National and Kapodistrian University of Athens
Στάσεις επαγγελματιών για τους δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων πριν και μετά από εκπαίδευση
Abstract
dc:descriptionΕισαγωγή: Η σεξουαλική παραβατικότητα είναι ένα κοινωνικά ευαίσθητο ζήτημα, το οποίο εγείρει έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις και αντιμετωπίζεται από τα άτομα με έντονη τιμωρητικότητα, πολλές φορές δυσανάλογη προς την ποινική πραγματικότητα. Οι ως επί το πλείστον αρνητικές στάσεις που επικρατούν απέναντι στους παραβάτες που έχουν διαπράξει αδίκημα σεξουαλικής φύσης οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που διαιωνίζονται μέσω των ΜΜΕ. Ενδεικτικές απόψεις που επικρατούν είναι ότι οι δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα αμετανόητων εγκληματιών, ανεπίδεκτων σωφρονισμού ή θεραπείας και καταδικασμένων στην υποτροπή, ότι το ποινικό σύστημα είναι αναποτελεσματικό σε τέτοιου είδους δράστες και ότι η μόνη λύση είναι η δια βίου κράτηση τους για την προστασία του κοινωνικού συνόλου. Οι στάσεις δεν αφορούν μόνο τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιμετωπίζουν υποκειμενικά μια κατάσταση ή ένα πρόβλημα, αλλά μπορεί να έχουν ευρύτερες κοινωνικές συνέπειες και για αυτό το λόγο η μελέτη τους παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια αυξημένο ερευνητικό ενδιαφέρον. Συγκεκριμένα, έχει φανεί ότι οι στάσεις τόσο του γενικού πληθυσμού όσο και των επαγγελματιών απέναντι σε ζητήματα σεξουαλικής παραβατικότητας μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στους δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων, την αποτελεσματικότητα της θεραπείας τους και την ομαλή επανένταξη τους στην κοινωνία. Οι θετικές στάσεις της κοινωνίας έχουν συνδεθεί με πολύ θετικά αποτελέσματα σε όλους τους ανωτέρω τομείς, ενώ αντίθετα, οι στερεοτυπικές και τιμωρητικές στάσεις φαίνεται ότι αποτελούν σημαντικό εμπόδιο στην θεραπεία και την επανένταξη, οδηγώντας σε στιγματισμό, περιθωριοποίηση και υποτροπή των δραστών. Οι στάσεις χαρακτηρίζονται από σχετική σταθερότητα, αλλά μπορούν να εξελιχθούν και να μεταμορφωθούν με τα κατάλληλα ερεθίσματα, όπως για παράδειγμα με την παρακολούθηση ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Συγκεκριμένα, η παροχή εκπαίδευσης πάνω σε ζητήματα σεξουαλικής παραβατικότητας φάνηκε ότι σχετίζεται με πιο ευνοϊκές και λιγότερο στερεοτυπικές στάσεις απέναντι στους δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων. Επιπλέον υπάρχουν ενδείξεις ότι η παρακολούθηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων βελτιώνει τη γνωστική κατάρτιση πάνω στη σεξουαλική παραβατικότητα, αυξάνει την επαγγελματική αυτοπεποίθηση, και βοηθά στην αναγνώριση και διαχείριση από πλευράς των επαγγελματιών–θεραπευτών των προκαταλήψεων, της αντιμεταβίβασης, του άγχους και της επαγγελματικής εξουθένωσης. Σκοπός: Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν να διερευνήσει τις ανωτέρω υποθέσεις, μελετώντας τη μεταβολή των στάσεων απέναντι στους δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων σε επαγγελματίες από διάφορα επαγγελματικά πεδία της Νομικής επιστήμης, της Ψυχικής Υγείας και της Ποινικής Δικαιοσύνης, μετά από εκπαίδευση που έλαβαν πάνω σε ζητήματα σεξουαλικής παραβατικότητας. Μέθοδος: Στην έρευνα συμμετείχαν 71 μεταπτυχιακοί φοιτητές της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, οι περισσότεροι από τους οποίους εργάζονταν παράλληλα ως δικηγόροι, εγκληματολόγοι, ιατροί, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, αστυνομικοί και νοσηλευτές. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν στο «Ερωτηματολόγιο καταγραφής στάσεων επαγγελματιών για τους δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων και την ποινική και θεραπευτική τους αντιμετώπιση» τόσο πριν όσο και μετά από την δωδεκάωρη εκπαίδευση που έλαβαν, ενώ τα αποτελέσματα της έρευνας προέκυψαν από τη σύγκριση των απαντήσεων των συμμετεχόντων σε έξι παράγοντες–θεματικές: Ποινική αντιμετώπιση, Θεραπευτική αντιμετώπιση, Αποτελεσματικότητα ποινικού συστήματος, Υποχρεωτική ψυχοθεραπεία, Προσωπικότητά δραστών και Ευνουχισμό. Αποτελέσματα: Μετά από ανάλυση των αποτελεσμάτων προέκυψε ότι σε κανέναν από τους έξι υπό έλεγχο παράγοντες δεν παρατηρήθηκε στατιστικώς σημαντική διαφοροποίηση όσον αφορά τις στάσεις των συμμετεχόντων πριν την παρακολούθηση του εκπαιδευτικού προγράμματος και τις στάσεις μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης. Ωστόσο, η ανάλυση έπειτα από διαχωρισμό του δείγματος βάσει των δημογραφικών του χαρακτηριστικών παρήγαγε αξιοσημείωτα ευρήματα, καθώς διαφάνηκε στατιστικώς σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των αποτελεσμάτων που καταγράφηκαν πριν και μετά από την εκπαιδευτική παρέμβαση σε συμμετέχοντες 31–45 ετών (p=0.011<0.05 στον παράγοντα «Υποχρεωτική ψυχοθεραπεία»), κατόχους μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών (p=0.010<0.05 στον παράγοντα «Υποχρεωτική ψυχοθεραπεία» και p=0.016<0.05 στον παράγοντα «Προσωπικότητα δραστών») και σε όσους δεν συμμετείχαν στη θεραπεία θυμάτων (p=0.018<0.05 στον παράγοντα «Προσωπικότητα δραστών»). Η αλλαγή που διαπιστώθηκε αφορούσε δύο από τους παράγοντες, (α) την «Υποχρεωτική ψυχοθεραπεία», απέναντι στην οποία διαμορφώθηκε μια πιο αρνητική στάση από τους συμμετέχοντες μετά την εκπαίδευση και (β) την «Προσωπικότητα δραστών», η στάση απέναντι στην οποία βελτιώθηκε συνολικά, υποδεικνύοντας ότι μετά την εκπαίδευση κάποιοι επαγγελματίες αναγνώρισαν τη δυνατότητα των δραστών σεξουαλικών εγκλημάτων να σωφρονιστούν επιτυχώς, να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους και να μην υποτροπιάσουν στο μέλλον. Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η εκπαίδευση μπορεί, υπό συνθήκες, να επιφέρει αλλαγή στις στάσεις των ατόμων και ιδίως των επαγγελματιών απέναντι στους δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων. Η έλλειψη ευρημάτων στο σύνολο των έξι παραγόντων στη συγκεκριμένη μελέτη μπορεί ενδεχομένως να αποδοθεί στη μικρή διάρκεια ή στο επιλεχθέν περιεχόμενο του εκπαιδευτικού προγράμματος που εφαρμόσθηκε, ωστόσο δεν καταρρίπτει τις αρχικές υποθέσεις καθώς η αλλαγή σε ορισμένες κατηγορίες συμμετεχόντων ήταν αξιοσημείωτη. Για το λόγο αυτό συνιστάται η διενέργεια μελλοντικής έρευνας πάνω στο ζήτημα της αλλαγής των στάσεων με τη βοήθεια επιμορφωτικών παρεμβάσεων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Ζαχαροπούλου Αλεξάνδρα
- Zacharopoulou Alexandra
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2968206