National and Kapodistrian University of Athens
Λαϊκή Ιατρική και Κτηνιατρική στο Φιλώτι Νάξου: γιατροσόφια, λαϊκή λατρεία, δεισιδαίμονες πράξεις, γιατροί, γιάτρισσες.
Abstract
dc:descriptionΗ Λαϊκή Ιατρική στο Φιλώτι θα μπορούσε να οριστεί ως το σύνολο των πράξεων, ενεργειών και μεθόδων –λογικών και άλογων- με τις οποίες επιδιώκεται η προφύλαξη, η εξασφάλιση ή η επανάκτηση της υγείας. Συνίσταται επιπλέον από τακτικές που δεν λογίζονται σε καμία περίπτωση καινοφανείς ή μοντέρνες αλλά αντιθέτως εντάσσονται στο πλαίσιο μιας μακραίωνης παράδοσης που έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα και τα κλαδιά της στις παρόμοιες ή ανάλογες τακτικές που εφαρμόζονται από πληθυσμιακές ομάδες ανά την Ελλάδα. Οι τακτικές αυτές, καλύτερα οι μέθοδοι αυτές ίασης είναι δυνατόν να διακριθούν ανάλογα με το ποιο μέσο χρησιμοποιείται με σκοπό την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου, της υγείας σε: α) μεθόδους ίασης με ποικίλα γιατροσόφια, β) σε μεθόδους ίασης μετά από επίκληση της δύναμης του Θεού, των Αγίων καθώς και γ)σε μεθόδους ίασης μετά από εφαρμογή προλήψεων, δεισιδαιμονιών, μαγικών πράξεων, εξορκισμών, ξορκίσματος. Ο πλούτος, η ποικιλομορφία αλλά και η επιστημονικά ακόμα και σήμερα αποδεκτή δραστικότητά τους είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Φορείς άσκησης της Λαϊκής Ιατρικής στο Φιλώτι είναι και άντρες και γυναίκες χωρίς να διαθέτουν φυσικά επιστημονική αλλά εμπειρική γνώση. Η γνώση αυτή παραδόθηκε από γενιά σε γενιά προφορικά, καθώς ιατρικά βιβλία στο Φιλώτι ή μαρτυρία σχετικά με την ύπαρξη ή χρήση εγχειριδίου δεν ανευρέθησαν κατά την επιτόπια έρευνα. Εντοπίστηκαν όμως στην βιβλιογραφία μαγικοθρησκευτικού περιεχομένου εγχειρίδια από άλλες περιοχές της Νάξου (χειρόγραφα με ξόρκια από την Απείρανθο και την Χώρα που διασώζουν αντίστοιχα ο Δημ. Οικονομίδης και ο Ιάκ. Καμπανέλλης στο έργο του Stewart ). Ειδική κατηγορία λαϊκών ιατρών αποτελούν οι ξεματιάστρες, γητευτές,-τριες, μάγοι,-ισσες, εξορκιστές, ξορκίστρες του κακού, οι οποίοι θεραπεύουν χρησιμοποιώντας αποδεκτές από την εκκλησία ή/και δεισιδαίμονες τακτικές χωρίς όμως και να απορρίπτουν και την παράλληλη χρήση φαρμάκων –συχνά μάλιστα τα προτείνουν και οι ίδιοι. Οι λαϊκοί ιατροί και θεραπευτές τυγχάνουν ιδιαίτερου σεβασμού από την πληθυσμιακή ομάδα, φαίνεται μάλιστα να διαπνέονται από αυτό το ιδιαίτερο πνεύμα ανθρωπισμού που πρέπει να διακρίνει τους ιατρούς πάντα –γιαυτό και σχεδόν πάντα αμείβονται σε είδος, ό,τι η οικογένεια του αρρώστου διαθέτει-, και στην προσπάθειά τους να διασφαλίσουν τον σεβασμό και την θέση τους στην πληθυσμιακή ομάδα δεν αποκαλύπτουν εύκολα ή καθόλου τα μυστικά της τέχνης τους. Τα μέσα ίασης που οι λαϊκοί γιατροί διέθεταν είναι ταυτόχρονα πενιχρά και πλούσια: πενιχρά, διότι τα επιστημονικά, βιομηχανικά φαρμακευτικά σκευάσματα είναι άγνωστα ή σπάνια για τον πληθυσμό, πλούσια, διότι οι λαϊκοί γιατροί τελικώς καταφεύγουν στον πλούτο της χλωρίδας και πανίδας του Φιλωτιού προκειμένου να παρασκευάσουν οι ίδιοι φυτικά ή ζωικά φάρμακα, κληροδότημα παράδοσης αιώνων. Αυτά τα μέσα ίασης καλύπτουν σχεδόν κάθε πάθηση, ασθένεια, ατύχημα. Η σημασία και η αξία της άσκησης της Λαϊκής Ιατρικής στο Φιλώτι –και γενικώς της Ιατρικής- υπογραμμίζεται από τον αρχέγονο φόβο του θανάτου που βιώνει η πληθυσμιακή ομάδα του Φιλωτιού εξαιτίας όχι φυσικών αιτίων, αλλά της υψηλής παιδικής, νεογνικής θνησιμότητας, των επιδημιών σε ενήλικα και ανήλικα άτομα αλλά και επιπλοκών σε ασθένειες που στην εποχή μας είναι και θεωρούνται ιάσιμες, όπως προκύπτει από τις συνεντεύξεις των πληροφορητών αλλά και την αυτοψία των Αρχείων του χωριού. Η σημασία της αποδεικνύεται τέλος και από τον γλωσσικό θησαυρό όχι μόνο ασθενειών και μέσων ίασης αλλά και ευχών, καταρών σχετιζόμενων με την εξασφάλιση ή διατάραξη του πολύτιμου αγαθού της υγείας.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Κατσάνη Ειρήνη
- Katsani Eirini
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2846870