National and Kapodistrian University of Athens
Δομή πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia Kobelt 1898 & διερεύνηση υβριδικής ζώνης με χρήση μοριακών δεικτών
Abstract
dc:descriptionΤο γένος Codringtonia (Gastropoda, Pulmonata) περιλαμβάνει εφτά ενδημικά είδη χερσαίων βραχόβιων σαλιγκαριών, τα οποία παρουσιάζουν εντοπισμένη και μωσαϊκή κατανομή, αποκλειστικά στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όλα τα είδη έχουν ενταχθεί στον Ερυθρό Κατάλογο και χαρακτηρίζονται ως τρωτά, ή κινδυνεύοντα, καθώς οι πληθυσμοί τους έχουν συρρικνωθεί αρκετά τα τελευταία χρόνια. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο βιολογικό κύκλο καθώς αναπαράγονται την άνοιξη, κάτι που δεν είναι συνηθισμένο για χερσαία γαστερόποδα της νότιας Ελλάδας. Επίσης, εμφανίζουν δύο περιόδους διάπαυσης (χειμώνα και καλοκαίρι). Ο ενδημισμός, η μωσαϊκότητα της κατανομής, η μικρή χωρική κλίμακα της διαφοροποίησης και οι ιδιαιτερότητες του βιολογικού κύκλου του γένους έχουν κεντρίσει επανειλημμένως το ενδιαφέρον των ερευνητών. Συγκεκριμένα, πριν από αυτή τη μελέτη, είχε πραγματοποιηθεί μια εκτενέστερη συγκριτική διδακτορική μελέτη όλων των ειδών του γένους, η οποία επίλυσε τη φυλογένεση του και έδωσε απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα σχετικά με την ιστορία της διαφοροποίησης του. Ταυτόχρονα, έθεσε και τα θεμέλια για την πραγματοποίηση της συγκεκριμένης μελέτης, ενώ κάποια από τα αποτελέσματά της γέννησαν νέα ερωτήματα προς διερεύνηση. Ως εκ τούτου, η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία αποσκοπεί στην περαιτέρω κατανόηση και μελέτη της εξελικτικής ιστορίας και της οικολογίας των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia. Εστιάζει σε ερωτήματα που αφορούν στη γενετική δομή των πληθυσμών των ειδών, στη μελέτη της δημογραφίας τους, στην επανεξέταση των κατανομών τους μέσω μοντελοποίησης της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αλλά και στην εξέταση του ενδεχομένου υβριδισμού μεταξύ δύο στενά συγγενικών ειδών του γένους μελέτης (C. elisabethae & C. gittenbergeri). Για τις ανάγκες των αναλύσεων, χρησιμοποιήθηκαν τρία μιτοχονδριακά γονίδια (COI, COII, 16S) και δύο πυρηνικά γονίδια (ITS1, ITS2) και δημιουργήθηκαν τρία ενοποιημένα σετ δεδομένων, ένα με τους τρεις μιτοχονδριακούς τόπους (105 δείγματα), ένα με τα δύο πυρηνικά γονίδια (91 δείγματα), και ένα με ενοποιημένους μιτοχονδριακούς και πυρηνικούς τόπους των 81 ατόμων, από όλα τα είδη του γένους αντίστοιχα. Η γενετική ποικιλότητα και η γενετική διαφοροποίηση των πληθυσμών των εφτά ειδών του γένους Codringtonia εξετάστηκε τόσο σε διαειδικό όσο και σε ενδοειδικό επίπεδο, υπολογίζοντας τις γενετικές αποστάσεις, την απλοτυπική και νουκλεοτιδική ποικιλότητα και τον συντελεστή «συγκαταγωγής» FST -αντλώντας έτσι και συμπεράσματα για τις πληθυσμιακές δομές τους. Συνολικά, οι πληθυσμοί των ειδών του γένους Codringtonia παρουσίασαν αρκετά αυξημένη απλοτυπική ποικιλότητα και γενετική διαφοροποίηση, κυρίως στους μιτοχονδριακούς τόπους, κάτι που ενδεχομένως οφείλεται στη μειωμένη ικανότητα διασποράς των χερσαίων σαλιγκαριών. Συγκεκριμένα, το ζεύγος ειδών με τη μεγαλύτερη μιτοχονδριακή διαειδική γενετική διαφοροποίηση ήταν το C. parnassia με το C. eucineta, λόγω των διαφορετικών προτύπων κατανομής τους, ενώ η μικρότερη μιτοχονδριακή αλλά και πυρηνική εντοπίστηκε ανάμεσα στα C. elisabethae και C. gittenbergeri, που εμφανίζουν παρόμοια κατανομή, χωρίς ωστόσο να έχουν βρεθεί σε συμπατρία. Σε ενδοειδικό επίπεδο, η έμμεση εκτίμηση της γονιδιακής ροής των πληθυσμών πραγματοποιήθηκε μέσα από την αξιολόγηση του δείκτη FST κατά ζεύγη. Επιπλέον, η εμφάνιση πιο έντονης εσωτερικής δομής σε κάποιους πληθυσμούς με διαφορετικό απλότυπο ανά βράχο, στα είδη C.intusplicata, C. codringtonii και C. parnassia υποδηλώνει πιθανότατα την ύπαρξη δήμων. Η δημογραφική ιστορία των πληθυσμών των ειδών του γένους Codringtonia, αρχικά επιχειρήθηκε να εκτιμηθεί με τους δείκτες ουδετερότητας Tajima’s D, Fu’s Fs και Rozas R2 χρησιμοποιώντας ξεχωριστά τα δυο σύνολα μιτοχονδριακών και πυρηνικών τόπων. Επιπλέον, για την ανακατασκευή της εξέλιξης των προγονικών πληθυσμών του γένους, χρησιμοποιήθηκε μια μεθοδολογία Μπεϋζιανής Συμπερασματολογίας, τα Extended Bayesian Skyline Plots (EBSPs), χρησιμοποιώντας και τους πέντε γενετικούς τόπους. Οι τιμές των δεικτών ουδετερότητας δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, υποδεικνύοντας πως οι αλληλουχίες δεν υπόκεινται σε φυσική επιλογή και πως οι πληθυσμοί έχουν πιθανώς σταθερό μέγεθος. Ανιχνεύτηκαν ωστόσο, μερικές εξαιρέσεις. Στο μιτοχονδριακό σετ δεδομένων του είδους C. gittenbergeri υπήρξαν ενδείξεις περίσσειας πρόσφατων μεταλλάξεων και κατ’ επέκταση πλεονάζοντας αριθμός σπάνιων αλληλομόρφων, που οφείλεται πιθανόν σε πρόσφατη εξάπλωση του πληθυσμού. Αντίστοιχα, στο C. helenae για τον πληθυσμό στην κορυφή του όρους Μαίναλου, στο μιτοχόνδριο υπήρξαν ενδείξεις για την ύπαρξη θετικής επιλογής και στον πυρήνα ένδειξη για απόκλιση του από ένα σταθερό μέγεθος, υποδεικνύοντας ότι ο πληθυσμός εμφανίζει πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επιπλέον, το μοτίβο της υψηλής απλοτυπικής και της χαμηλής νουκλεοτιδικής ποικιλότητας μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη φαινομένου του ιδρυτή ή φαινόμενου στενωπού. Αυτή η υπόθεση μπορεί να συνδεθεί και με προηγούμενα ευρήματα που αφορούν στην αδυναμία διατήρησης του υδατικού ισοζυγίου που εμφανίζει το C. helenae. Σε ότι αφορά τα αποτελέσματα των EBSPs, κανένας πληθυσμός των ενδημικών ειδών του γένους Codringtonia δεν εμφάνισε ενδείξεις προγονικών στενωπών ή εξαπλώσεων. Οι πιο έντονες πληθυσμιακές μεταπτώσεις με ακόλουθες αυξητικές τάσεις, στους πληθυσμούς των C. eucineta, C. intusplicata, C. helenae, C. elisabethae και C. parnassia, υπέδειξαν πιθανές τρέχουσες στενωπούς, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με πρόσφατο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων τους λόγω της κλιματικής αλλαγής και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Το C. codringtonii, εμφανίζει σταθερό μέγεθος, κάτι που μπορεί να οφείλεται σε μεγαλύτερο εύρος κατανομής από το πλέον γνωστό. Τέλος, το C. gittenbergeri, φαίνεται να έχει σταθερό μέγεθος, με την τρέχουσα πληθυσμιακή του τάση να μοιάζει αύξουσα υποδεικνύουν πρόσφατη πληθυσμιακή εξάπλωση. Επίσης, στην παρούσα μελέτη, επιχειρήθηκε η περεταίρω διερεύνηση του ενδεχόμενου υβριδισμού μεταξύ των ειδών (C. gittenbergeri και C. elisabethae) με την προσθήκη δύο πυρηνικών δεικτών, και με την αύξηση ατόμων στη συνολική φυλογένεση του γένους. Ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός ότι όχι μόνο το ζεύγος των ειδών C. gittenbergeri - C. elisabethae αλλά και το ζεύγος C. intusplicata - C. helenae, εμφανίζουν ένα γενετικά αναμεμειγμένο πρότυπο μιας και μοιράζονται κοινούς απλότυπους στο εσωτερικό των κλάδων τους. Αυτό αποτελεί ένδειξη υβριδισμού ή εισροής, ιδιαίτερα για το ζεύγος C. gittenbergeri - C. elisabethae, -όπου τα παρατηρούμενα πρότυπα σε πυρήνα και μιτοχόνδριο υποδηλώνουν μια αρκετά πρόσφατη διαφοροποίηση των ειδών. Η γεωγραφική εγγύτητα των κατανομών τους σε μικρή γεωγραφική έκταση, υποστηρίζει το ενδεχόμενο ύπαρξης ζώνης επαφής στο πρόσφατο παρελθόν, είτε στο παρόν, ενισχύοντας έτσι την πιθανότητα δευτερογενούς γονιδιακής ροής μεταξύ των απογονικών πληθυσμών/ειδών. Τέλος, για την περεταίρω κατανόηση των περιβαλλοντικών θώκων των ειδών του γένους Codringtonia και της αλληλοεπικάλυψης τους χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης D του Schoener, ο οποίος διακρίνει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους. Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτού του δείκτη έδειξαν μέτρια αλληλοεπικάλυψη, με τις μεγαλύτερες αλληλοεπικαλύψεις να εμφανίζονται μεταξύ ειδών που γεωγραφικά είναι πιο απομακρυσμένα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μιας και γίνεται αναφορά σε οικολογική επικάλυψη, υπάρχει πιθανότητα ένδειξης αλλοπάτριας ειδογένεσης με ελάχιστη οικολογική διαφοροποίηση. Τα υποψήφια για ενδεχόμενο υβριδισμό είδη (C. gittenbergeri, C. elisabethae) παρά την κοντινή γεωγραφική κατανομή τους εμφάνισαν αρκετά μικρή αλληλοεπικάλυψη, κάτι που ενισχύει την ενδεχόμενη ύπαρξη προγονικού υβριδισμού, ή το ενδεχόμενο να διαφοροποιήθηκαν τόσο εξαιτίας αλλοπάτριας ειδογένεσης, όσο και εξαιτίας διαφορετικών οικολογικών συνθηκών. Επίσης, η διαφοροποίηση των οικολογικών θώκων των ειδών του γένους εξηγήθηκε κυρίως από μεταβλητές που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα σε νερό στο περιβάλλον. Έτσι, μέσα από αυτή τη μοντελοποίηση της αλληλοεπικάλυψης των θώκων τους αναδείχθηκε ο σημαντικός ρόλο της ξηρασίας στα πρότυπα κατανομής του συγκεκριμένου γένους αλλά και οι προσαρμογές που εμφανίζουν καθότι είναι θερμοευαίσθητα είδη. Συγκεκριμένα, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι τα είδη του γένους Codringtonia που ζουν πιο νότια ή σε πιο ζεστές και ξηρές περιοχές έχουν την τάση να εκφράζουν πρωτεΐνες θερμικού σοκ μόνιμα και σε υψηλότερα επίπεδα.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Παπαδάκη Χρυσούλα
- Papadaki Chrysoula
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2943737