National and Kapodistrian University of Athens
Αναγεννητική δράση των νευρικών βλαστικών κυττάρων σε μοντέλο νευροεκφυλισμού
Abstract
dc:descriptionΗ νόσος Πάρκινσον είναι προοδευτική νευροεκφυλιστική νόσος που επηρεάζει παγκοσμίως 1% του πληθυσμού άνω των 65 ετών. Η νόσος οφείλεται κατά κύριο λόγο στην προοδευτική απώλεια των νευρώνων της μέλαινας ουσίας του εγκεφάλου που παράγουν τον νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη και εκδηλώνεται με χαρακτηριστικά κινητικά συμπτώματα. Αν και η πρώτη αναλυτική περιγραφή της ασθένειας έγινε πριν 200 χρόνια, δεν υπάρχει ακόμα αποτελεσματική θεραπεία, με τις υπάρχουσες να ανακουφίζουν προσωρινά την κινητική δυσλειτουργία χωρίς να αναστρέφουν την εξελισσόμενη νευροεκφύλιση η οποία εκτείνεται και σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου. Για τον λόγο αυτό υπάρχει ανάγκη βαθύτερης κατανόησης των παθογένετικών μηχανισμών της νόσου. Σ’ αυτήν την προσπάθεια καίριο ρόλο απέκτησε πρόσφατα η τεχνολογία του κυτταρικού επαναπρογραμματισμού, η οποία επιτρέπει τη μετατροπή δερματικών ινοβλαστών από ασθενείς με Πάρκινσον σε επαγόμενα πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα. Με κατευθυνόμενη διαφοροποίηση των κυττάρων αυτών σε νευρικά κύτταρα δίνεται η δυνατότητα μελέτης των ιδιοτήτων τους τόσο in vitro όσο και in vivo μετά από μεταμόσχευση σε κατάλληλα μοντέλα ποντικού. Πρόσφατα αναπτύχθηκε στο εργαστήριο κυτταρικό μοντέλο ανθρώπινων νευρώνων από ασθενείς με κληρονομική μορφή της νόσου Πάρκινσον, οι οποίοι φέρουν τη σημειακή μεταλλαγή G209A στο γονίδιο της α-συνουκλεΐνης SNCA με συνέπεια να συντίθεται η παθολογική πρωτεΐνη p.A53T α-συνουκλεΐνη. Το μοντέλο αυτό είναι μοναδικό καθώς αναπαράγει για πρώτη φορά in vitro τα παθολογοανατομικά χαρακτηριστικά που έχουν εντοπιστεί μετά θάνατον σε ασθενείς με p.A53T-Πάρκινσον. Επόμενο βήμα είναι η μελέτη της in vivo συμπεριφοράς των p.A53T-Παρκινσονικών νευρώνων σε σύγκριση με νευρώνες υγιούς δότη μετά από μεταμόσχευση στον εγκέφαλο του ανοσοκατεσταλμένου στελέχους ποντικού NOD-SCID που έχει υποστεί έγχυση 6-υδροξυ-ντοπαμίνης (6-ΟΗ-DA) στο ραβδωτό σώμα. Η 6-ΟΗ-DA είναι νευροτοξίνη που προκαλεί τον θάνατο των ντοπαμινεργικών κυττάρων μέσω οξειδωτικού στρες. Ο στόχος της παρούσας εργασίας ήταν ο χαρακτηρισμός του ημιπαρκινσονικού μοντέλου μετά από χορήγηση 6-ΟΗ-DA σε ιστολογικό όσο σε συμπεριφορικό επίπεδο. Προκειμένου να μελετήσουμε τη φυσιολογία του ιστού στο χρονικό σημείο όπου γίνεται η μεταμόσχευση (3 εβδομάδες μετά την έγχυση της τοξίνης) καθώς και στο διάστημα των 15 εβδομάδων πραγματοποιήσαμε ανοσοϊστοχημική και συμπεριφορική ανάλυση των ζώων που έχουν λάβει 6-ΟΗ-DA και ζώων ελέγχου στα δύο αυτά χρονικά σημεία, για την εκτίμηση του βαθμού εκφύλισης των κυττάρων στη μέλαινα ουσία και της απώλειας των νευρικών απολήξεων στο ραβδωτό σώμα. Ο συμπεριφορικός χαρακτηρισμός του ημιπαρκινσονικού μοντέλου έγινε με τη δοκιμασία της αμφεταμίνης και τη δοκιμασία αυθόρμητης δραστηριότητας. Ο έλεγχος της κινητικής συμπεριφοράς μετά από χορήγηση αμφεταμίνης έδειξε ότι τα ζώα με 6-ΟΗ-DA ανέπτυσσαν ομόπλευρη στροφική κίνηση με μέσο όρο 8,4 στροφές/λεπτό στις 2 εβδομάδες μετά την έγχυση. Ταυτόχρονα, τα ζώα χρησιμοποιούσαν κατά 0,5 φορά περισσότερο το ομόπλευρο με τη βλάβη πρόσθιο και κατά 1,5 φορές περισσότερο το ομόπλευρο με τη βλάβη οπίσθιο άκρο, σε σύγκριση με τα ετερόπλευρα άκρα. Τα αποτελέσματα της ανοσοϊστοχημικής μελέτης έναντι της υδροξυλάσης της τυροσίνης έδειξαν ότι η έγχυση 6-ΟΗ-DA στο ραβδωτό σώμα, προκαλεί επιτυχή απονεύρωση του ραβδωτού, όπως φάνηκε στις 3 εβδομάδες μετεγχειρητικά και ότι η απώλεια των ντοπαμινεργικών νευρώνων στο ίδιο χρονικό σημείο ήταν 65,5% σε σχέση με τα ζώα της ομάδας ελέγχου. Έπειτα από διάστημα 15 εβδομάδων, παρατηρήθηκε επανεύρωση στη περιοχή του ραβδωτού χωρίς ωστόσο να μεταβάλλεται ο αριθμός των ντοπαμινεργικών νευρώνων της συμπαγούς μοίρας της μέλαινας ουσίας. Παράλληλα στο συγκεκριμένο χρονικό σημείο η στροφική κίνηση των ζώων με 6-ΟΗ-DA προσέγγισε αυτή των ζώων ελέγχου και παρατηρήθηκε αναστροφή της προτίμησης χρήσης των άκρων, πιθανώς εξαιτίας της επανεύρωσης του ραβδωτού. Στη συνέχεια εξετάσαμε εάν η επανεύρωση του ραβδωτού οφειλόταν σε αυξημένη νευρογένεση στην πλευρική υποκοιλιακή περιοχή όπου βλαστικά κύτταρα πολλαπλασιάζονται και παράγουν συνεχώς νέους νευρώνες οι οποίοι κατευθύνονται στον οσφρητικό λοβό μέσω του πρόσθιου μεταναστευτικού ρεύματος. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι βλάβες στο ραβδωτό προκαλούν αύξηση της νευρογένεσης και αλλαγή της πορείας των νεογέννητων νευρώνων προς το σημείο της βλάβης. Σύμφωνα με τα πειραματικά μας αποτελέσματα δεν φάνηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στους πληθυσμούς των πολλαπλασιαζόμενων βλαστικών κυττάρων της υποκοιλιακής περιοχής, πιθανώς γιατί η αναμενόμενη αύξηση της νευρογένεσης ως αντίδραση στην πρόκληση βλάβης εξουδετερώνεται από την έλλειψη επαρκούς ποσότητας ντοπαμίνης στα 6-ΟΗ-DA ζώα. Επομένως συμπεραίνουμε ότι η επανεύρωση του ραβδωτού οφείλεται κατά κύριο λόγο στην πλαστικότητα του ιστού στην περιοχή αυτή του εγκεφάλου και επομένως το ημιπαρκινσονικό μοντέλο είναι χρήσιμο για τη διερεύνηση των ενδογενών αναγεννητικών μηχανισμών. Επίσης μπορεί να χρησιμεύσει για in vivo μελέτες της διαφοροποίησης και ενσωμάτωσης των A53T-iPSC νευρικών κυττάρων σε σύγκριση με κύτταρα υγιούς δότη. Ωστόσο ένα μοντέλο με λιγότερο αναστρέψιμη βλάβη να είναι πλέον κατάλληλο για τη μελέτη της αναγεννητικής τους ικανότητας, τόσο σε ανατομικό όσο και σε συμπεριφορικό επίπεδο.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Καλομοίρη Μαρία
- Kalomoiri Maria
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:1949244