National and Kapodistrian University of Athens
Περιβαλλοντική προστασία και δίκαιο ανταγωνισμού: η οικονομική διάσταση των αποβλήτων και η πορεία προς την κυκλική οικονομία
Abstract
dc:descriptionΗ συνεχιζόμενη αύξηση των αποβλήτων σε συνάρτηση με το κόστος διαχείρισής τους, τους κινδύνους για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία και την συναφή μείωση των φυσικών πόρων, δικαιολογούν την κεντρική θέση του ζητήματος των αποβλήτων στις σύγχρονες κοινωνίες. Η κατάστρωση και εφαρμογή πολιτικών διαχείρισης των αποβλήτων με τελικό στόχο τη θεμελίωση μιας κυκλικής οικονομίας, στο πλαίσιο της οποίας οι αλλαγές θα εντοπιστούν στον τρόπο σχεδιασμού και παραγωγής των ίδιων των αρχικών προϊόντων, αλλά και τελικής διαχείρισής τους, όταν αυτά καταστούν απόβλητα, είναι πια απαραίτητη. Η μετατροπή του οικονομικού μοντέλου από γραμμικό σε κυκλικό μοιάζει σήμερα να είναι η μόνη λύση, με το ενωσιακό δίκαιο να τροποποιείται προκειμένου να υλοποιηθεί αυτή η αλλαγή. Η ενσωμάτωση οικονομικής και εμπορικής αξίας στα απόβλητα, ακριβώς λόγω των διαφόρων δυνατοτήτων μετέπειτα αξιοποίησής τους και παραγωγής νέων πρώτων υλών για τα προϊόντα συνεπάγεται την ύπαρξη μιας νέας αγοράς, στην οποία τυγχάνει εφαρμογής το δίκαιο του ανταγωνισμού, υπό τους περιορισμούς όμως που επιβάλλει η ιδιαίτερη φύση των αποβλήτων ως επιβαρυντικών για το περιβάλλον παραγόντων. Αυτή η διεπαφή του δικαίου προστασίας του περιβάλλοντος και του του ελεύθερου ανταγωνισμού και η συνεχής προσπάθεια εξισορρόπησής τους, είναι ακριβώς η ιδιαιτερότητα του ενωσιακού δικαίου των αποβλήτων. Η παρούσα μελέτη διακρίνεται σε δύο κεντρικούς άξονες, ο πρώτος εκ των οποίων προσεγγίζει το ρόλο των αποβλήτων στο ενωσιακό δίκαιο και επιδιώκει να αναδείξει την οικονομική και εμπορική τους αξία, ενώ ο δεύτερος αφιερώνεται στην ανάδειξη ζητημάτων που προκύπτουν στο πεδίο του δικαίου του ανταγωνισμού, λόγω ακριβώς της αξίας τούτης των αποβλήτων. Πιο συγκεκριμένα, στο πρώτο μέρος της παρούσας, κρίνεται σκόπιμη μια σύντομη επισκόπηση των κρίσιμων άρθρων των Συνθηκών της Ένωσης, βάσει των οποίων θεσπίζονται οι ειδικότερες ρυθμίσεις του δικαίου περιβάλλοντος γενικότερα και του δικαίου των αποβλήτων ειδικότερα, και αναδεικνύονται ορισμένα καίρια ζητήματα, λαμβάνοντας υπόψη και τη σχετική νομολογία· σε δεύτερο επίπεδο, επιχειρείται η ανάδειξη της ιδιότητας των αποβλήτων ως εμπορευμάτων βάσει των επιμέρους ρυθμίσεων του δευτερογενούς δικαίου των αποβλήτων, με επίκεντρο την Οδηγία Πλαίσιο για τα απόβλητα, 2008/98/ΕΚ, και τη σχετική νομολογία, ενώ ειδική αναφορά γίνεται στις διασυνοριακές μετακινήσεις των αποβλήτων, όπου το σχετικό ενωσιακό καθεστώς διαμορφώθηκε κατόπιν επιρροών του διεθνούς δικαίου. Κατακλείδα του πρώτου μέρους της παρούσας εργασίας αποτελεί ο ρόλος της κυκλικής οικονομίας στη διαχείριση των αποβλήτων, με την έννοια αυτή να αποτελεί θεμελιώδη πολιτική στόχευση της Ένωσης και να επιχειρεί την αλλαγή ολόκληρου του ισχύοντος οικονομικού μοντέλου. Ο δεύτερος άξονας της παρούσας μελέτης εκκινεί με μια σύντομη αναφορά στην κεντρική για το ενωσιακό δίκαιο έννοια της εσωτερικής αγοράς και την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, την οποία διαδέχεται η ειδικότερη επισκόπηση των διατάξεων των Συνθηκών που καθιερώνουν την προστασία του ανταγωνισμού, όπως έχουν ερμηνευθεί και από τον ενωσιακό δικαστή. Κατόπιν, επιχειρείται η κατά το δυνατό συνολικότερη ανάπτυξη των ζητημάτων που προκύπτουν, ειδικά στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων, κατά τη διεπαφή του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος και της απαγόρευσης αφενός των μη χρηματικών περιορισμών κατά τα άρ. 34-36 ΣΛΕΕ, και αφετέρου των φορολογικών εμποδίων κατά τα άρ. 28, 30, 110-111 ΣΛΕΕ. Τέλος, ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δίκαιο των κρατικών ενισχύσεων και τους προβληματισμούς που εγείρονται για την θεμελίωση της ενιαίας αγοράς, όταν η προστασία του περιβάλλοντος απαιτεί την ανάμειξη του κράτους στη διαχείριση των αποβλήτων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Τσουκαλά Αρήτη-Μαρία
- Tsoukala Ariti-Maria
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:2972439