National and Kapodistrian University of Athens
Η στάση του Τύπου απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο του δημοψηφίσματος και των δεύτερων εκλογών του 2015.
Abstract
dc:descriptionΤα ΜΜΕ προβάλουν πληροφορίες στην κλίμακα των γνώσεων και εμπειριών κάθε πολίτη οι οποίες εκλαμβάνονται διαφορετικά ως πρόσληψη πολιτικής διαδικασίας ανάλογα με το μορφωτικό, ιδεολογικό και ψυχοκοινωνικό υπόστρωμα κάθε προσώπου. Συχνά τα ΜΜΕ προτάσσουν ότι σε «γκρίζες ζώνες», σε περιόδους αστάθειας, χαμηλής κοινωνικοοικονομικής ορατότητας και εναλλασσόμενες, ταχέως μεταβαλλόμενες καταστάσεις «επιβάλλεται» ως «πολιτικά ορθή», τουλάχιστο προσωρινά και μεταβατικά, μια «ευπροσάρμοστη ηθική επιβίωσης» και ανοχής (metaethical moral relativism). Προτείνουν έμμεσα μια αποτελεσματικότερη προσαρμογή στο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, μέσω μιας «κοινής γνώμης ανάγκης». Αυτή η τάση, συνάδει με τον εισαχθέντα το 2016 νεολογισμό «μετα-αλήθεια» (post-truth) από το λεξικό της Οξφόρδης (Oxford Dictionaries). Με βάση τον ορισμό της «μετα-αλήθειας» υφίστανται «περιστάσεις υπό τις οποίες τα αντικειμενικά γεγονότα έχουν μικρότερη επιρροή στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης από ότι η επίκληση στο συναίσθημα και τις ατομικές πεποιθήσεις». Τοιουτοτρόπως, τα MME δύνανται να επηρεάζουν πολύπλευρα τη δημόσια συζήτηση και ενσυναίσθηση (Θεωρία των Ηθικών Συναισθημάτων - Adam Smith) κατά και μετά τις προεκλογικές εκστρατείες επιδρώντας τόσο στη διαμόρφωση των θέσεων (αφήγημα) που λαμβάνονται στο εκλογικό διακύβευμα, στο μετεκλογικό αποτέλεσμα αλλά και απέναντι στο θεσμό των δημοψηφισμάτων και εκλογών, αυτό καθαυτό. Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι να εξετάσει το ρόλο των μέσων μαζικής ενημέρωσης για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης απέναντι στην ΕΕ, κατά την εκλογική διαδικασία πριν το δημοψήφισμα και μετά τις δεύτερες εκλογές του 2015. Χρησιμοποιήθηκαν συνολικά 436 αντιπροσωπευτικά άρθρα και ροές ειδήσεων της τρέχουσας ειδησεογραφίας από τρείς εφημερίδες, που παραδοσιακά εκπροσωπούν τον φιλελεύθερο, κεντρώο και κεντροαριστερό χώρο: Καθημερινή, Βήμα και Εφημερίδα των Συντακτών (ΕΦΣΥΝ). Τα άρθρα αφορούσαν δυο χρονικές περιόδους: ένα μήνα πριν το δημοψήφισμα του Ιουλίου 2015 και ένα μήνα μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους. Καταγράφηκαν: • το συναίσθημα των δημοσιευμάτων απέναντι στην ΕΕ (κατηγοριοποίηση: έντονα θετικό, θετικό, ουδέτερο, αρνητικό, έντονα αρνητικό), • η συνάφεια (διάκριση: άμεση, έμμεση) των άρθρων ως προς θεματολογία, που σχετίζεται με την άποψη του αναγνωστικού κοινού για την Ευρώπη και • η καινοτομία της πληροφορίας (επικαιρότητα ή/και εξειδικευμένη γνώση) που παρείχε κάθε άρθρο (κατάταξη: υψηλή, ενδιάμεση, χαμηλή). Επίσης, καταγράφηκε για τα άρθρα: • η έκτασή τους (αριθμός λέξεων), • η χρονική τους εγγύτητα (ημέρες) κατά την περίοδο αναφοράς) προς το εκλογικό γεγονός και • τρία ποιοτικά χαρακτηριστικά τους (κατά την αγγλόφωνη βιβλιογραφία): o Ως προς την ημερήσια διάταξη (agenda-setting): media, policy, public, o ως προς την πλαισίωση (framing): attribution responsibility, economics, conflict, human interest – personalization, powerlessness, human impact, economic consequences, morality, national necessity, responsibility , game frame ή race frame, moral values, o προς τα πλαίσια ευθύνης διαχωρισμός σε γενικά (thematic), ή με πλαίσια αναγνώρισης πρωταγωνιστών και συμμετεχόντων (episodic) και τέλος o με κριτήριο τη συχνότητα σημασιοδότησης (priming) ένταξη σε: υψηλή, επανειλημμένη, σποραδική, μεμονωμένη). Από την μελέτη των αποτελεσμάτων συνάγεται το συμπέρασμα ότι στην ειδησεογραφία πριν από το δημοψήφισμα κυριαρχούσαν αρνητικά και έντονα αρνητικά δημοσιεύματα, στα πλαίσια χαμηλής έντασης και αντίξοης για την Ελλάδα έκβασης αντιπαραθέσεων με τους ευρωπαίους εταίρους. Εμβόλιμα, χρησιμοποιήθηκαν ως θετικός αντιπερισπασμός, πολυθεματικά κείμενα αναγνωρίσιμων αρθρογράφων πολυδιάστατης επιστημονικής παιδείας (υβριδικές και συγκρητιστικές αναφορές) και κατά κανόνα φιλοευρωπαϊκής πολιτικής συνείδησης. Τα συγκεκριμένα άρθρα ήταν άμεσης και έμμεσης συνάφειας και λειτούργησαν μοχλεύοντας επικοινωνιακά την προβαλλόμενη εικόνα επικαιρότητας του δημοσίου διαλόγου (priming). Με συνδυασμό κατάλληλης πλαισίωσης σε επίπεδα ιδιαιτέρως: οικονομίας, οικονομικών συνεπειών (εξόδου/παραμονής στην ευρωζώνη και την ΕΕ), συγκρουσιακής διαδικασίας και απόδοσης ευθύνης, αλλά και υπερτονίζοντας παράλληλα την αστάθεια και παροδικότητα των συνθηκών με εταίρους και τις επικείμενες απειλές στο εσωτερικό και εξωτερικό της χώρας, τα τρία έντυπα επηρέασαν τελικά, καθένα από την χαρακτηριστική στρατευμένη οπτική του, θετικά την κοινή γνώμη όχι ακριβώς υπέρ της ΕΕ, αλλά υπέρ της «αναγκαιότητας του ανήκειν» σε αυτή (σημασία αυτοκυριαρχίας, συμβιβασμός, επίγνωση των συνεπειών του πράττειν και σχηματισμός αίσθησης καθήκοντος). Το αποτέλεσμα ήταν μια επικοινωνιακά συγκεχυμένη (από πλευράς ΜΜΕ) αλλά συγκεκριμένη αντίσταση του Ελληνικού λαού, με δηλωτικά ποσοστά αποχής και επικράτηση ΣΥΡΙΖΑ στις δεύτερες εκλογές του 2015. Ήταν ακόμα, η «ακτινογραφία» της σε αυστηρά ρητορικό επίπεδο ανάγκης έκφρασης ενός περήφανου «Όχι» στο δημοψήφισμα – πυροτέχνημα. Ελάχιστα έως καθόλου δόθηκε έμφαση στο γεγονός ότι το εκπρόθεσμο ερώτημα δεν προέβλεπε κάποια συνολική λύση για τις μακροχρόνιες συστημικές αιτίες της κρίσης χρέους και ότι δεν θα ήταν δυνατό χρονικά και μορφωτικά να αξιολογηθεί από το μέσο ψηφοφόρο, ούτε να παρουσιαστεί και να αναλυθεί ικανοποιητικά από τα συστημικά ΜΜΕ. Όπως αναδείχθηκε και εκ των υστέρων εξασφαλίσθηκε απλά μία μνημονιακά ασύμφορη, αλλά ενδεχομένως "μιντιακά αναγκαία" σε όρους πολιτικής επικοινωνίας παράταση - ένσταση. Ο κυβερνητικός ελιγμός "προείσπραξης" με δύο διαδοχικές ψηφοφορίες από τον Ιούνιο έως το Σεπτέμβριο του 2015, της άτυπης λαϊκής συναίνεσης (ψήφου εμπιστοσύνης), πέτυχε σημαντική "αφομοίωση" σε επίπεδο πολιτικού κόστους των επερχόμενων αναγκαίων και περισσότερο επώδυνων εναλλακτικών επιλογών. Επίσης, στο εσωτερικό της χώρας, νοηματοδοτήθηκε σε μεγάλο ποσοστό σημειολογικά από τα ΜΜΕ ως το προδημοψηφισματικό ενδεχόμενο και μεταδημοψηφισματικά φυσικό επακόλουθο ήττας μιας αδιαφιλονίκητα άνισης διαπραγματευτικής προσπάθειας. Μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015, όσο απομακρυνόμαστε χρονικά από την δεύτερη εκλογική αναμέτρηση, επιστρέφουν προοδευτικά στο προσκήνιο η εσωστρέφεια στο εσωκομματικό πεδίο και οι αυτοματισμοί “στείρας δομικής αντιπολίτευσης" στο διακομματικό πεδίο, όπως ιχνηλατούνται στην πλήρη ή μερική αναστροφή του κλίματος στις ποιοτικές παραμέτρους (sentiment, agenda-setting, framing, priming) των άρθρων σε σχέση με την ΕΕ και στα τρία μέσα.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Σαλπέα Κατερίνα
- Salpea Caterina
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2642759