Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

«Ανίχνευση μεταλλάξεων στην μετωποκροταφική άνοια (frontotemporal dementia)»

Abstract

dc:description

Εισαγωγή: Η μετωποκροταφική άνοια (FTD) είναι η δεύτερη συχνότερη άνοια σε άτομα <65 ετών, αφορώντας το 5-15% των ανοιών παγκοσμίως. Αποτελεί ένα σύνολο κλινικο-παθολογο-ανατομικών οντοτήτων, με κύρια σύνδρομα την bvFTD, την PPA, την FTD-MND και FTDP-17, ενώ στο φάσμα της ανήκουν και τα σύνδρομα PSP και CBS. Στην FTD ενέχεται πλειάδα γονιδίων, με το μεγαλύτερο ποσοστό των ευρισκόμενων μεταλλάξεων να εντοπίζονται στα γονίδια GRN, MAPT και C9orf72. Στα συσχετιζόμενα με την FTD γονίδια ενίοτε συμπεριλαμβάνεται και το APOE γονίδιο, αλλά τα αποτελέσματα των ερευνών ποικίλλουν σημαντικά παγκοσμίως. Το γονίδιο της γρανουλίνης (GRN) και το γονίδιο της σχετιζόμενης με τους μικροσωληνίσκους πρωτεΐνης TAU (MAPT) χαρτογραφούνται στην χρωμοσωμική θέση 17q21. Το GRN γονίδιο κωδικοποιεί έναν εκκρινόμενο παράγοντα 593 αμινοξέων, ο οποίος οδηγεί σε νευροεκφυλισμό του εγκεφάλου σε περιπτώσεις μειωμένης συγκέντρωσής του, ενώ το MAPT γονίδιο κωδικοποιεί στον ιστό του εγκεφάλου έξι ισομορφές, 352 έως 441 αμινοξέων, οι οποίες προκύπτουν από εναλλακτικό μάτισμα και λειτουργούν κυρίως ως ρυθμιστές της σταθερότητας των μικροσωληνίσκων, όταν δεν υπάρχει μετάλλαξη που να οδηγεί σε νευρωνική συσσώρευση. Οι παθογνωμικές μεταλλάξεις του GRN γονιδίου αποτελούν το 3-12% των FTD περιπτώσεων παγκοσμίως, ενώ η συχνότητα των MAPT μεταλλάξεων είναι γενικά 1-3%. Έως τώρα, τέτοιες μεταλλάξεις ανιχνεύονταν με τη μέθοδο DNA Sequencing κατά Sanger. Σκοπός της μελέτης ήταν η ανίχνευση παθογνωμικών/δυνητικά παθογνωμικών GRN/MAPT μεταλλάξεων για πρώτη φορά σε Έλληνες FTD ασθενείς, μέσω ανάπτυξης ταχείας, αξιόπιστης και οικονομικής μεθόδου σάρωσης με real-time PCR HRMA (High Resolution Melting Analysis) στα εξώνια GRN3, GRN12 και MAPT13(14), με ακόλουθη σύγκριση των αποτελεσμάτων με τη μέθοδο αναφοράς Sequencing. Σε ό,τι αφορά το γονίδιο της απολιποπρωτεΐνης Ε, το οποίο χαρτογραφείται στην χρωμοσωμική θέση 19q13 και είναι γνωστή η συμμετοχή του ε4 αλληλομόρφου του στην νόσο Αlzheimer's, έγινε APOE γονοτύπηση Ελλήνων FTD ασθενών, με ευρέως χρησιμοποιούμενες μεθόδους, ενώ επακολούθησε στατιστική ανάλυση των APOE αποτελεσμάτων, με σκοπό την συμβολή στην έρευνα περί συσχέτισης του με την FTD. Ασθενείς και μέθοδοι: Απομονώθηκε γενωμικό DΝΑ από το περιφερικό αίμα συνολικά 128 Ελλήνων FTD ασθενών, ύστερα από έγγραφη συγκατάθεσή τους. Σε ό,τι αφορά το πρώτο μέρος της εργασίας, σχεδιάστηκαν ειδικοί εκκινητές προς ενίσχυση των GRN3, GRN12 και MAPT13 εξωνίων στο Rotor-Gene Q 6000 (Qiagen), και ακολούθησε HRMA ανάλυση των PCR προϊόντων, παρουσία της LCGreen Plus (Biofire Diagnostics) χρωστικής για 15 Ελληνες FTD ασθενείς. Σχεδιάστηκαν επίσης εκκινητές και για την μέθοδο της DNA αλληλούχισης κατά Sanger, με μέθοδο θερμικών κύκλων με BigDye Terminator v1.1 και ηλεκτροφόρηση επιλεγμένων δειγμάτων στον γενετικό αναλυτή ABI310. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας έγινε APOE γονοτύπηση όλων των Ελλήνων FTD ασθενών, είτε με τυποποιημένη μέθοδο Real-Time PCR (LightCycler) με ανιχνευτές και melting curve είτε με in-house PCR-RFLP μέθοδο. Τέλος, ακολούθησε στατιστική ανάλυση των APOE αποτελεσμάτων με τη χρήση του στατιστικού λογισμικού SPSS version 21 (IBM, ΗΠΑ). Αποτελέσματα: Με την HRMA μέθοδο, βάσει ανάλυσης δεδομένων της καμπύλης τήξης, έγινε αξιόπιστη ανίχνευση τριών παραλλαγών: μία στο εξώνιο GRN3, μία στο εξώνιο GRN12 και μία στο εξώνιο MAPT13, σε τρεις διαφορετικούς FTD ασθενείς, ενώ η μέθοδος αλληλούχισης ταυτοποίησε τις μεταλλάξεις c.264delG (p.E88fs), c.G1445A (p.C482Y) και c.2092G> A (p.V698I), αντίστοιχα. Σε δείγματα, όπου η HRMA ανάλυση δεν ήταν σαφής, η μέθοδος αλληλούχισης είτε ταυτοποίησε πλήρως φυσιολογική αλληλουχία είτε δεν ήταν αποτελεσματική με αποτέλεσμα την αδυναμία σύγκρισης των δύο μεθόδων στην συγκεκριμένη περίπτωση. Η ανάλυση των APOE γονοτύπων υπέδειξε στατιστικά σημαντική αύξηση του ε4 αλληλομόρφου στους Έλληνες FTD ασθενείς σε σύγκριση με αποτελέσματα ερευνών στον υγιή ελληνικό πληθυσμό [p=0,039, OR 1,772 (95% C.I. 1,024-3,066)] χωρίς όμως να επηρρεάζει την ηλικία διάγνωσης της νόσου, ενώ η ύπαρξη του ε2 αλληλομόρφου δεν εμφάνισε κάποια στατιστικά σημαντική διαφορά. Συμπεράσματα: Τα γονίδια GRN, MAPT και APOE εμφανίζονται μεταλλαγμένα στον ελληνικό FTD πληθυσμό και χρήζουν ανάλυσης, μέσω ήδη υπάρχοντων ή αναπτυσσόμενων μεθόδων. Σε ό,τι αφορά το πρώτο κομμάτι της μελέτης, η σύγκριση των δύο μεθόδων (όπου ήταν εφικτή) δείχνει αφενός ότι η αναπτυσσόμενη HRMA μεθοδολογία είναι σύμφωνη με τη μέθοδο αναφοράς Sequencing ως προς τα σαφώς μεταλλαγμένα δείγματα, ενώ αφετέρου υποδηλώνει την ανάγκη βελτιστοποίησής της για το επαρκές screening όλων των δειγμάτων. Στο δεύτερο κομμάτι της μελέτης παρουσιάζεται η ανάγκη γονοτύπησης μεγαλύτερου αριθμού Ελλήνων FTD ασθενών για την αδιάψευστη επιβεβαίωση της συμμετοχής του APOE γονιδίου στην FTD νόσο, παρότι το ποσοστό του ε4 αλληλομόρφου πιθανότατα θα παραμένει χαμηλότερο σε σχέση με τους AD πάσχοντες. Η βελτιστοποίηση του HRMA πρωτοκόλλου, η ανάλυση περισσότερων δειγμάτων Ελλήνων FTD ασθενών και η πιθανή μελλοντική επέκταση της μεθόδου στα εναπομείνοντα εξώνια αποτελούν βασικούς πρωταρχικούς στόχους, έτσι ώστε η ταχεία και λιγότερο δαπανηρή HRMA να αποδειχθεί έγκυρη και ικανή για την ανίχνευση όλων των GRN/MAPT μεταλλάξεων. Επιπλέον, αλλά εξίσου σημαντικός, στόχος αποτελεί η συνεχιζόμενη APOE γονοτύπηση ολοένα και περισσότερων FTD δειγμάτων ελληνικού πληθυσμού και η σύγκριση με υγιή δείγματα ή/και δείγματα ασθενών που πλήττονται από άλλες μορφές άνοιας, για την πλήρη διαφοροποίηση της FTD.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Φλώρου-Χατζηγιαννίδου Χρυσηίς
  • Florou-Chatziyiannidou Chrysiis

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:1927062

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Φλώρου-Χατζηγιαννίδου Χρυσηίς; Florou-Chatziyiannidou Chrysiis. «Ανίχνευση μεταλλάξεων στην μετωποκροταφική άνοια (frontotemporal dementia)». 2017. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1927062