Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η πολιτική (civilian) διάσταση του Μηχανισμού Διαχείρισης Κρίσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Abstract

dc:description

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι χώρες της Ευρώπης απέναντι στις φυσικές και τις ανθρωπογενείς καταστροφές, χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερα σημαντικές. Η συχνή πλέον εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων και η ένταση της κλίμακας με την οποία εμφανίζονται, αποτελούν σημείο αναφοράς για τις κοινωνίες. Ο τρόπος προστασίας του κοινωνικού συνόλου και των υλικοτεχνικών υποδομών από τις καταστροφές που προκαλούνται, αλλά και η ανάπτυξη μεθόδων μετριασμού του κινδύνου να λάβουν χώρα καταστροφικά φαινόμενα, ανάγονται πλέον σε προτεραιότητα για την Πολιτεία. Ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη κλήθηκε να αντιδράσει στον κλιμακούμενο αυτό κίνδυνο, μας οδηγεί στο 1980, όταν Ιταλία και Γαλλία ανέπτυσσαν διμερείς συνεργασίες για την προστασία από τις καταστροφές. Παρ’ όλα αυτά, μεγάλα τεχνολογικά ατυχήματα (Τσέρνομπιλ), επιθετικές ενέργειες (επίθεση στους Δίδυμους Πύργους) και φυσικές καταστροφές (τσουνάμι στον Ινδικό Ωκεανό), αποτέλεσαν σταθμούς για την εξέλιξη μηχανισμών και θεσμών, τόσο σε ευρωπαϊκό, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα κράτη οδηγήθηκαν σε συνεργασίες, οι οποίες καθορίσθηκαν από κοινά αποδεκτούς στόχους και προτεραιότητες, με τη σύμπραξη και άλλων φορέων (ΜΚΟ, εθελοντικές οργανώσεις, επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα, ιδιωτικές επιχειρήσεις, τοπικές κοινότητες). Αυτή η σύμπραξη προκάλεσε μια συνεχώς εξελισσόμενη διαδικασία ανάπτυξης θεσμών και πεδίων δραστηριοποίησης. Από τη Γιοκοχάμα και την προτεραιότητα των μεθόδων ανταπόκρισης στις καταστροφές, η παγκόσμια κοινότητα έστρεψε την προσοχή της στους τρόπους μείωσης των κινδύνων που προκαλούν τα φυσικά και τεχνολογικά φαινόμενα, θεσπίζοντας μηχανισμούς οργανωμένης ανταπόκρισης, αλλά και ανάπτυξης παιδείας στις κοινωνίες, με σκοπό την καθιέρωση μιας «κουλτούρας πρόληψης», η οποία αποτελεί και το σημαντικότερο σημείο στην προσπάθεια που καταβάλλεται παγκοσμίως για την ελαχιστοποίηση των απωλειών. Η θέσπιση της «ρήτρας αλληλεγγύης» το 2007 στη Λισαβόνα, οι μηχανισμοί πολιτικής προστασίας των χωρών που δημιουργήθηκαν, τα κεντρικά συντονιστικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παροχή οργανωμένης διεθνούς βοήθειας, ύστερα από αίτημα της πληγείσας χώρας, η αξιοποίηση της τεχνολογίας στη διαχείριση των καταστροφών (γεωχωρικά δεδομένα “Copernicus”), η συμμετοχή στην πραγματοποίηση των παγκόσμιων συνδιασκέψεων για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών (Hyogo, Sendai) με τη συμμετοχή αντιπροσώπων από ολόκληρο τον κόσμο και κάθε πεδίο δράσης, στοιχειοθετούν την αντίδραση της ευρωπαϊκής κοινωνίας απέναντι στις καταστροφές, πάντα μέσα στο πνεύμα της παγκόσμιας κοινωνίας. Η οργανωτική δομή που εμφανίζει η ΕΕ στον τομέα της διαχείρισης καταστροφών, αποτελείται από ποικιλία θεσμών και οργάνων, οι οποίοι λειτουργούν σε 24ωρη βάση με διευρυμένες αρμοδιότητες. Η θέση του Ύπατου Εκπροσώπου και οι εξουσίες που του μεταβιβάσθηκαν, τα συντονιστικά κέντρα MIC και ERCC, η Γενική Διεύθυνση Ανθρωπιστικής Βοήθειας ECHO και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας, αποτελούν τη βάση του οικοδομήματος της Πολιτικής Προστασίας και το βασικό τρόπο εξωτερίκευσης της δράσης του. Η συνεχής αξιολόγηση των δράσεων που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο εντοπισμός των παθογενειών στην εφαρμογή τους, η έλλειψη χρηματοδότησης, αλλά και η διαρκής αύξηση αιτημάτων ενεργοποίησης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας για την παροχή βοήθειας, μέσω ανθρώπινων και υλικών πόρων αλλά και ανθρωπιστικού χαρακτήρα, αποτέλεσε πεδίο αναζήτησης για τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας του. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποφάσισε επίσημα το 2017 τη θεσμοθέτηση ενός νέου φορέα πολιτικής προστασίας, με την ονομασία “rescEU”, πρωτοβουλία που ενισχύει την αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού και εξασφαλίζει την ύπαρξη πόρων και δυνατοτήτων σε κάθε κράτος-μέλος. Εν τούτοις, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ένωση ως μια οντότητα κρατών, δεν έχουν να κάνουν μόνο με την ένταση των φυσικών φαινομένων και την εμφάνιση νέων. Ο σκεπτικισμός και η επιφύλαξη με την οποία δέχονται την δράση του κάποιες χώρες της Ένωσης, φοβούμενες πως οι αρμοδιότητές του συνιστούν κατά κάποιον τρόπο παραχώρηση μέρους της κυριαρχίας τους και ειδικότερα στον τομέα της «μαλακής ασφάλειας» (“soft security”), αποτελεί τροχοπέδη για την περαιτέρω εξέλιξη του Μηχανισμού. Και δεδομένου ότι το “rescEU” αποτέλεσε βήματα εμπρός ως προς την αποτελεσματικότητα του ΕΜΠΠ, η πιθανότητα να διαταραχθεί το οικοδόμημα της Πολιτικής Προστασίας στον ευρωπαϊκό χώρο από τη διστακτικότητα των χωρών, αποτελεί για την αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού, αλλά και την ίδια την ύπαρξή του, το σημαντικότερο κίνδυνο.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Μαγκαφάς Κωνσταντίνος
  • Magkafas Konstantinos

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2866796

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Μαγκαφάς Κωνσταντίνος; Magkafas Konstantinos. Η πολιτική (civilian) διάσταση του Μηχανισμού Διαχείρισης Κρίσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 2019. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2866796