National and Kapodistrian University of Athens
Μελέτη και κλινική αξιολόγηση νέων μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα
Abstract
dc:descriptionΤο πολλαπλό μυέλωμα (Multiple Myeloma, MM) αποτελεί μια κακοήθεια των τελικώς διαφοροποιημένων πλασματοκυττάρων και είναι η δεύτερη πιο συνηθισμένη αιματολογική κακοήθεια μετά το λέμφωμα non Hodgkin. Τα κακοήθη πλασματοκύτταρα βρίσκονται κατά κύριο λόγο στο μυελό των οστών, αλλά μπορούν επίσης να παρατηρηθούν στο περιφερικό αίμα και σε άλλες εξωμυελικές θέσεις, όπως οι μαλακοί ιστοί και όργανα, ιδιαίτερα σε προχωρημένο στάδιο της νόσου. Στους περισσότερους ασθενείς, το πολλαπλό μυέλωμα χαρακτηρίζεται από την έκκριση μιας μονοκλωνικής πρωτεΐνης ανοσοσφαιρίνης. Φυσιολογικά οι ανοσοσφαιρίνες είναι πολυκλωνικές γιατί παράγονται από εκατομμύρια διαφορετικά πλασματοκύτταρα με διαφορετικές αναδιατάξεις των ανοσοσφαιρινών. Είναι γνωστή ως πρωτεΐνη Μ ή μονοκλωνική πρωτεΐνη. Οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου επηρρεάζονται από τη μονοκλωνική πρωτεΐνη, τα κακοήθη κύτταρα ή τις κυτοκίνες που εκκρίνονται από τα κακοήθη κύτταρα και περιλαμβάνουν σημάδια βλάβης στα κύρια όργανα που τροφοδοτούνται από το κυκλοφορικό σύστημα. Αυτά μπορεί να είναι η υπερασβεστιαιμία, η νεφρική ανεπάρκεια, η αναιμία ή και η ασθένεια των οστών με λυτικές βλάβες ή παθολογικά κατάγματα, τα οποία είναι γνωστά ως CRAB χαρακτηριστικά. Το πολλαπλό μυέλωμα αποτελεί μέρος μιας σειράς διαταραχών που αναφέρονται ως μονοκλωνικές γαμμαπάθειες. Ουσιαστικά η ανάπτυξη του είναι μια διαδικασία πολλαπλών σταδίων, η οποία ξεκινά με πρόδρομες ασθένειες, όπως είναι η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS) και το ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Η MGUS χαρακτηρίζεται από τη διείσδυση κλωνικών πλασματοκυττάρων στο μυελό των οστών και την έκκριση μονοκλωνικών πρωτεϊνών, είναι ασυμπτωματική και προηγείται συνεχώς της εξέλιξης του πολλαπλού μυελώματος, με ή χωρίς την ύπαρξη ενός προσδιορισμένου παρεμβατικού σταδίου, που αναφέρεται ως ασυμπτωματικό πολλαπλό μυέλωμα (SMM). Το πολλαπλό μυέλωμα επίσης, μπορεί να προχωρήσει σε ασθένειες ανεξάρτητες από το μυελό των οστών, όπως το εξωμυελικό μυέλωμα και η λευχαιμία των πλασματοκυττάρων. Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στην κατανόηση της βιολογίας και της παθογένειας του πολλαπλού μυελώματος στο μικροπεριβάλλον του μυελού των οστών. Ωστόσο, η εκτίμηση των υποκείμενων γενετικών ανωμαλιών του πολλαπλού μυελώματος, τόσο σε χρωμοσωμικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ενός γονιδίου δείχνουν ότι το πολλαπλό μυέλωμα δεν είναι μία μόνο ασθένεια, αλλά μια συλλογή ασθενειών με ένα κοινό κλινικό φαινότυπο. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η μελέτη και κλινική αξιολόγηση μοριακών βιοδεικτών σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα με απώτερο σκοπό τον έγκαιρο εντοπισμό τους αλλά και την έγκαιρη κλινική παρέμβαση. Πραγματοποιήθηκε η συλλογή και η ανάλυση ενός στατιστικά σημαντικού αριθμού δειγμάτων CD138+ και CD138- κυττάρων από ασθενείς με μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρύνιστης σημασίας (MGUS), ασυμπτωματκό πολλαπλό μυέλωμα (SMM) και πολλαπλό μυέλωμα (ΜΜ). Αρχικά έγινε απομόνωση του ολικού RNA των δειγμάτων, αντίστροφη μεταγραφή και ποσοτικοποίηση μέσω της Real-Time PCR και μελετήθηκαν τα γονίδια αναφοράς GAPDH, HPRT1 και κάποια γονίδια-στόχοι που σχετίζονται με την απόπτωση και συγκεκριμένα τα γονίδια APAF1, BAK1, BID, BIM, BCL2L12, BOK, BAX, BCLX και MCL1. Εξαιτίας της μη ικανοποιητικής ποσότητας υποστρώματος των γονιδίων αναφοράς στα δείγματα, αλλά και των χαμηλών επιπέδων έκφρασης ορισμένων γονιδίων-στόχων γεγονός που ευνοεί την παραγωγή παραπροϊόντων, εμφανίστηκε η ανάγκη εύρεσης ενός άλλου τρόπου που θα προσέδιδε μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία και για αυτό το λόγο χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της «Νested PCR». Αρχικά, εφαρμόστηκε η μέθοδος αυτή για το γονίδιο αναφοράς GAPDH και τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά. Στη συνέχεια εξετάστηκαν με τον ίδιο τρόπο με τη μέθοδο της Nested PCR σε λίγα δείγματα αρχικά, ορισμένα αποπτωτικά γονίδια-στόχοι, όπως τα BAX, BCL2, BCL2L12, BCLX, και BOK. Τα αποτελέσματα για τα γονίδια-στόχους δεν ήταν ικανοποιητικά καθώς εμφάνιζαν ακόμα και με τη χρήση της Νested PCR πολύ υψηλά Ct. Πράγματι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που δυσκολεύουν τη χρήση της Real-Time PCR, όπως είναι η μεταβλητότητα των τεχνικών εκχύλισης RNA καθώς υπάρχει πιθανότητα να απομονωθούν και αναστολείς της αντίδρασης PCR μαζί με το RNA, η ενδογενής ποικιλομορφία του RNA, αλλά και οι διαφορετικές αποδόσεις των αντιδράσεων της αντίστροφης μεταγραφής και PCR. Ίσως ο συνδυασμός αυτών των δυσκολιών μαζί με την εξαιρετικά χαμηλή έκφραση των μορίων-στόχων ή ακόμη και με το πιθανό γεγονός η μονοκλωνική πρωτεΐνη με την τεράστια αύξηση της, χαρακτηριστικό των ασθενών με πολλαπλό μυέλωμα, να «υπερκαλύπτει» τα υπόλοιπα μόρια και να μην επιτρέπει τη ποσοτικοποίησή τους, δεν έδωσε κάποιο αξιόλογο αποτέλεσμα, γεγονός που οδήγησε σε αλλαγή πορείας και έρευνα ορισμένων miRNA μορίων και συγκεκριμένα των miR-15a και miR-16 τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη διαδικασία της απόπτωσης και ρυθμίζουν την πρωτεΐνη BCL2, η οποία είναι αντιαποπτωτική. Τα microRNAs (miRNA/miRs), αποτελούν μικρά (~22 νουκλεοτίδια) μη κωδικοποιητικά RNAs που σχετίζονται με την έναρξη και την εξέλιξη των όγκων ρυθμίζοντας περίπου το 30% των γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Αυτό υποδεικνύει τη σημασία τους σε ποικίλα ρυθμιστικά μονοπάτια και επιπλέον το δυναμικό τους για χειρισμό των λειτουργιών του κυττάρου. Πρόσφατες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η έκφραση των miRNAs συνδέεται άρρηκτα με τον καρκίνο. Πιο αναλυτικά, τα miRNAs, έχει παρατηρηθεί να δρουν τόσο ως ογκοκατασταλτικά μόρια όσο και ως ογκογονίδια, τα οποία αναστέλλουν και επάγουν-προάγουν την ανάπτυξη όγκου, αντίστοιχα. Επιπροσθέτως, σε πολλούς καρκινικούς ιστούς παρατηρείται μια συνολική υποέκφραση των miRNAs συγκριτικά με τους αντίστοιχους φυσιολογικούς. Συμπερασματικά λοιπόν, μια δυναμική θεραπευτική χρήση των miRNAs αφορά στη διόρθωση των απορρυθμισμένων επιπέδων μετάφρασης γονιδίων-στόχων που εμπλέκονται σε μονοπάτια σηματοδότησης στα καρκινικά κύτταρα. Επομένως, τα miRNAs μπορούν να έχουν κρίσιμο ρόλο στην πρόοδο πολυάριθμων καρκίνων, συμπεριλαμβανομένου του πολλαπλού μυελώματος. Κατά τη διάρκεια της ογκογένεσης και της παθογένεσης του πολλαπλού μυελώματος, υπάρχουν πολλαπλά καρκινογόνα συμβάντα που περιλαμβάνουν τον ολέθριο μετασχηματισμό από φυσιολογικά σε κακοήθη πλασματοκύτταρα. Τα miRNAs, ως ογκογονίδια ή καταστολείς όγκων, ρυθμίζουν τις οδούς σηματοδότησης που σχετίζονται με την εξέλιξη του πολλαπλού μυελώματος. Η ανάλυση της έκφρασης των miR-15a και miR-16, πραγματοποιήθηκε με χρήση της ποσοτικής αντίδρασης πραγματικού χρόνου (Real-Time qPCR). Για την ανίχνευση των προϊόντων χρησιμοποιήθηκε η χρωστική SYBR Green I. Όσον αφορά την ποσοτικοποίησή τους χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος 2-ΔΔCt και κατασκευάστηκαν καμπύλες φθορισμού και καμπύλες τήξης για το καθένα. Το γονίδιο αναφοράς που χρησιμοποιήθηκε ήταν το RNU48. Δεν υπήρξε περίπτωση επιμόλυνσης και παρατηρήθηκε απουσία ενίσχυσης μη ειδικών προϊόντων και η μέθοδος που αναπτύχθηκε για τη μελέτη των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 ήταν επιτυχής και τα αποτελέσματα ικανοποιητικά. Η αξιολόγηση της έκφρασης των υπό μελέτη μορίων πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια εκτενούς βιοστατιστικής ανάλυσης και τη χρήση λεπτομερούς βάσης καταγραφής των κλινικοπαθολογικών χαρακτηριστικών των ασθενών. Πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση των αριθμητικών μεταβλητών της μελέτης, προσδιορίστηκαν η μέση τιμή των μονάδων σχετικής ποσοτικοποίησης (Relative Quantification units, RQ units), η τυπική απόκλιση και το εύρος τιμών για κάθε miRNA καθώς και το 25ο, το 50ο και το 75ο εκατοστημόριο. Επίσης, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση των κατηγορικών μεταβλητών. Κατασκευάστηκαν, δύο θηκογράμματα για την αναπαράσταση της κατανομής των επιπέδων των υπό μελέτη miRNAs σε σχέση με τη διάγνωση των ασθενών. Από μη παραμετρικά τεστ (Mann-Whitney) προέκυψε ότι η έκφραση των miR-15a και miR16 δε σχετίζεται με την ύπαρξη ή μη της οστικής νόσου, τη β2 μικροσφαιρίνη, την LDH, την αλβουμίνη στον ορό αλλά και ούτε με τα συστήματα σταδιοποίησης ISS και R-ISS. Στη πορεία, έγινε κατηγοριοποίηση των επιπέδων του miR-15a και του miR-16 με βάση μία βέλτιστη τιμή λήψης απόφασης (cut-off) και με αυτό τον τρόπο χωρίστηκαν οι ασθενείς σε θετικούς και αρνητικούς ανάλογα με τις τιμές έκφρασης των microRNAs. Τέλος, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση μεταξύ αυτών των κατηγορικών πλέον μεταβλητών και ορισμένων άλλων με τη χρήση του παραμετρικού τεστ Chi-square (x2). Ωστόσο, δε παρουσιάζεται κανένα αποτέλεσμα ως στατιστικά σημαντικό και αυτό πιθανότατα οφείλεται στον πολύ μικρό αριθμό δειγμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για αυτή τη μελέτη κάτι το οποίο δημιουργεί την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων προκειμένου να προκύψει στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Author dc:creator
-
- ΚΑΜΟΥΖΑ ΕΥΔΟΞΙΑ
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2881002