National and Kapodistrian University of Athens
Μια πρόταση για την ψυχοδυναμική κατανόηση της τοξικοεξάρτησης. Η σημασία της εκσεσημασμένης προβλητικής ταύτισης και του μετασχηματιστικού και εναλλακτικού αντικειμένου
Abstract
dc:descriptionΜε την έννοια της εξάρτησης (dependence) αναφερόμαστε σε ένα φαινόμενο κατά το οποίο δεν είναι δυνατή η αυτονομία της δράσης και της ύπαρξης του ατόμου, το οποίο τελεί υπό την κυριαρχία κάποιου άλλου προσώπου ή πράγματος. Είναι επίσης δεδομένο ότι η εξάρτηση αποτελεί ένα φυσιολογικό στάδιο στη ζωή του βρέφους και της αρχαϊκής σχέσης με το πρόσωπο που το φροντίζει. Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική οπτική, η εξάρτηση αφορά μια σχέση όπου ένα υποκείμενο υπόκειται σε ένα αντικείμενο. Στο πεδίο της ψυχιατρικής χρησιμοποιείται κυρίως προκειμένου να περιγράψει – με όρους ψυχοπαθολογίας – τη σχέση του ατόμου με ουσίες. O ίδιος ο S. Freud δεν ασχολήθηκε εκτεταμένα με το θέμα της εξάρτησης. Mετέπειτα ψυχαναλυτές όμως, με κύριο εκπρόσωπο τον D. Winnicott, ανέδειξαν τη σημασία της εξάρτησης που έχει το βρέφος από το περιβάλλον του - προκειμένου να επιβιώσει και να αναπτυχθεί σωματικά και ψυχικά- και ειδικότερα από τη μητέρα του και τη σχέση του μαζί της. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται στον πυρήνα της ύπαρξης του κάθε ανθρώπου και διακρίνεται από μία αίσθηση αδυναμίας και ανημπόριας, καθώς και από μια αίσθηση ναρκισσιστικής παντοδυναμίας, που εκλύεται από αυτήν την αδυναμία. Επιπλέον, η διαδικασία αυτή αποτελεί τη βάση ψυχοπαθολογικών φαινομένων που εμφανίζονται στην ενήλικη ζωή και εκφράζουν ελλείμματα και ανεπάρκειες σχετικά με την ψυχική εξάρτηση και τις διαδικασίες αποχωρισμού – εξατομίκευσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως θα φανεί στην εργασία αυτή, αποτελεί η περίπτωση της τοξικοεξάρτησης. Κατά τη διάρκεια αυτής της πρώιμης εξαρτητικής σχέσης κυριαρχεί η διαδικασία της προβλητικής ταύτισης. Στην περίπτωση των τοξικοεξαρτημένων η προβλητική ταύτιση υποθέτουμε πως τείνει να κατακυριεύσει όλη την ενήλικη ζωή τους και τις σχέσεις τους, αποτελώντας τον κύριο τρόπο αλληλεπίδρασής τους, έναντι της επιλογής πιο ώριμων και λειτουργικών διαδικασιών σχετίζεσθαι. Αυτή η πρώιμη σχέση και η ιδιαίτερη μορφή επικοινωνίας πραγματώνεται και συμπυκνώνεται στη χρήση. Ειδικότερα, μέσω της παρούσας μελέτης προτείνεται μία ψυχοδυναμική κατανόηση της τοξικοεξάρτησης, σύμφωνα με την οποία η τοξικοεξάρτηση αποτελεί μια εκσεσημασμένη μορφή προβλητικής ταύτισης που κυριαρχεί ως μορφή επικοινωνίας στην ενήλικη ζωή. Οι ρίζες της εντοπίζονται στη σχέση μητέρας – βρέφους. Συγκεκριμένα εντοπίζεται κατά την προ-λεκτική περίοδο της ανάπτυξης, τότε που η σημαντικότητα της μητέρας γίνεται αντιληπτή κυρίως μέσω των μετασχηματιστικών της λειτουργιών. Κατά τη συγκεκριμένη αναπτυξιακή περίοδο επίσης, η προβλητική ταύτιση και το εμπεριέχειν διαμορφώνουν μια άδηλη διυποκειμενική κατάσταση. Η πρόταση αυτή βασίστηκε στη θεωρία του C. Bollas αναφορικά με το μετασχηματιστικό αντικείμενο (transformational object) και το εναλλακτικό αντικείμενο (alternative object). Ακόμη στηρίχθηκε θεωρητικά και στην έννοια της παθολογικής προβλητικής ταύτισης του W. Bion. Ο Bion ανέδειξε την προβλητική ταύτιση ως μια φυσιολογική μορφή επικοινωνίας των πρώιμων αναπτυξιακώνσταδίων, όπου λόγω περιβαλλοντικών ή ιδιοσυγκρασιακών παραγόντων μπορεί να λάβει εκσεσημασμένη μορφή και να επικρατήσει ως μορφή επικοινωνίας στην ενήλικη ζωή. Τα συναισθηματικά περιεχόμενα των τοξικοεξαρτημένων παρουσιάζονται αδιαφοροποίητα και ανεπεξέργαστα. Επιπλέον, μπορεί να εκκενώνονται μέσω της χρήσης, συχνά με κόστος τη σωματική και ψυχική κατάρρευση του ατόμου που μπορεί να οδηγήσει και στον θάνατο του. Ακριβώς λόγω αυτής της πρωιμότητας που χαρακτηρίζει τον ψυχισμό των τοξικοεξαρτημένων, η ύπαρξη και η συνεργασία διαφορετικών παρεχόμενων υπηρεσιών κρίνεται αναγκαία. Στα πλαίσια αυτά, αναδεικνύεται και η αναγκαιότητα να δημιουργηθούν δομές για ψυχοθεραπεία ψυχοδυναμικού τύπου ανοιχτής χρονικής διάρκειας, στις οποίες θα μπορούν να προσέλθουν θεραπευόμενοι με ιστορικό τοξικοεξάρτησης. Στον ελλαδικό χώρο δεν υπάρχουν τέτοιες δομές που θα μπορούσαν να λειτουργούν σε συνεργασία με τα ήδη υπάρχοντα προγράμματα απεξάρτησης.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Μηλιά Αγλαΐα
- Milia Aglaia
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2866874