National and Kapodistrian University of Athens
Εκτίμηση των διαταραχών ύπνου στους άτυπους φροντιστές νοσηλευόμενων ενήλικων ασθενών με προχωρημένο καρκίνο
Abstract
dc:descriptionΕισαγωγή: Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν ένα πολύ κοινό πρόβλημα για τους ανθρώπους που παρέχουν φροντίδα σε ασθενείς με απειλητικά για τη ζωή νοσήματα όπως ο προχωρημένος καρκίνος. Οι αρνητικές επιπτώσεις του κακού ύπνου στη σωματική και ψυχική υγεία είναι επαρκώς τεκμηριωμένες. Για αυτό, η αξιολόγηση των διαταραχών ύπνου των φροντιστών ασθενών με προχωρημένο καρκίνο αποτελεί το πρώτο βήμα ζωτικής σημασίας προκειμένου να παρέχεται έγκαιρη και ποιοτική φροντίδα σε μια ομάδα φροντιστών που συνεχώς αυξάνεται. Σκοπός: Ο σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η περιγραφή των διαταραχών ύπνου των άτυπων φροντιστών νοσηλευόμενων ενηλίκων ασθενών με προχωρημένο καρκίνο σε δημόσιο ογκολογικό νοσοκομείο της Αττικής. Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε συγχρονική περιγραφική μελέτη συσχετίσεων σε οικογενειακούς φροντιστές ασθενών με προχωρημένο καρκίνο που νοσηλεύονταν στις 2 ογκολογικές παθολογικές κλινικές του μεγαλύτερου ογκολογικού νοσοκομείου της Αττικής. Το δείγμα της μελέτης: Διεξήχθη δειγματοληψία ευκολίας. Στη μελέτη έλαβαν μέρος Ν=100 οικογενειακοί φροντιστές (Ποσοστό ανταπόκρισης 92%). Εργαλεία μέτρησης: Χρησιμοποιήθηκαν τα ακόλουθα εργαλεία: α) Ελληνικός Δείκτης Ποιότητας Ύπνου του Pittsburgh (Pittsburgh sleep quality index, GR-PSQI) που αξιολογεί πολλαπλές διαστάσεις του ύπνου για ένα χρονικό διάστημα 30 ημερών και αποτελείται από τέσσερις ερωτήσεις ανοικτού τύπου και 14 ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών που ταξινομούνται σε επτά υποκλίμακες: i.) ποιότητα ύπνου, ii.) λανθάνουσα κατάσταση ύπνου, iii.) διάρκεια ύπνου, iv.) συνήθη αποτελεσματικότητα του ύπνου, v.) διαταραχές ύπνου, vi.) χρήση φαρμάκων για τον ύπνο και vii.) δυσλειτουργία κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η συνολική βαθμολογία αυτών των επτά υποκλιμάκων κυμαίνεται από 0 έως 21, με υψηλότερη βαθμολογία να υποδεικνύει χαμηλότερη ποιότητα ύπνου.β) Η Κλίμακα Επιβάρυνσης από τη Φροντίδα της Oberst (Oberst Caregiving Burden Scale-OCBS),γ) Κλίμακα επιπτώσεων της φροντίδας (Bakas Caregiving Outcomes Scale)(BCOS), δ) Κλίμακα Λειτουργικής Ικανότητας ECOG (ECOG Performance Status, ECOG PS), ε) Έντυπο καταγραφής δημογραφικών και κλινικών δεδομένων φροντιστών και ασθενών. Τα δεδομένα συλλέχτηκαν από την κύρια ερευνήτρια, μετά τη λήψη της γραπτής συναίνεσης των φροντιστών. Αποτελέσματα: Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων στη μελέτη ήταν γυναίκες (72%) και η μέση ηλικία τους ήταν τα 57 έτη. Οι περισσότεροι φροντιστές ήταν έγγαμοι ή σε σχέση(78%), είχαν δύο παιδιά (49%), και ήταν σύντροφοι ή σύζυγοι (56%) ή παιδί των ασθενών (34%). Το μέσο χρονικό διάστημα που οι συμμετέχοντες παρείχαν φροντίδα ήταν 16 μήνες, ενώ η μέση λειτουργική ικανότητα των ασθενών κατά ECOG ήταν αρκετά επιβαρυμένη με τιμή 3. Οι περισσότεροι φροντιστές (71%) απάντησαν ότι η ώρα κατάκλισης τους ήταν πριν τις 00.30, χρειάζονταν συνήθως μισή με μία ώρα (35%) ή λιγότερο από 15 λεπτά της ώρας προκειμένου να κοιμηθούν (34%) ενώ η μεγάλη πλειοψηφία τους (82%) αφυπνίζονταν έως τις 7.30. Η μέση τιμή των ωρών ύπνου των φροντιστών ήταν 5,19. Συχνότερα οι φροντιστές απάντησαν ότι είχαν λιγότερες από 5 ώρες πραγματικού ύπνου. Οι συχνότερα εμφανιζόμενες δυσκολίες για την έλευση του ύπνου των φροντιστών ήταν η ανάγκη αφύπνισης στη διάρκεια της νύχτας ή πολύ νωρίς το πρωί (57%), η δυσκολία να αποκοιμηθούν 30 λεπτά της ώρας μετά την κατάκλιση (50%) και η αφύπνιση λόγω της χρήσης τουαλέτας (30%). Το μεγαλύτερο ποσοστό φροντιστών (64%) αξιολόγησε ως πολύ καλή την συνολική ποιότητα του ύπνου του, ενώ περισσότεροι από τους μισούς φροντιστές (56%) δεν έλαβαν κάποιο φάρμακο για την διευκόλυνση του ύπνου τους. Περίπου τα δύο τρίτα των φροντιστών βίωνε επίδραση της υπνηλίας στην καθημερινή του ζωή μια ή περισσότερες φορές στη διάρκεια της εβδομάδας. Οι φροντιστές ανέφεραν αρκετό πρόβλημα (48%) και πολύ μεγάλο πρόβλημα (31%) να διατηρήσουν ενθουσιασμό για να κάνουν πράγματα και να ολοκληρώσουν δραστηριότητες. Οι συμμετέχοντες βίωναν μέση συνολική μέση δυσκολία στον ύπνο τους (10,11+-4,26). Οι συμμετέχοντες απάντησαν εμπειρία σημαντικής επιβάρυνσης από το χρόνο επιτέλεσης των καθηκόντων φροντίδας του ασθενή(47.74+-10.55) κι εμπειρία μέτριας επιβάρυνσης από τη δυσκολία επιτέλεσης αυτών των καθηκόντων φροντίδας(40.89+-11.92). Οι φροντιστές ανέφεραν ως περισσότερο χρονοβόρα καθήκοντα που τους προκαλούσαν μεγαλύτερη επιβάρυνση τη συναισθηματική στήριξη του ασθενή (4.34+-0,81), η μεταφορά ή η συντροφιά στους ασθενείς(3,76+-1,25), η διαχείριση εξόδων, λογαριασμών κι άλλων υποθέσεων που σχετίζονται με τη νόσο (3,63+-1,21) καθώς και η διαχείριση προβλημάτων που σχετίζονταν με τη συμπεριφορά του ασθενή (3,51+-1,17). Τα περισσότερα από τα παραπάνω καθήκοντα αναφέρθηκαν κι ως τα περισσότερο δύσκολα, προκαλώντας περισσότερη επιβάρυνση. Η συνολική μέση τιμή των απαντήσεων στην κλίμακα BCOS ήταν 48,49+-12,76. Η σχέση με τον ασθενή (4,63+-1,55), η αυτοεκτίμηση (4,21+-1,40), οι σχέσεις με την οικογένεια, οι ρόλοι στη ζωή και η φυσική λειτουργικότητα είχαν τις θετικότερες αλλαγές για τους συμμετέχοντες ως συνέπεια της παροχής φροντίδας στον ασθενή. Αντίθετα, ο χρόνος που δαπανούσαν για κοινωνικές δραστηριότητες με φίλους και η συναισθηματική τους ευεξία αποτέλεσαν τις περισσότερο αρνητικές αλλαγές ως συνέπεια της φροντίδας του ασθενή. Επιπλέον, οι φροντιστές απάντησαν ότι γενικά η ζωή τους έχει αλλάξει αρνητικά ως αποτέλεσμα της φροντίδας του ασθενή (2,32+-1,29).Από τα δημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών μόνο η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, η λειτουργική ικανότητα κατά ECOG, η χορήγηση ακτινοθεραπείας και το χρονικό διάστημα από την τελευταία θεραπεία σχετίζονται στατιστικά σημαντικά με την ολική τιμή του PSQI. Κανένα δημογραφικό ή κλινικό χαρακτηριστικό των φροντιστών με εξαίρεση την ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο δε σχετίζεται στατιστικά σημαντικά με τις απαντήσεις του στο PSQI. Οι φροντιστές που απάντησαν ότι χρειάζονταν περισσότερο χρόνο και βίωναν μεγαλύτερη δυσκολία για την επιτέλεση των καθηκόντων φροντίδας του ασθενή είχαν μεγαλύτερες δυσκολίες στον ύπνο με το PSQI. Αντίστοιχα οι φροντιστές που απάντησαν ότι βίωναν αρνητικές αλλαγές στη ζωή τους συνέπεια της παροχής φροντίδας στον ασθενή είχαν μεγαλύτερες δυσκολίες στον ύπνο με το PSQI. Συμπέρασμα: Οι φροντιστές ασθενών με προχωρημένο καρκίνο βιώνουν μέση συνολική δυσκολία στον ύπνο τους. Η σχέση της επιβάρυνσης από τη φροντίδα και των επιπτώσεων της φροντίδας με τις διαταραχές ύπνου των φροντιστών πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω ώστε να εξακριβωθεί αν οι δυο αυτές παράμετροι επηρεάζουν τις διαταραχές ύπνου που βιώνουν οι φροντιστές. Η συστηματική, ολοκληρωμένη αξιολόγηση των διαταραχών ύπνου των φροντιστών ασθενών με προχωρημένο καρκίνο έχει εξαιρετική σημασία, γιατί επιτρέπει στους επαγγελματίες υγείας να κατανοούν πληρέστερα το πολυδιάστατο αυτό πρόβλημα, κι έτσι να επιτελούν με μεγαλύτερη επιτυχία τον προγραμματισμό παροχής υπηρεσιών φροντίδας υγείας. Περαιτέρω προοπτικές μελέτες αναμένεται να συμβάλουν στη βαθύτερη κατανόηση των διαταραχών ύπνου αυτής της ομάδας φροντιστών και στην ανεύρεση τρόπων αποτελεσματικής αντιμετώπισης τους.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Σπαντιδάκη Στυλιανή
- Spantidaki Styliani
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2926527