National and Kapodistrian University of Athens
Μοριακή διαγνωστική στην Φυματίωση ιστορικά στοιχεία και παρούσα κατάσταση
Abstract
dc:descriptionΗ Φυματίωση (ΤΒ) παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την παγκόσμια υγεία. Αποτελεί σοβαρή νόσο με αδικαιολόγητη νοσηρότητα και θνησιμότητα. Παγκοσμίως, καταγράφονται ετησίως πάνω από 10 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις φυματίωσης σε όλο τον κόσμο και περίπου 2 εκατομμύρια θάνατοι. Ανησυχητικό φαινόμενο αποτελεί η αύξηση των πολυανθεκτικών και των εκτεταμένα ανθεκτικών (MDR και XDR) στελεχών. Το Mycobacterium tuberculosis complex (MTBC) περιλαμβάνει οκτώ είδη, το Mycobacterium tuberculosis, το Μycobacterium africanum, το Μycobacterium canetti, το Μycobacterium bovis, το Μycobacterium bovis Bacillus Calmette Guérin (BCG) , το Μycobacterium microti , το Μycobacterium caprae και το Μycobacterium pinnipedii. Το Mycobacterium tuberculosis (MTB) που προκαλεί τη φυματίωση είναι ένα μικρό, αργά αναπτυσσόμενο βακτήριο που μπορεί να ζήσει μόνο στους ανθρώπους. Το MTB είναι αερόβιο βακτήριο, ένας προαιρετικά ενδοκυττάριος μικροοργανισμός, συνήθως των μακροφάγων, και έχει έναν αργό ρυθμό αναπαραγωγής, 15-20 ώρες, Το διακριτό χαρακτηριστικό όλων των ειδών του γένους είναι ότι το κυτταρικό τοίχωμα είναι παχύτερο από ό,τι σε άλλα βακτήρια, και είναι υδρόφοβο, κηρώδες και πλούσιο σε μυκολικά οξέα. Η κλωνική εξέλιξή του MTB οδήγησε σε απογόνους με διαφορετικές εξελικτικές πορείες και λοιμογονικότητα. Η μελέτη του σε μοριακό επίπεδο ανέδειξε: α) διατηρημένους γενετικούς τόπους για την ανίχνευσή του όπως το 16S rDNA, οι ITS β) μεταβλητούς τόπους του γονιδιώματός του (τρανσποζόνια όπως η αλληλουχία εισαγωγής IS6110) γ) συνώνυμα και μη συνώνυμα SNP Οι αλληλουχίες εισαγωγής και τα SNPs βοηθούν στην κατάταξή του MTB σε στελέχη και στην ανίχνευση αντοχών του στα αντιφυματικά φάρμακα. Το σημείο εκκίνησης της διάγνωσης της φυματίωσης πρέπει να είναι η συνεργασία του κλινικού με τον εργαστηριακό ιατρό. Ο ρόλος του κλινικού εργαστηρίου συνίσταται στην ανίχνευση, ταυτοποίηση, και επιβεβαίωση με επιστημονικά μέσα της νόσου αλλά και στη πρόληψή της που είναι τελικά ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισής της φυματίωσης. Η πιο γρήγορη εξέταση για την διάγνωση της φυματίωσης είναι η μικροσκόπηση. Είναι σημαντικό ότι η θετική μικροσκοπική εξέταση επιβεβαιώνει την κλινική εικόνα ενώ η αρνητική δεν αποκλείει τη νόσο. Η εργαστηριακή επιβεβαίωση της νόσου γίνεται με την απομόνωση του MTB στην καλλιέργεια και αυτό αποτελεί και το gold standard της διάγνωσης. Οι πρώτες μέθοδοι ανίχνευσης βασίστηκαν σε φαινοτυπικά χαρακτηριστικά, όπως η μορφολογία των αποικιών, η ευαισθησία σε φάρμακα κατά της φυματίωσης κα. Η χρησιμότητα αυτών των μεθόδων περιορίζεται σοβαρά από τη φαινοτυπική μεταβλητότητα των μυκοβακτηριδίων. Ο διαχωρισμός μεταξύ των στελεχών με βάση τα βιοχημικά και ορολογικά χαρακτηριστικά τους είναι ακόμη πιο ανεπιτυχής. Ένα σημείο καμπής σε αυτήν την αναζήτηση ήταν η ανάπτυξη των εργαλείων της μοριακής βιολογίας στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Οι μοριακές μέθοδοι, κυρίως οι δοκιμασίες που βασίζονται σε ανιχνευτές και στην PCR έχουν μεγάλη αξία σήμερα στην παροχή έγκαιρης διάγνωσης λόγω της ευαισθησίας και της ταχύτητάς τους στην παροχή αποτελεσμάτων. Η γονοτύπηση (genotyping) χρησιμοποιείται για την ανίχνευση διαφορετικών στελεχών του MTB, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, προκειμένου να ληφθούν πληροφορίες σχετικά με τα μοτίβα των στελεχών εξάπλωσης, λοιμογονικότητας και παθογένειας. Οι τεχνικές που βασίζονται στο DNA έχουν φέρει επανάσταση στην επιδημιολογία της φυματίωσης και άλλων μυκοβακτηριδιακών νόσων, καθώς επιτρέπουν την εξέταση ολόκληρου του γονιδιώματος που είναι μοναδικό και σχετικά σταθερό για κάθε στέλεχος. Επί του παρόντος, αναπτύσσεται και αξιολογείται ένα ευρύ φάσμα μοριακών δοκιμών για την ανίχνευση της φυματίωσης και ενώ ορισμένες δοκιμές προορίζονται για εργαστήρια αναφοράς, άλλες στοχεύουν σε χρήση παρά την κλίνη του ασθενούς και άλλες σε εγκαταστάσεις περιφερειακής υγειονομικής περίθαλψης. Αυτές οι εξελίξεις αναμένεται να αυξήσουν την πρόσβαση σε μοριακής δοκιμές φυματίωσης για μεγαλύτερους πληθυσμούς ασθενών. Όσον αφορά τον έλεγχο ευαισθησίας στα φάρμακα, τα NAAT και η αλληλούχηση επόμενης γενιάς μπορούν να παρέχουν αποτελέσματα πολύ ταχύτερα από την παραδοσιακή φαινοτυπική καλλιέργεια. Πράγματι η πρόοδος στη μοριακή διάγνωση της φυματίωσης την τελευταία δεκαετία οδήγησε σε δοκιμές φυματίωσης που είναι πολύ ακριβείς και γρηγορότερες από τις συμβατικές μικροβιολογικές δοκιμές και οι αναδυόμενες τεχνολογίες υπόσχονται να συνεχίσουν αυτήν την τάση. Πχ τα NAAT έχουν θετικό κλινικό αντίκτυπο. γιατί οδηγούν σε μείωση του χρόνου έως τη διάγνωση της φυματίωσης και του χρόνου για την έναρξη της θεραπείας, και η χρήση τους οδηγεί σε ολοένα αυξανόμενους αριθμός ασθενών που εξετάζονται και ξεκινούν θεραπεία κατά της ΤΒ. Παρόλο που εξακολουθούν να είναι ακριβές ακόμη και σήμερα, θα βοηθήσουν στη συνολική εξοικονόμηση για τον ασθενή παρέχοντας έγκαιρη διάγνωση. Πρέπει εδώ να τονιστεί ότι χωρίς την κατάλληλη χρήση των ΝΑΑΤ (στέρεα συστήματα υγείας, επίτευξη της παρακολούθησης του ασθενούς κα) ο κλινικός αντίκτυπός τους δηλαδή η μείωση της θνητότητας ή της υποτροπής της ΤΒ θα είναι μικρότερος από τον αναμενόμενο. Έτσι, για να βελτιωθεί ο κλινικός αντίκτυπος των μοριακών δοκιμών για τη φυματίωση απαιτείται η εισαγωγή τους σε λειτουργικά και ενισχυμένα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης (είτε αυτά αφορούν κάποια νοσοκομειακή εγκατάσταση είτε το σημείο φροντίδας του ασθενούς) τα οποία θα μπορούν να ανταποκριθούν σε εστίες επιδημιών όπου και απαιτείται εξέταση πολλών ασθενών. Είναι πλέον επιτακτική ανάγκη η διαμόρφωση συστημάτων υγείας υψηλής ποιότητας παντού που θα επιτρέψουν στα NAAT να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους και να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος ενός ψηφιακά συνδεδεμένου, επανασχεδιασμένου συστήματος φροντίδας φυματίωσης με επίκεντρο τον ασθενή.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Γιαννακάκη Μαρία
- Giannakaki Maria
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2945084