Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η Μεγάλη Κρίση και η Μεγάλη Ύφεση. Τα δύο σημαντικότερα γεγονότα που επέφεραν κλονισμό στην παγκόσμια οικονομία. Ανάλυση, διορθωτικές πολιτικές, συμπεράσματα

Abstract

dc:description

Σκοπός της μελέτης Η παγκόσμια οικονομική κρίση της περιόδου 1929-1938 που ήταν συνυφασμένη και με δύο παγκοσμίους πολέμους, υπήρξε ένα τόσο σκληρό μάθημα για όλη την ανθρωπότητα. Στη διαδρομή του χρόνου και μέχρι να προκύψει η δεύτερη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009, οι αρχές είχαν αντιληφθεί τα λάθη του παρελθόντος και γνώριζαν πως να περιορίσουν τη διάρκεια και τις επιπτώσεις της τελευταίας, σε όρους εισοδήματος, απασχόλησης και συναλλαγματικών διαταραχών. Θέλοντας να δώσει στους αναγνώστες τη δυνατότητα κατανόησης της φύσης των κρίσεων, το μηχανισμό διάχυσής τους σε παγκόσμια κλίμακα και τη σχέση τους με το κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο εκείνων που σχεδιάζουν και διαχειρίζονται τις πολιτικές αντιμετώπισής τους, ο συντάκτης έκρινε σκόπιμο να προβεί σε ανάλυση της μορφής, των αιτίων και της έντασής τους. Επίσης να παρουσιάσει τις διαφορές μεταξύ των δομικών κρίσεων και εκείνων που ξεκινώντας ως χρηματοπιστωτικές, μετατρέπονται στην πορεία σε γενικευμένες οικονομικές κρίσεις. Τέλος, παρουσιάζονται και σχολιάζονται οι πολιτικές που ασκήθηκαν επί εθνικού και παγκοσμίου επιπέδου για τη χαλιναγώγηση των δύο αυτών κρίσεων καθώς και τα προκύπτοντα συμπεράσματα. Τυπολογία των κρίσεων Για να διευκολυνθεί και ο μη εξοικειωμένος με τα οικονομικά αναγνώστης κρίθηκε σκόπιμο να παρουσιάσει ένα είδος τυπολογίας των οικονομικών κρίσεων που πολλές φορές ξεφεύγουν από τα εθνικά επίπεδα και, μετατρέπονται σε διεθνείς ή και παγκόσμιες. Οι κρίσεις παραγωγής οφείλονται κυρίως σε φυσικές καταστροφές και σε τεχνολογικά ατυχήματα που συνοδεύονται από καταστροφή εργασιακού δυναμικού και αχρήστευση περιβάλλοντος. Οι δε κρίσεις ενεργού ζήτησης διακρίνονται σε συναλλαγματικές και τραπεζικές κρίσεις, σε κρίσεις πληθωρισμού και κρίσεις που οφείλονται στην κατάρρευση της αξίας των άυλων τίτλων και των εμπράγματων αξιών. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 Τα βασικά αίτια. Η κρίση αυτή, εκδηλώθηκε μεν τον Οκτώβριο του 1929 είχε όμως τις ρίζες της στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Ήταν δομική και γενική. Δομική, υπό την έννοια ότι διαλύθηκαν και αναμορφώθηκαν οι παραγωγικές διαδικασίες και η τεχνολογία, και γενική, υπό την έννοια ότι επικράτησε πλήρης αναρχία στη διαμόρφωση των συναλλαγματικών ισοτιμιών που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και δε διευκόλυνε τη διεθνή κίνηση κεφαλαίων. Συντελέστηκε πλήρης ανατροπή της ισορροπίας προσφοράς αγαθών και ενεργού ζήτησης για την απορρόφησή τους με αποτέλεσμα η απασχόληση, η σταθερότητα της αξίας των νομισμάτων και βεβαίως το επίπεδο των διεθνών τιμών να διαταραχτούν πλήρως σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ένταση της Κρίσης Η εξέλιξη της κρίσης και τα αποτελέσματά της σε όρους απώλειας θέσεων εργασίας εισοδημάτων και αποταμιευτικών κεφαλαίων καθορίστηκαν από το βαθμό απόδοσης των πολιτικών που άσκησαν οι νομισματικές και δημοσιονομικές αρχές κάθε χώρας. Οι ΗΠΑ, διαισθανόμενες την επερχόμενη κρίση επανέφεραν το 1919 τον Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος, που θα ανάγκαζε τους συμμετέχοντες να διατηρούν σταθερή την αξία του νομίσματός τους τόσο ως προς το δολάριο όσο και ως προς τον χρυσό. Με τον τρόπο αυτό κανείς δεν θα μπορούσε να συμβάλλει σε συναλλαγματική αναταραχή και σε πληθωριστικές πιέσεις σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η πείρα απέδειξε ότι και αυτή η λύση δεν προσέφερε πολλά, διότι η πολιτική του Κανόνα Χρυσού Συναλλάγματος συνδυαζόμενη τόσο με τις ιδεολογικοπολιτικές αγκυλώσεις του Laissez – Faire που θεωρούσε απαράδεκτη κάθε κρατική παρέμβαση για την επαναφορά σε ισορροπία των θεμελιωδών μεγεθών της οικονομίας όσο και με την πεποίθηση ότι η οικονομία έχει την ικανότητα αυτοδιόρθωσης, κατέληξε να εξωθήσει τα κράτη σε ένα νέο καταστροφικότερο παγκόσμιο πόλεμο. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στο έργο του διάσημου δημοσιονόμου R.A. Musgrave με τίτλο The Theory of Public Finance. «…Συνεπώς, είναι πρώτιστης σημασίας για την επιτυχία των ελεύθερων οικονομικών συστημάτων, να αναπτυχθούν αντισταθμιστικά μέτρα που θα συντηρούν υψηλό επίπεδο απασχόλησης όταν η ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα αρχίζει να χαλαρώνει και που μπορούν να διατηρήσουν το επίπεδο των τιμών όταν η ζήτηση απειλεί να υπερκεράσει τους υφιστάμενους πόρους. σ.22-23». Ο Musgrave και οι μετέπειτα δημοσιονόμοι αντιλήφθηκαν ότι, η διαμόρφωση των μεγεθών του κρατικού προϋπολογισμού επηρεάζει καταλυτικά τον περιορισμό των οικονομικών κρίσεων, είτε πρόκειται περί υφέσεων, είτε περί πληθωρισμού. Τα λάθη και οι ανεπάρκειες της πολιτικής αντιμετώπισης της κρίσεως του 1929, επισημάνθηκαν από τον πρώην Πρόεδρο της FED, B. Bernanke, ο οποίος ανέφερε πως η Κεντρική Τράπεζα βοήθησε στη δημιουργία της κρίσης ασκώντας περιοριστικές νομισματικές πολιτικές όταν έπρεπε να κάνει το αντίθετο. Ανέδειξε τέσσερα κρίσιμα λάθη: 1. Η FED αύξησε το αναπροεξοφλητικό επιτόκιο την άνοιξη του 1928 και συνέχιζε να το αυξάνει εν μέσω της ύφεσης του 1929. 2. Όταν η χρηματιστηριακή αγορά κατέρρευσε, οι επενδυτές στράφηκαν στις νομισματικές αγορές. Οι κερδοσκόποι άρχισαν να ανταλλάσσουν τα δολάριά τους με χρυσό προκαλώντας μείωση της αξίας του δολαρίου. 3. Κατόπιν, η FED, αύξησε εκ νέου τα επιτόκια προσπαθώντας να διατηρήσει την αξία του δολαρίου, με αποτέλεσμα να περιορίσει περαιτέρω τη ζήτηση χρήματος, ενώ παράλληλα δεν αύξησε την προσφορά χρήματος προκειμένου να καταπολεμήσει τον αποπληθωρισμό. 4. Oι επενδυτές απέσυραν τις καταθέσεις τους από τις τράπεζες. Η χρεοκοπία των οποίων προκάλεσε περισσότερο πανικό. Η κατάσταση αυτή εξάλειψε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μειώνοντας ακόμα περισσότερο την προσφορά χρήματος. Οι πολιτικές υπέρβασης της κρίσης Οι πολιτικές που ακολούθησαν κυρίως οι Αμερικανοί με το New Deal του F. Roosevelt και οι Βρετανοί, περιέλαβαν συνοπτικά τα παρακάτω μέτρα: 1. Απαλλαγή από τις ακαμψίες που προκαλούσε στην οικονομική πολιτική η εμμονή στον κανόνα χρυσού συναλλάγματος, μέσω της εγκατάλειψής του (Αγγλία 1931, ΗΠΑ 1933). 2. Έλεγχος καταστάσεως τραπεζικού συστήματος και λειτουργίας χρηματαγορών και κεφαλαιαγορών, στήριξη ορισμένων τραπεζών και χρηματοδοτικών οργανισμών δανειοδότησης εργατών και αγροτών. 3. Εισαγωγή στην αμερικανική οικονομική πολιτική των Κεϋνσιανών συνταγών με τη δημιουργία του τρίτου αντισταθμιστικού προϋπολογισμού με τον οποίο χρηματοδοτήθηκαν εκτεταμένα δημόσια έργα, με προσλήψεις ανέργων νέων και χορήγηση επιδομάτων στοιχειώδους διαβίωσης. Η κρίση ανακόπηκε στην Αγγλία το 1931 και στις ΗΠΑ το 1933, μετά από μια σχετική αστάθεια στα μέσα της δεκαετίας του 1930, και συνεχίστηκε η άνοδος της απασχόλησης εφόσον μάλιστα υπήρξε μια στροφή προς την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εκδηλώθηκε στο χρηματιστήριο, όπως και στην περίπτωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929. Η ανατροπή όμως της ισορροπίας στην παγκόσμια προσφορά και ζήτηση κατά την πρόσφατη περίπτωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές άφησαν το έργο αυτό στις τράπεζες που έπρεπε να διαχειριστούν τα τεράστια κεφάλαια των πλεονασματικών αναδυόμενων ασιατικών χωρών και κυρίως της Κίνας. Τα κεφάλαια αυτά, δυστυχώς, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη επενδύθηκαν όχι μόνο σε κρατικά ομόλογα αλλά και σε άλλες, κερδοσκοπικού χαρακτήρα, τοποθετήσεις και διάφορα τοξικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα αμφίβολης απόδοσης. Έτσι, με την πρώτη εμφάνιση μεγάλων ζημιών σε διεθνείς τραπεζικούς κολοσσούς και μάλιστα σε τομείς που αφορούσαν ευρύτερα πλήθη πολιτών όπως π.χ. τα δάνεια λαϊκής στέγης, επήλθαν σφοδρές αναταράξεις. Μπροστά στην επαπειλούμενη μαζική φυγή καταθετών από τις τράπεζες και την συνεπαγόμενη χρεοκοπία, και λαμβανομένων υπόψη των στενών διατραπεζικών σχέσεων που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο, οι δημοσιονομικές και νομισματικές αρχές, σε αγαστή συνεργασία, κατέστρωσαν και ενέκριναν προγράμματα διάσωσης τραπεζών που αφορούσαν σε εξαγορές και συγχωνεύσεις, κεφαλαιακή ενίσχυση και κυρίως παροχή εγγυήσεων για την κάλυψη του διατραπεζικού δανεισμού. Παράλληλα οι κυριότερες Κεντρικές τράπεζες αποφάσισαν τη μείωση στο επιτόκιο δανεισμού των τραπεζών σε 0-0,25% με σκοπό να ενισχύσουν τη ζήτηση, να αναζωογονήσουν την επιχειρηματικότητα και να μειώσουν την ανεργία πράγμα που επιτεύχθηκε σε διάστημα δύο έως τριών ετών κατά περίπτωση. Λέξεις κλειδιά: Κρίσεις, Μορφή κρίσης, Αίτια κρίσης, Ένταση κρίσης, Διαφορές κρίσεων, Διορθωτικές πολιτικές

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Καραγιαννόπουλος Κωνσταντίνος
  • Karagiannopoulos Konstantinos

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2865576

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Καραγιαννόπουλος Κωνσταντίνος; Karagiannopoulos Konstantinos. Η Μεγάλη Κρίση και η Μεγάλη Ύφεση. Τα δύο σημαντικότερα γεγονότα που επέφεραν κλονισμό στην παγκόσμια οικονομία. Ανάλυση, διορθωτικές πολιτικές, συμπεράσματα. 2019. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2865576