Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Επιλογή της σκελετικής περιοχής για την εκτίμηση της οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο DXA

Abstract

dc:description

Ο σκελετός αποτελεί το βασικό πυρήνα του ανθρώπινου σώματος. Είναι ένας ζωντανός ιστός που δεν είναι στατικός αλλά προσαρμόζεται καθημερινά στις μηχανικές απαιτήσεις αντιδρώντας με τις βαρυτικές και μυϊκές δυνάμεις, ενώ η αντοχή του εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και συνδέεται με τη θνησιμότητα και την ποιότητα ζωής του πληθυσμού (1). Οι παθήσεις που επηρεάζουν τα οστά είναι πολλές. Από τις παθήσεις αυτές, η οστεοπόρωση αποτελεί ένα μεγάλης σημασίας πρόβλημα, καθώς εκτός του ότι είναι επίπονη, είναι μια πάθηση από την οποία εκτιμάται ότι θα νοσήσει περίπου το 25% των ανδρών και το 50% των γυναικών ηλικίας άνω των 50 ετών. Επίσης είναι σιωπηλή καθώς πολλές φορές δεν παρουσιάζει συμπτώματα πριν παρουσιαστεί το πρώτο κάταγμα. Η διάγνωση της και γενικά η εκτίμηση της αντοχής του οστού, πραγματοποιείται με τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας (Bone Mineral Density-BMD) (2-5). H οστική πυκνότητα διαφέρει ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Κατά καιρούς έχουν δοθεί από επιστημονικές εταιρείες κατευθυντήριες γραμμές αναφορικά με την ηλικία στην οποία κρίνεται απαραίτητη η μέτρηση της οστικής πυκνότητας, η σκελετική περιοχή που συνίσταται προς εξέταση, υπό ποιες προϋποθέσεις και γενικά οι παράγοντες που καθιστούν κάποιες πληθυσμιακές ομάδες πιο ευπαθείς στο κάταγμα από άλλες. Για παράδειγμα οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες αποτελούν μια κατηγορία στην οποία υπάρχει μια προβλέψιμη σχέση μεταξύ της χαμηλής οστικής πυκνότητας και του κινδύνου κατάγματος (6-8). Προκειμένου να αξιολογηθεί το αποτέλεσμα της μέτρησης η BMD συγκρίνεται είτε με το μέσο όρο της οστικής πυκνότητας των νέων υγιών ενηλίκων είτε με την οστική πυκνότητα ατόμων της ίδιας ηλικιακής ομάδας. Με βάση αυτά προκύπτουν δυο τιμές, με τις οποίες αξιολογείται η οστική πυκνότητα, το T-score και το Z-score (4,9). Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας πραγματοποιείται στην κλινική πράξη με τη μέθοδο της απορροφησιομετρίας διπλοενεργειακής δέσμης ακτινών Χ (Dual energy X-ray Absorptiometry), γνωστή και ως DXA ή DEXA. Η απορροφησιομετρία διπλοενεργειακής δέσμης ακτινών Χ παρουσιάζει πολυάριθμα πλεονεκτήματα καθώς είναι ευρέως διαθέσιμη και ασφαλής δεδομένου ότι η έκθεση του ασθενή σε ακτινοβολία είναι σημαντικά χαμηλότερη σε σύγκριση με άλλες μεθόδους (4,7,9). Με βάση τον Παγκόσμιο Οργανισμό υγείας η DXA αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης και μπορεί να πραγματοποιηθεί στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, το ισχίο ή το αντιβράχιο (2-5). Η σωστή επιλογή της σκελετικής περιοχής η οποία θα εξεταστεί παίζει κρίσιμο ρόλο στην εγκυρότητα της εξέτασης. Οι παράγοντες που καθορίζουν την επιλογή αυτή έχουν να κάνουν με το ιατρικό ιστορικό του ασθενή, όπως το αν πάσχει από παθήσεις που επηρεάζουν τα οστά, το αν έχει υποβληθεί σε χειρουργικές επεμβάσεις και γενικά το αν παρουσιάζει οτιδήποτε μπορεί να προκαλέσει υπερεκτίμηση ή υποτίμηση της οστικής πυκνότητας σε μια συγκεκριμένη σκελετική περιοχή, γεγονός που θα την καταστήσει ακατάλληλη προς εξέταση (2). Με βάση τις ανωτέρω οδηγίες για τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης χρησιμοποιούνται για ανάλυση οι τέσσερις σπόνδυλοι Ο1-Ο4, εκτός αν φέρουν κάποια εκτοπισμένη αλλοίωση, artifact, αν υπάρχει κάποιο κάταγμα, κάποια ανατομική ανωμαλία ή αν ο ασθενής πάσχει από σημαντικού βαθμού σκολίωση. Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας μπορεί να πραγματοποιηθεί και στους τρείς σπονδύλους ή και σε δύο σπονδύλους ανάλογα με την περίπτωση αλλά ουδέποτε σε ένα σπόνδυλο (10-12). Η σωστή θέση του ασθενή παίζει επίσης σημαντικό ρόλο για την εγκυρότητα της εξέτασης. Στην περίπτωση της σπονδυλικής στήλης ο ασθενής πρέπει να είναι σε ύπτια θέση, η σπονδυλική στήλη πρέπει να εφάπτεται στο τραπέζι, τα πόδια πρέπει να είναι λυγισμένα κατά 90o ώστε να περιοριστεί η οσφυϊκή λόρδωση ενώ το σώμα πρέπει να είναι κεντραρισμένο (9). Η πλάγια (lateral) DXA, πραγματοποιείται στη σπονδυλική στήλη, σε ασθενείς με εκφυλιστικές αλλοιώσεις και μεγάλα αποτιτανωμένα ανευρύσματα κοιλιακής αορτής. H χρησιμότητά της σχετίζεται με την διάγνωση και μόνο οστεοπορωτικών καταγμάτων στη θωρακική και οσφυική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, και όχι για την μέτρηση της οστικής πυκνότητας. Αυτό συμβαίνει καθώς η ακρίβεια της μειώνεται λόγω της μείωσης της μετρούμενης περιοχής από τις επικαλύψεις των άνω και κάτω σπονδύλων, από τις κάτω πλευρές και από τα οστά της πυέλου (7,10-12). Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας στην περιοχή του ισχίου (αυχένα μηριαίου οστού) έχει την υψηλότερη και πιο σημαντική προγνωστική αξία για το κάταγμα ισχίου. Σε αυτό το σημείο δεν είναι δυνατή η μέτρηση όταν έχουμε ξένα χειρουργικά υλικά ενώ η περιοχή του Ward πρέπει να αποκλείεται από την αξιολόγηση, καθώς αντιπροσωπεύει μια μικρή ποσότητα οστού, κάτι που μειώνει την ακρίβεια και την αξιοπιστία της εξέτασης. Η προτιμώμενη περιοχή ενδιαφέροντος είναι ο αυχένας του μηρού ενώ αναφορικά με τη θέση του ασθενή, ο ασθενής πρέπει να τοποθετηθεί με το μηριαίο οστό ίσιο πάνω στην κλίνη, με το πόδι να περιστρέφεται εσωτερικά κατά 15°με 25° ώστε ο αυχένας του μηρού να είναι παράλληλος προς το τραπέζι και ο ελάσσων τροχαντήρας να κρύβεται όσο το δυνατόν περισσότερο (2,8-10). Η μέτρηση στο περιφερειακό τμήμα κερκίδος-ωλένης (Peripheral Dual Energy X-Ray Absorptiometry p DXA ) γίνεται στο μη επικρατούν άνω άκρο όταν είναι αδύνατη η μέτρηση στον αυχένα του μηριαίου οστού και στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, στην περίπτωση του υπερπαραθυρεοειδισμού και στην περίπτωση των υπέρβαρων ασθενών. Στην περίπτωση του πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμού, η χρησιμότητα της μέτρησης του αντιβράχιου έγκειται στο ότι σαν ασθένεια μειώνει την οστική πυκνότητα περισσότερο στα φλοιώδη οστά και το αντιβράχιο είναι πλούσιο σε φλοιώδες οστό. Από την άλλη στην περίπτωση της παχυσαρκίας η σάρωση στο αντιβράχιο προτιμάται λόγω του μεγέθους του ασθενή που υπερβαίνει τις διαστάσεις του μηχανήματος. Σχετικά με την τοποθέτηση του ασθενή, το αντιβράχιο στηρίζεται στο τραπέζι με το χέρι δεμένο με ιμάντες (9,11,13). Αν η σπονδυλική στήλη κριθεί ακατάλληλη προς εξέταση, ως εναλλακτική λύση υπάρχει η σάρωση στο ισχίο, η οποία συνήθως εκτελείται σε συνδυασμό με την απεικόνιση των Ο1-Ο4 και έχει αποδεδειγμένη συσχέτιση με τη BMD της σπονδυλικής στήλης. Όταν δεν μπορεί να ληφθεί σάρωση ούτε από το ισχίο, συνίσταται η μέτρηση του μη κυρίαρχου αντιβράχιου (9,14). Τέλος η ολόσωμη DXA παρέχει τη μέτρηση της συνολικής αλλά και της επιμέρους τιμής της οστικής πυκνότητας BMD αλλά και της οστικής μάζας BMC, ενώ χρησιμοποιείται πιο συχνά σε καταστάσεις που μπορεί να απαιτούν περιφερειακή ανάλυση όπως η αξιολόγηση της σαρκοπενίας, σε παχύσαρκους, σε αθλητές ή σε ασθενείς που πάσχουν από HIV. Μπορεί να αξιολογήσει την περιφερειακή σύνθεση του σώματος με αρκετά μεγάλη ακρίβεια, ωστόσο παρουσιάζονται κάποια προβλήματα στη χρήση της σε σύγκριση με τη σάρωση συγκεκριμένων σκελετικών περιοχών. Πέρα από τα artifacts και τη σωστή τοποθέτηση του ασθενή, το πρόβλημα έγκειται στην ανάλυση της εικόνας καθώς είναι προσαρμοσμένη για τη μέτρηση όλου του σώματος και τα pixels της εικόνας είναι σε μεγαλύτερα μεγέθη (15-16). Πιθανά λάθη που μπορεί να παρουσιαστούν όταν γίνεται η μέτρηση της οστικής πυκνότητας μέσω DXA σχετίζονται με τις ενδείξεις που οδηγούν στην ανάγκη της μέτρησης της οστικής πυκνότητας, τον έλεγχο της ποιότητας της εξέτασης, την πραγματοποίηση της εξέτασης αυτής καθ’αυτής και την ανάλυση και την ερμηνεία των αποτελεσμάτων (17).

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Θέμελη Τατιάνα
  • Themeli Tatiana

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2963487

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Θέμελη Τατιάνα; Themeli Tatiana. Επιλογή της σκελετικής περιοχής για την εκτίμηση της οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο DXA. 2021. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2963487