Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ο ρόλος των διαχρωμοσωμικών αλληλεπιδράσεων στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης

Abstract

dc:description

Η πρώτη γραμμή αντιικής άμυνας βασίζεται στη παραγωγή και στην έκκριση ειδικών πρωτεϊνών που ονομάζονται ιντερφερόνες τύπου Ι, οι οποίες προσδένονται σε ειδικούς υποδοχείς στην επιφάνεια τόσο των μολυσμένων με ιό κυττάρων όσο και των μη μολυσμένων, ενεργοποιώντας έναν μεγάλο αριθμό γονιδίων με αντιική δράση. Τα προϊόντα των γονιδίων αυτών δρουν προλαμβάνοντας την εισβολή αλλά και τον πολλαπλασιασμό των ιών μέσα στα κύτταρα. Στον άνθρωπο, η μεταγραφική ενεργοποίηση του γονιδίου IFNB1 απαιτεί ένα στοιχείο ενισχυτή ανοδικά του υποκινητή, το οποίο αναγνωρίζεται από τρεις διακριτές ομάδες μεταγραφικών παραγόντων, NF-κΒ, ATF-2/cJUN και IRFs, καθώς και από την αρχιτεκτονική πρωτεΐνη HMG I(Y). Η ιική μόλυνση έχει ως αποτέλεσμα την συγχρονισμένη ενεργοποίηση και των τριών μεταγραφικών παραγόντων που συναρμολογούνται στον ενισχυτή της IFNB1 με σκοπό την δημιουργία ενός αρχιτεκτονικά πολύπλοκου συμπλόκου που είναι γνωστό ως ενισχυόσωμα της IFN-β (enhanceosome). Η συναρμολόγηση του ενισχυοσώματος πραγματοποιείται μόνο ως απόκριση στην ιική μόλυνση και όχι σε άλλα σήματα που ξεχωριστά ενεργοποιούν κάθε έναν από τους μεταγραφικούς παράγοντες. Η συγκρότηση του ενισχυοσώματος στον ελεύθερο από νουκλεοσώματα ενισχυτή, έχει ως αποτέλεσμα την συγχρονισμένη στρατολόγηση τροποποιητών της χρωματίνης και βασικών μεταγραφικών παραγόντων στον κοντινό υποκινητή. Το πρόγραμμα στρατολόγησης ολοκληρώνεται με την ολίσθηση του νουκλεοσώματος που καλύπτει τον βασικό υποκινητή και την πρόσδεση της RNA πολυμεράσης ΙΙ για την έναρξη της μεταγραφής. Η συνεργατικότητα με την οποία προσδένονται οι μεταγραφικοί παράγοντες στον ενισχυτή του γονιδίου και η συνέργεια που χαρακτηρίζει τον τρόπο στρατολόγησης των παραγόντων στο ενισχυόσωμα, υποδηλώνουν έναν εξαιρετικά πολύπλοκο και ακριβή μηχανισμό συνδυαστικού ελέγχου της μεταγραφικής ενεργοποίησης του γονιδίου της IFNB1. Σημαντικό ρόλο στην έκφραση της IFNB1 αλλά και πολλών άλλων γονιδίων κυτοκινών είναι ότι ακόμη και υπό ιδανικές συνθήκες, μόνο ένα περιορισμένο ποσοστό των κυττάρων ενός πληθυσμού εκφράζει το συγκεκριμένο γονίδιο κάθε χρονική στιγμή (~22% για την IFNB1). Αυτή η ετερογένεια έκφρασης χαρακτηρίζεται ως στοχαστικότητα ή πιθανοκρατία και η ιδέα αυτή ενισχύεται από τη μονοαλληλική γονιδιακή ενεργοποίηση των κυτταροκινών. Ο τρόπος που επιτυγχάνεται η στοχαστική μονοαλληλική έκφραση οφείλεται σε διαχρωμοσωμικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ τριών γενωμικών περιοχών που εδράζονται σε διαφορετικά χρωμοσώματα και του γονιδίου της INFB1. Οι περιοχές αυτές ονομάστηκαν NRC9, NRC14 και NRC21 (NF-κΒ Reception Centers) και βρίσκονται στα χρωμοσώματα 18, 9 και 4, αντίστοιχα. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές συμβάλλουν στην πρόσδεση του μεταγραφικού παράγοντα NF-κΒ στον ενισχυτή της IFNB1, τη συναρμολόγηση του ενισχυοσώματος και τελικώς την έκφραση του γονιδίου από το συγκεκριμένο αλληλόμορφο. Η εκκρινόμενη IFNB1 οδηγεί στην αύξηση των επιπέδων του παράγοντα IRF-7 επάγοντας τη συναρμολόγηση του ενισχυοσώματος και την ακόλουθη έκφραση του γονιδίου της IFΝ-β από το άλλο αλληλόμορφο του κυττάρου αλλά και σε άλλα κύτταρα που αρχικά δεν εξέφραζαν αυτή την κυτοκίνη. Μελέτες στο εργαστήριο μας έχουν αποδείξει ότι ο μεταγραφικός παράγοντας ThPOK δεσμεύεται συνεργατικά με τον NF-κΒ στα NRCs και διαμεσολαβεί τη φυσική εγγύτητά τους με το γονίδιο της IFNB1 μέσω της ικανότητας του να ολιγομερίζεται όταν δεσμεύεται στο DNA. Η καταστολή της έκφρασης του ThPOK μειώνει δραματικά τη συχνότητα των διαχρωμοσωμικών αλληλεπιδράσεων, τη δέσμευση του NF-κB στον ενισχυτή της IFNB1 καθώς και την ενεργοποίηση του γονιδίου της IFNB1. Επιπροσθέτως, η συνεργατική πρόσδεση του ThPOK και του NF-κB στην ίδια πλευρά της έλικας του DNA απαιτείται για τη δημιουργία διαχρωμοσωμικών αλληλεπιδράσεων και τη διάκριση των NRCs από ποικίλες άλλες Alu αλληλουχίες που φέρουν κB σημεία πρόσδεσης. Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας, είναι η μελέτη του ρόλου του ThPOK στις διαχρωμοσωμικές αλληλεπιδράσεις που επάγουν την μεταγραφική ενεργοποίηση των γονιδίων TLR3, TNFSF10, PSMB9 και UBE2L6. Από μελέτες στο εργαστήριο μας, έχει αποδειχθεί πως οι γενωμικές περιοχές αυτών των γονιδίων έρχονται σε επαφή μέσω διαχρωμοσωμικών αλληλεπιδράσεων με τα NRCs, μετά από ιική μόλυνση και η έκφραση των γονιδίων αυτών δεν παρατηρείται στο σύνολο των κυττάρων του πληθυσμού που προσβλήθηκε από τον ιό αλλά μόνο σε ένα περιορισμένο ποσοστό του κυτταρικού πληθυσμού. Η έκφραση λοιπόν αυτών των γονιδίων χαρακτηρίζεται στοχαστική και γίνεται από το ένα μόνο αλλήλιο του γονιδίου και πιο συγκεκριμένα αυτό το οποίο αλληλεπιδρά με τα NRCs. Θέλοντας λοιπόν να μελετήσουμε την υπόθεση μας, χρησιμοποιήσαμε για τη διεξαγωγή των πειραμάτων μια κυτταρική σειρά στην οποία είχε πραγματοποιηθεί αποσιώπηση του ThPOK μέσω sh-RNA σίγηση. Με αυτόν τον τρόπο μπορέσαμε να μελετήσουμε τις συνέπειες της απουσίας του ThPOK στην πραγματοποίηση των διαχρωμοσωμικών αλληλεπιδράσεων. Επιπροσθέτως, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και για ο ρόλος του NF-κB στο πρότυπο της γονιδιακής έκφρασης, για αυτό τον λόγο κατασκευάσαμε μια κυτταρική σειρά στην οποία έχει πραγματοποιηθεί, μέσω sh-RNA σίγησης, αποσιώπηση του γονιδίου RELA το οποίο κωδικοποιεί την p65 υπομονάδα του NF-κB συμπλόκου. Αρχικά, επαληθεύσαμε την αποτελεσματικότητα της σίγησης με πειράματα ανοσοαποτύπωσης κατά Western για την πρωτεΐνη ThPOK και p65 στα κύτταρα με knock down του ThPOK (ThPOK-KD) και στα κύτταρα με knock down του p65 (p65-KD) αντίστοιχα. Έπειτα, έγινε έλεγχος των mRNA επιπέδων των γονιδίων ΖΒΤΒ7Β (ThPOK) και RELA (p65), μέσω PCR πραγματικού χρόνου, για την αποτελεσματικότητα της γονιδιακής σίγησης στα ThPOK-KD και p65-KD κύτταρα σε σύγκριση με τα φυσιολογικά κύτταρα. Εν συνεχεία, διερευνήσαμε το πρότυπο έκφρασης των γονιδίων IFNB1, TLR3 και UBE2L6 στα φυσιολογικά, ThPOK-KD και p65-KD κύτταρα στις 0, 2, 4, 6 και 8 ώρες ιικής μόλυνσης, όπου επαληθεύσαμε τον καταλυτικό ρόλο του p65 στην μεταγραφική ενεργοποίηση του γονιδίου IFNB1 αλλά και τον εξίσου σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει ο ThPOK ύστερα από ιική μόλυνση στην επαγωγή της έκφρασης των γονιδίων TLR3 και UBE2L6 όπως συμβαίνει και στο γονίδιο IFNB1. Έπειτα, με την διεξαγωγή πειραμάτων DNA FISH, στα φυσιολογικά και ThPOK-KD κύτταρα πριν και μετά από 4 ώρες ιικής μόλυνσης, ελέγξαμε τις επιπτώσεις της γονιδιακής σίγησης του ThPOK στις διαχρωμοσωμικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των NRCs και του γονιδίου ενδιαφέροντός μας (TLR3, TNFSF10, PSMB9, UBE2L6). Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ του προς μελέτη γονιδίου και των NRCs φάνηκε πως μειώθηκαν σημαντικά στα ThPOK-KD κύτταρα σε σύγκριση με τα φυσιολογικά, υποδεικνύοντας τον κρίσιμο ρόλο του ThPOK στην δημιουργία των διαχρωμοσωμικών αλληλεπιδράσεων. Τέλος, με την πραγματοποίηση του πειράματος RNA αλληλούχισης στα φυσιολογικά, ThPOK-KD και p65-KD κύτταρα πριν και μετά από 6 ώρες ιικής μόλυνσης, επιβεβαιώσαμε τον καταλυτικό ρόλο του ThPOK στη μεταγραφική ενεργοποίηση τόσο του γονιδίου της IFNB1 που ήταν ήδη γνωστό αλλά και των γονιδίων που μελετήσαμε στην παρούσα διπλωματική εργασία. Συνοψίζοντας, επιβεβαιώσαμε ότι η μεταγραφική ενεργοποίηση των γονιδίων IFNB1, TLR3, TNFSF10, UBE2L6 και PSMB9 εξαρτάται τόσο από τον ThPOK όσο και από τον p65 καθώς συμμετέχουν στις διαχρωμοσωμικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των τριών NRCs και του γονιδίου και με αυτό τον τρόπο ρυθμίζουν την στοχαστική και μονοαλληλική έκφραση αυτών των γονιδίων.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Στεργιώτη Ειρήνη-Μαρία
  • Stergioti Eirini-Maria

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2885749

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Στεργιώτη Ειρήνη-Μαρία; Stergioti Eirini-Maria. Ο ρόλος των διαχρωμοσωμικών αλληλεπιδράσεων στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης. 2019. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2885749