Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Τα σπήλαια στην εικονογραφία της αττικής αγγειογραφίας και τα αναθηματικά ανάγλυφα: μύθος και λατρεία (6ος-4ος αι. π.Χ.)

Abstract

dc:description

Η εργασία αποτελεί μια προσπάθεια ανίχνευσης του ρόλου των σπηλαίων στον κόσμο των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων (6ος έως 4ος αι. π.Χ.), κυρίως στην Αττική και κυρίως μέσω της κατανόησης και ερμηνείας της οπτικής γλώσσας, των εικονογραφικών συμβάσεων και των αφηγηματικών συμφραζομένων που χρησιμοποιήθηκαν από εκείνους τους εικαστικούς δημιουργούς που αποπειράθηκαν να τα απεικονίσουν, προκειμένου να μεταδώσουν πολλαπλές πληροφορίες σχετικά με τους μύθους που συνδέονται με τα σπήλαια και τα λατρευτικά δρώμενα που επιτελούνταν στο εσωτερικό τους. Η απεικόνιση των σπηλαίων εμφανίζεται στην αττική αγγειογραφία κατά το τέλος του 6ου και ιδιαίτερα στον 5ο αι. π.Χ., γεγονός που μαρτυρά το αυξημένο ενδιαφέρον των αγγειογράφων και μπορεί να συνδέεται με το επίσης αυξημένο ενδιαφέρον για τα σπήλαια, ως τόπων λατρείας στην Αττική κατά την ίδια περίοδο. Μέσα σε σπήλαιο οι αγγειογράφοι απεικόνισαν κυρίως τον Διόνυσο, από όλους τους θεούς, όπως και τον θίασο του, τις μαινάδες και τους σατύρους, παρόλο που στα αττικά σπήλαια δεν πιστοποιείται (μέχρι σήμερα) λατρεία του Διονύσου. Μέσα σε σπήλαιο απεικόνισαν υπαινικτικά την Αθηνά, μέσω της θεϊκής της επιφάνειας, της κουκουβάγιας, και τον Δία, μέσω των θυσιών των Διιπολίων, και (σε μια μοναδική περίπτωση) τον Απόλλωνα και την Άρτεμη έξω από το σπήλαιο του Πύθωνα. Επίσης, σε αγγεία του 4ου αι. π.Χ. απεικονίστηκε ο Παν σε σκηνές ανόδου θεοτήτων μέσα από σπήλαια. Τα σπηλαιόμορφα αναθηματικά ανάγλυφα είναι προϊόντα των μέσων του 4ου αι. π.Χ., που παραπέμπουν άμεσα στην λατρεία και την τελετουργία, αφού χρησιμοποιούνταν ως αναθήματα στις Νύμφες και τον Πάνα, στους οποίους απευθύνονται οι περισσότερες από τις λατρείες που εντοπίστηκαν σε ιερά σπήλαια της Αθήνας και ης Αττικής. Σε αυτά τα ανάγλυφα απεικονίζονται οι Νύμφες και ο Ερμής, και στο σπηλαιόμορφο πλαίσιό τους ο Παν και ο Αχελώος. Σε σπάνιες περιπτώσεις εικονίζεται και η Δήμητρα, η Κόρη και η Κυβέλη (θεότητες που κατεξοχήν συνδέονται με μυστηριακές λατρείες), ενώ τουλάχιστον δύο φορές απεικονίστηκαν ο Απόλλων και ο Δίας καθισμένοι μέσα σε σπήλαιο. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ο Διόνυσος εικονίζεται μόνο μία φορά, μαζί με τον Πάνα. Το ερώτημα για το εάν οι δημιουργοί αυτών των εικόνων, είχαν υπόψη τους συγκεκριμένα σπήλαια και συγκεκριμένες λατρευτικές πρακτικές που τελούνταν σε αυτά είναι δύσκολο να απαντηθεί. Το γεγονός πάντως είναι ότι κατάφεραν να αναπαραστήσουν αποτελεσματικά τον εσωτερικό χώρο του ιερού σπηλαίου, όπου χωρίς να απεικονίζεται μια ακριβής τελετουργική δραστηριότητα, μεταδίδεται η πνοή ενός διάχυτου τελετουργικού, που προτείνεται μάλλον, παρά περιγράφεται.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Χατζησπύρου Άννα

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2970142

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Χατζησπύρου Άννα. Τα σπήλαια στην εικονογραφία της αττικής αγγειογραφίας και τα αναθηματικά ανάγλυφα: μύθος και λατρεία (6ος-4ος αι. π.Χ.). 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2970142