Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η διττή διάσταση της γλώσσας στη φιλοσοφία του Henri Bergson

Abstract

dc:description

Ο σπουδαιότερος ίσως φιλόσοφος που μελέτησε το έργο του Bergson, o Deleuze, παρατηρεί ότι ο Γάλλος φιλόσοφος προσεγγίζει τη γλώσσα με τον ίδιο τρόπο που αναλύει και τη μνήμη, στην οποία αναγνωρίζει οντολογική υπόσταση και η οποία αποτελεί το αντικείμενο πραγμάτευσης του δεύτερου μεγάλου έργου του, του Ύλη και Μνήμη (1896)· εκεί εξετάζει το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στην ύλη και στο πνεύμα, η ύπαρξη του οποίου αποδεικνύεται, κατ’ αυτόν, από το φαινόμενο της μνήμης (βάσει της θεμελιώδους διάκρισης δύο ειδών μνήμης). Από την άλλη, συνολικά το έργο του Bergson βρίθει αναφορών στη γλώσσα, χωρίς ωστόσο να υπάρχει κάποιο κεφάλαιο ή μέρος βιβλίου του ή άρθρο του, στο οποίο ο φιλόσοφος να πραγματεύεται αποκλειστικά τη φύση, τη λειτουργία, τη χρήση και τη χρησιμότητά της, όπως θα περίμενε κανείς να κάνει για ένα ζήτημα που άπτεται της μεταφυσικής του θεώρησης. Από τα παραπάνω ανακύπτουν δύο ερωτήματα: ποιος είναι ο τρόπος με τον οποίον προσεγγίζει ο Bergson τη γλώσσα και γιατί δεν αφιερώνει σε αυτήν την προσέγγιση μια χωριστή ανάλυση δεδομένου ότι η γλώσσα άπτεται των αναλύσεων του περί οντολογίας; Στην παρούσα εργασία ασχολούμαστε με το πρώτο και επιχειρούμε να ανασυγκροτήσουμε κριτικά τις θέσεις του φιλοσόφου γύρω από το ζήτημα. Καταρχάς αναφερόμαστε στα κύρια σημεία, στα οποία θεωρούμε ότι εστιάζει ο Bergson την κριτική του στη γλώσσα: στη διάκριση δύο ειδών πολλοτήτων (ποσοτικής-αριθμητικής και ποιοτικής), που η γλώσσα δεν μπορεί να εκφράσει επαρκώς επειδή χρησιμοποιεί σύμβολα, στην παγίωση και στερεοποίηση της πραγματικότητας από τη γλώσσα και τέλος στην αφαίρεση και τη γενίκευση που χαρακτηρίζουν τη γλώσσα, πλην όμως αντιδιαστέλλονται προς την ακριβέστερη δυνατή έκφραση του πραγματικού, το οποίο χαρακτηρίζεται από ρευστότητα και μοναδικότητα. Στο δεύτερο κεφάλαιο, εκκινώντας από την περίφημη θέση του Bergson περί homo faber, στη Δημιουργική Εξέλιξη (1907), επιχειρούμε να δείξουμε ότι, παρότι η γλώσσα θέτει τα προαναφερθέντα εμπόδια, εντούτοις χαρακτηρίζεται εγγενώς από κινητικότητα, η οποία, σύμφωνα με την μπερξονική νοηματοδότηση της διάρκειας, διέπεται από δημιουργικότητα. Μελετούμε αυτό το θεμελιώδες γνώρισμα της γλώσσας, αναφερόμενοι στις αναλύσεις του Bergson για την κωμωδία και την τραγωδία, στο Γέλιο (1900), οι οποίες μας οδηγούν να διαπιστώσουμε την ύπαρξη του δυνητικού και του ενεργώς υπάρχοντος, ως δύο διαστάσεων ή εκφάνσεων της πραγματικότητας. Το τρίτο κεφάλαιο βασίζεται στην κεφαλαιώδους σημασίας αυτή διάκριση προκειμένου να αναδείξει την ανάγκη σχηματισμού ρευστών εννοιών, σύμφωνα με τον Bergson, που είναι σε θέση να εκφράσουν τη ρέουσα φύση του πραγματικού, και να τεκμηριώσει την οντολογική θεμελίωση της γλώσσας κατ’ αναλογία προς τη μνήμη, στην οντολογική θεμελίωση της οποίας (όπως προαναφέραμε) ο Bergson έχει αφιερώσει το δεύτερο μεγάλο έργο του.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Κουτσόπετρα Ευδοκία
  • Koutsopetra Evdokia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2814506

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Κουτσόπετρα Ευδοκία; Koutsopetra Evdokia. Η διττή διάσταση της γλώσσας στη φιλοσοφία του Henri Bergson. 2018. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2814506