονικές σωματικές κινήσεις, επειδή με αυτό τον τρόπο προβάλλεται η αρμονία σώματος και πνεύματος. Μέσω αυτής της ισορροπίας προκύπτει αβίαστα και η χαρά από τη συμμετοχή στην αθλητική δραστηριότητα ενώ σε καμία περίπτωση δεν αποτυπώνεται αγωνία για την επικράτηση επί του αντιπάλου. Η ηλικία του αγάλματος συμβάλλει επίσης στο ηθικό περιεχόμενο του έργου, καθώς τονίζεται η ιδανική φυσική και πνευματική κατάσταση, την οποία ο άνδρας έπρεπε να έχει κατακτήσει προτού εισέλθει στην ώριμη ηλικία και στο ρόλο του ενεργού πολίτη. Στην κλασική εποχή η ανδρεία και η αρετή αποτελούν εκείνα τα χαρακτηριστικά του πολίτη, που συνιστούν το ιδανικό της «καλοκαγαθίας» και θεωρούνται ικανά να τον καταξιώσουν στην πόλη του. Αυτά τα χαρακτηριστικά προκύπτουν από την εξαιρετική ηρεμία του προσώπου και την κινητικότητα του αθλητή, καθώς και από την απουσία αντίστοιχα της έντασης της προσπάθειάς του. Η έννοια της «ηθικής» στην κλασική εποχή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την έννοια του «ωραίου». Το «ωραίο», που διατυπώνεται ως «κάλλος» στο «χρυσό» αιώνα, και η αξία της «καλοκαγαθίας» αποτελούν τα δύο σκέλη του ιδεώδους της κλασικής εποχής. Ο καλλιτέχνης καταφέρνει να προβάλλει διά της εμπνεύσεώς του το «κάλλος», το οποίο ανιχνεύεται τόσο στη στάση, όσο και στην έκφραση της μορφής του αθλητή. Το «ωραίο» συχνά ταυτίζεται με το ηθικό, ενώ καθετί το ηθικό πολλές φορές συνεπάγεται την ομορφιά. Μέρος της έννοιας του «κάλλους» και έκφραση του αρχαιοελληνικού ηθικού ιδεώδους είναι και η γυμνότητα των μορφών. Η γυμνή απεικόνιση ενισχύει κατ’ αρχάς τον ίδιο τον καλλιτέχνη να ξεπεράσει το χρόνο, το χώρο και τη φθορά. Η γυμνότητα του Δισκοβόλου συμβάλλει στο «ωραίο» προβάλλοντας αφενός την άρτια σωματική διάπλαση και αφετέρου την ψυχική καθαρότητα της μορφής. Αξίες όπως της «καλοκαγαθίας» και του «κάλλους», καθώς επίσης και χαρακτηριστικά όπως η γυμνότητα, θεωρείται ότι αρμόζουν σε μια ειδική κατηγορία πολιτών, τους ήρωες. Ο νικητής της πολεμικής μάχης ή του αθλητικού σταδίου ενσαρκώνει το ηρωικό ιδανικό της χρυσής κλασικής περιόδου. Ο αθλητής του Μύρωνα, διαθέτει μεν ιδιότητα (Δισκοβόλος), παραμένει όμως στη σφαίρα του γενικού και του αφηρημένου. Έχει υπερβεί το χώρο, το χρόνο και τη φθορά της ανθρώπινης φύσης, παραμένοντας κλασική και, συνεπώς, διαχρονική αξία.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Σολωμός Δημήτριος
  • Solomos Dimitrios

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1675715

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Σολωμός Δημήτριος; Solomos Dimitrios. Ηθικές και αισθητικές διαστάσεις του δισκοβόλου του Μύρωνα. Μια φιλοσοφική θεώρηση του κλασικού κάλλους. 2009. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1675715