National and Kapodistrian University of Athens
Γενετικά αίτια της οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας
Abstract
dc:descriptionΕισαγωγή: Η οικογενής υπερχοληστερολαιμία (FH) είναι μια συγγενής διαταραχή του μεταβολισμού των λιπιδίων που χαρακτηρίζεται από σημαντική αύξηση της συγκέντρωσης στο πλάσμα της LDL (λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας) χοληστερόλης, και πρώιμη έναρξη στεφανιαίας νόσου, ήδη από την παιδική ηλικία. Ο φαινότυπος της FH καθορίζεται σύμφωνα με κλινικά κριτήρια που έχουν διατυπωθεί από αναγνωρισμένες επιστημονικές κοινότητες, με μικρές διαφορές μεταξύ τους, όπως τα κριτήρια των Simon Broome, τα ολλανδικά κριτήρια και τα κριτήρια της American Heart Association. Ο επιπολασμός της FH ποικίλλει ανάλογα με τα κριτήρια που εφαρμόζονται για την αναγνώριση των ασθενών αλλά και τον πληθυσμό που μελετάται. H εμφάνιση της ετερόζυγης FH υπολογίζεται σε περίπου 1 στα 300 άτομα ενώ οι ομόζυγοι ασθενείς συναντώνται, σπάνια, 1 σε περίπου 300.000 έως 400.000 άτομα. Σήμερα σχεδόν το 90% των ατόμων με FH παραμένει αδιάγνωστο με ανυπολόγιστες επιπτώσεις στην υγεία τους. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να διερευνηθούν, βιβλιογραφικά, τα γενετικά αίτια που ευθύνονται για την εμφάνιση της FH, εντοπίζοντας τις παραλλαγές σε γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό και την λειτουργικότητα των λιπιδίων και κατ’ επέκταση στην παθοφυσιολογία της αθηροσκλήρηνσης. Στη συνέχεια θα διερευνηθεί η εργαστηριακή προσέγγιση που πρέπει να εφαρμόζεται για την έγκαιρη γενετική διάγνωση της FH και θα συζητηθούν τα οφέλη της γνώσης της γενετικής διάγνωσης στην θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών. Μέθοδος: Πρόκειται για μια βιβλιογραφική έρευνα. Η συλλογή του ερευνητικού υλικού πραγματοποιήθηκε με επιλεκτική αναζήτηση μέσω της μηχανής αναζήτησης Google scholar, της βάσης δεδομένων NCBI και της PubMed, καθώς και με επανεξέταση της σχετικής βιβλιογραφίας, έως τον Νοέμβριο του 2020 χρησιμοποιώντας τις ακόλουθες λέξεις-κλειδιά: “Familial Hypercholesterolemia”, “γενετική διάγνωση”, “γενετικά αίτια”, “NGS”, “MLPA”. Επίσης χρησιμοποιήθηκαν και ιστοσελίδες γενετικών δεδομένων όπως η https://www.lovd.nl/. Αποτελέσματα: Τα τέσσερα βασικά, γονίδια που ευθύνονται για τη εμφάνιση FH είναι τα LDLR, APOB, PCSK9 που εμφανίζουν αυτοσωμική επικρατή κληρονομικότητα και το LDLRAP1 που εμφανίζει αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα. Αν και οι παθογόνες και πιθανώς παθογόνες παραλλαγές που έχουν εντοπιστεί στα γονίδια αυτά είναι πάρα πολλές, 2850 στο LDLR, 238 στο APOB, 35 στο PCSK9 και 14 στο LDLRAP1 λίγες είναι οι συχνά απαντώμενες παραλλαγές στους πάσχοντες από FH. Για παράδειγμα στην Ελλάδα έχουν αναγνωριστεί 41 παραλλαγές στο γονίδιο LDLR με έξι από αυτές να εμφανίζονται πιο συχνά στον πληθυσμό. Οι γενετικές διαταραχές στα τρία γονίδια με την επικρατή κληρονομικότητα δικαιολογούν μέχρι περίπου το 80 % των πασχόντων ενώ στο LDLRAP1 το 1%. Το υπόλοιπο περίπου 20% των περιπτώσεων FH είναι, είτε πολυγονιδιακής αιτιολογίας, είτε προκαλούνται από σπάνιες παραλλαγές σε γονίδια των οποίων ο επιπολασμός δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, όπως παραλλαγές στα APOE, SREBP2 και STAP1 κ.α. Στις περισσότερες χώρες παγκοσμίως όπως και στην Ελλάδα, διαγιγνώσκεται λιγότερο από το 1% των ασθενών με FH, ενώ η θεραπεία είναι συμπτωματική και δεν εξατομικεύεται σύμφωνα με την γενετική διαταραχή που ευθύνεται για την εμφάνιση του νοσήματος. Η αλληλούχιση δεύτερης γενιάς (Next Generation Sequencing) και οι εφαρμογές της όπως αλληλούχιση όλων των εξονίων των γονιδίων του γονιδιώματος (Whole Exome Sequencing-WES) ή και αλληλούχιση ολόκληρου του γονιδιώματος (Whole Genome Sequencing-WGS), αλλά και γονοτύπιση συγκεκριμένων γονιδίων (gene panel), αλλά και η εφαρμογή μεθόδων για την άμεση ανάλυση συγκεκριμένων γνωστών σπάνιων παραλλαγών ή κοινών μονονουκλεοτιδικών πολυμορφισμών (single nucleotide polymorphisms-SNPs) υποστηρίζουν την γενετική διάγνωση των ασθενών, όχι μόνο αποκαλύπτοντας νέα γονίδια αλλά και την συνδυαστική επίδραση διαφόρων γονιδίων στην εμφάνιση της FH (διγονιδιακή ή και πολυγονιδιακή FH), ενώ επιχειρείται και ο υπολογισμός του Γενετικού Κινδύνου (Polygenic risk score- PRS) για την εμφάνιση του φαινοτύπου της FH. Συμπέρασμα: Η FH είναι μια κοινή, θεραπεύσιμη γενετική διαταραχή και παρόλο που η κατανόησή μας για αυτήν την ασθένεια έχει βελτιωθεί, παραμένουν πολλές προκλήσεις για τη βέλτιστη διαχείρισή της. Η δημιουργία μητρώων καταγραφής ασθενών αποτελούν ένα ισχυρό εργαλείο για την καταγραφή και παρακολούθηση της νόσου και στην Ελλάδα λειτουργεί από το 2015. Από τη βιβλιογραφία περιγράφεται περίπου ένα 20% των ασθενών με FH βάση των κλινικών κριτηρίων, χωρίς αναγνωρισμένο γενετικό αίτιο. Έχει ενδιαφέρον να μελετηθεί το κενό αυτό καθώς μπορεί να εντοπιστούν σπάνιες παραλλαγές σε νέα γονίδια, σε μη κωδικοποιούσες περιοχές, όπως ιντρόνια, γονίδια που κωδικοποιούν microRNAs και τέλος επιγενετικές τροποποιήσεις οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την έκφραση των γονιδίων και να οδηγήσουν σε υψηλά επίπεδα LDL-C. Αυτή η εργασία αποδεικνύει την πρακτική χρησιμότητα του NGS ως διαγνωστικής πλατφόρμας στην FH. Το NGS αντιπροσωπεύει το ‘επόμενο βήμα’ από τη συμβατική μέθοδο Sanger με τις συνεχώς αυξανόμενες δυνατότητες στην ανάλυση και την αξιοπιστία, σε συνδυασμό με το συνεχώς μειούμενο κόστος. Η αυξημένη διαγνωστική ικανότητα του NGS, εφ΄ όσον ενσωματωθεί στην εργαστηριακή διαδικασία για την διερεύνηση της FH, αναμένεται να αποκαλύψει το γενετικό αίτιο σε περισσότερους ασθενείς δίνοντας το κίνητρο στους συγγενείς με αυξημένα επίπεδα LDL-C, να εξεταστούν. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να ξεκινήσουν εγκαίρως θεραπευτική αγωγή πριν την εμφάνιση των καρδιαγγειακών προβλημάτων και ενδεχομένως να δοθεί και η δυνατότητα εξατομικευμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης ανάλογα με το γενετικό αίτιο.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Πολλάκης Παύλος
- Pollakis Pavlos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2960150