National and Kapodistrian University of Athens
Η μετανάστευση και οι απελάσεις των Ελλήνων της Κωσταντινούπολης, υπό το πρίσμα της ανθρωπιστικής κρίσης
Abstract
dc:descriptionΟ Ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης παρά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης και τις εγγυήσεις που προέβλεπε, όσον αφορά τις μη μουσουλμανικές μειο-νότητες που θα εξακολουθούσαν να διαμένουν εντός των ορίων της τουρκικής επικρά-τειας, δέχτηκε πολλά καταπιεστικά μέτρα. Η απαγόρευση εξάσκησης ορισμένων επαγ-γελμάτων, η υποχρεωτική επιστράτευση των ανδρών 25-45 ετών και ο φόρος περιου-σίας αποτελούν τα πιο ενδεικτικά. Το διάστημα 1950-1955 με τη συμμετοχή της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑ-ΤΟ, επήλθε κλίμα συνεργασίας μεταξύ των δυο χωρών, ευνοώντας την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της ελληνικής ομογένειας. Στο ίδιο διάστημα όμως ήρθε στο προσκήνιο το Κυπριακό ζήτημα, με τις δυο χώρες να μη μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία και την κατάσταση στο νησί να είναι ιδιαιτέρως τεταμένη. Με αφορμή μια έκρηξη στο σπίτι του Kemal Atatürk στη Θεσσαλονίκη, την 6η/7η Σεπτεμβρίου 1955 διαδραματίστηκαν βίαιες επιθέσεις εναντίον των μειονοτήτων της Πόλης, μεταξύ των οποίων η ελληνική, που υπέστη τις σφοδρότερες και πολυπληθέστερες. Τεράστιες καταστροφές καταγράφηκαν σε ιδιωτικές περιουσίες, καταστήματα, ναούς, νεκροταφεία και άλλα ιδρύματα της κοινότητας, ενώ δεν έλειψαν θύματα. Παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις της τουρκικής κυβέρνησης για αποζημιώσεις, τα θύματα δεν έτυχαν της μεταχείρισης που άρμοζε στα βίαια γεγονότα που βίωσαν, με την ελληνική κυβέρνηση να μην καταφέρνει κάποια αξιόλογη διεκδίκηση, μέσω της διπλωματικής οδού. Σαν συνέπεια υπήρξε ένα μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα προς την Ελλάδα, μειώνοντας περεταίρω τον πληθυσμό των Ελλήνων στην Πόλη. Η κίνηση όμως του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου να προτείνει την αναθεώρηση δε-κατριών διατάξεων του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, το Δεκέμβριο του 1963, σήμανε το οριστικό τέλος για τους Έλληνες Κων/πολίτες. Η Τουρκία το 1964 κα-τήγγειλε τη Σύμβαση Εγκατάστασης, Εμπορίου και Ναυτιλίας, που είχε υπογραφεί το 1930 και σχεδόν αμέσως άρχισαν οι απελάσεις Ελλήνων υπηκόων, με την Τουρκία να πλουτίζει δεσμεύοντας τη κινητή και ακίνητη περιουσία τους με το «μυστικό» νομοθετικό διάταγμα Kararnames. Οι Κων/πολίτες διώχθηκαν, μην έχοντας κανένα προσωπικό αντικείμενο. Εκτιμάται ότι ο συνολικός αριθμός των Ελλήνων (Έλληνες και Τούρκοι υπήκοοι-με ελληνική και τουρκική ιθαγένεια) που εγκατέλειψαν την Τουρκία συνεπεία των απελάσεων κυμάνθηκε μεταξύ 40.000-48.000 ατόμων. Καθοριστικό ρόλο στο αίσθημα ανασφάλειας και στη δυσφορία των Κων/πολιτών, που τους οδήγησε σε έξοδο από την Τουρκία, έπαιξε και η υιοθέτηση μιας σειράς απαγορευτικών διαταγμάτων που έπλητταν το εκπαιδευτικό σύστημα, τα φιλανθρωπικά ιδρύματα της Κωνσταντινουπολίτικης Ομογένειας και το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Οι πρώτες μέρες των απελαθέντων ήταν δραματικές και με ελάχιστη βοήθεια από την ελληνική κυβέρνηση κατάφεραν να σταθούν ξανά στα πόδια τους χάρις στην βοήθεια των Συλλόγων τους, αφού η ελληνική κοινωνία τους υποδέχτηκε με καχυποψία και η ελληνική κυβέρνηση κατάφερε να συνεισφέρει ελάχιστα με κάποια οικονομικά βοηθήματα. Δυστυχώς πολλοί Κωνσταντινουπολίτες, δεν έχουν καταφέρει να ανακτήσουν όσα άφησαν πίσω, παρά τις προσφυγές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και κάποια ανασταλτικά μέτρα από πλευράς της τουρκικής κυβέρνησης, ενώ σε ανάλογη κατάσταση βρίσκονται και όλες οι κοινοτικές περιουσίες που δημεύτηκαν από την τουρκική κυβέρνηση, μέσω του βακουφικού νόμου για δική της εκμετάλλευση. Χειρότερο όμως όλων είναι η έλλειψη σύνδεσης των νεότερων γενιών με την Κωνσταντινούπολη και τον πολιτισμό της, οδηγώντας την ελληνική μειονότητα στην περαιτέρω συρρίκνωσή της.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Αραμπατζής Δημήτριος
- Arampatzis Dimitrios
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2672652