National and Kapodistrian University of Athens
Η επιστροφή του σώματος στο ψηφιακό: ενσώματη δράση, ψηφιακότητα και ανάδυση ενός νέου, υβριδικού χώρου
Abstract
dc:descriptionΗ εργασία επιχειρεί να συγκροτήσει μια θεωρητική αποσαφήνιση της δομής της εμπειρίας στο ψηφιακό περιβάλλον, αναδεικνύοντας μια όψη της κατά την οποία το σώμα φαίνεται πως λαμβάνει ιδιαίτερη σημασία. Για να υποστηρίξουμε ότι το σώμα επιστρέφει στο ψηφιακό, προσπαθούμε να αναδείξουμε τρόπους με τους οποίους φαίνεται ότι η ενσώματη διάσταση εμπερικλείεται στη διαδικασία της διάδρασης ανάμεσα σε άνθρωπο και υπολογιστή. Θεωρούμε, επιπλέον, πως ένα προνομιακό πεδίο για να μελετηθεί ο ρόλος της ενσώματης υπόστασης των υποκειμένων και της σχέσης αυτής με τις κοινωνικές συνθήκες, αποτελεί το μικροεπίπεδο της αλληλεπίδρασης. Επομένως, στην εργασία αυτή εστιάζουμε σε αυτό το επίπεδο της διαπροσωπικής κοινωνικής αλληλεπίδρασης σε ψηφιακό περιβάλλον. Για να εξετάσουμε όμως την αλληλεπίδραση, θεωρούμε πως είναι κρίσιμο να λάβουμε υπόψιν, όχι μόνο την υπόσταση των αλληλοεπιδρώντων, αλλά και το πλαίσιο εντός του οποίου εκτυλίσσεται. Εάν καταφέρουμε να μελετήσουμε αυτό το πλαίσιο, μπορούμε να θεμελιώσουμε τους τρόπους που εκφράζεται η δράση που, εντός του, θα μεταφραστεί σε κοινωνική δράση. Προς το στόχο αυτό, στο πρώτο μέρος της εργασίας θα ξεκινήσουμε τεκμηριώνοντας τη θέση πως το σώμα «προσκαλείται» στο ψηφιακό, περιγράφοντας συνοπτικά μια εκτενή ιστορική πορεία στην εξέλιξη του σχεδιασμού, τόσο των ίδιων των ψηφιακών συσκευών, όσο και των λειτουργικών τους συστημάτων, κατά την οποία φαίνεται πως ρητά η θεωρία και η έρευνα γύρω από το σχεδιασμό (design) αναζήτησε τρόπους ευρύτερης συμπερίληψης της σωματικότητας των χρηστριών στην εμπειρία της διάδρασης. Προχωρώντας, επιχειρείται να εξηγηθεί περαιτέρω τι αντιλαμβανόμαστε ως «ενσώματη δράση». Στο δεύτερο κεφάλαιο λοιπόν, παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο της φαινομενολογίας του Maurice Merleau-Ponty, εντός του οποίου το υποκείμενο δεν νοείται σε καμία περίπτωση ως διχοτομημένο σε σώμα και πνεύμα, καθώς, την ίδια στιγμή, οι αισθήσεις του δεν δύνανται να λειτουργούν ξεχωριστά από τη νόηση ή την αντίληψή του. Δεδομένου ότι το έργο του Merleau-Ponty έχει κατεξοχήν χρησιμοποιηθεί από θεωρητικούς του σχεδιασμού για την αναζήτηση των βέλτιστων τρόπων συμπερίληψης της ενσώματης δράσης στην κατασκευή ψηφιακών αντικειμένων και λειτουργικών συστημάτων, προτείνουμε μια εφαρμογή της φαινομενολογικής του προσέγγισης στην ανάλυση της εμπειρίας της ψηφιακότητας. Στο δεύτερο μέρος πραγματοποιείται μια προσπάθεια ανασυγκρότησης της ιδιαίτερης σημασίας που φέρει το γεγονός ότι η ενσώματη δράση αποτελεί μέρος της εμπειρίας της ψηφιακής τεχνολογίας. Δεδομένου ότι η τελευταία χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό για την διασύνδεση και την επικοινωνία μεταξύ κόμβων – και άρα χρηστριών – προσπαθούμε να ανασυγκροτήσουμε τον τρόπο που οργανώνεται ο ψηφιακός χώρος ώστε, αφενός να δεχθεί την ενσώματη δράση της χρήστριας, και αφετέρου να αποτελεί έναν κοινωνικό χώρο. Για να περιγραφεί αυτή η οργάνωση επιχειρούμε μια ιδιόμορφη θεωρητική σύνθεση χρησιμοποιώντας ως εννοιολογική βάση την Κοινωνιολογία του χώρου του Georg Simmel. Για να κατανοηθούν οι τρόποι με τους οποίους η ενσώματη δράση καθίσταται διαπροσωπική – και άρα κοινωνική – ενσώματη δράση σε αυτό το ιδιόμορφο πλαίσιο, προεκτείνουμε τη φαινομενολογική προσέγγιση του Merleau-Ponty για το σώμα, αξιοποιώντας την κοινωνιολογία των αλληλεπιδράσεων του Erving Goffman, ώστε να αναδείξουμε πως αυτή η ενσώματη υπόσταση καθίσταται πάντοτε διϋποκειμενική. Τέλος, εξετάζουμε πώς αυτή πραγματώνεται στο ψηφιακό πλαίσιο, και συγκεκριμένα σε διεπαφές διαπροσωπικής επικοινωνίας και άμεσης ανταλλαγής μηνυμάτων, ένα πεδίο στο οποίο βρίσκουμε πως διαφαίνεται ευκρινώς η επιρροή του σώματος και η ανάγκη που διαβλέπουμε για επιστροφή της θεωρίας για την ψηφιακότητα στο κομμάτι της ενσώματης εμπειρίας. Μέσα από την όλη αυτή θεωρητική σύνθεση φιλοδοξούμε στην ανάδειξη της σημασίας της ενσώματης διάστασης του υποκειμένου, και κατ’ επέκταση του χώρου εντός του οποίου διαβιεί, όπου ψηφιακότητα και υλικότητα διαπλέκονται, μεταβάλλοντας πλήρως το πώς συγκροτείται το ενσώματο υποκείμενο και η ένταση ανάμεσα στο προσωπικό και το δημόσιο.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Μποζίκα Αθηνά-Μαρκέλλα
- Bozika Athena-Markella
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2968825