Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Προληπτικά μέτρα στη θαλάσσια ρύπανση από πετρέλαιο

Abstract

dc:description

Η παρούσα μελέτη φιλοδοξεί να συμβάλει στη βαθύτερη κατανόηση της έννοιας των προληπτικών μέτρων στην πετρελαϊκή ρύπανση, ιδίως μέσα από την εμπειρία και την πρακτική των τελευταίων δεκαετιών. Η αναντίρρητη ανάγκη για διασαφήνιση της εν λόγω νομικής έννοιας επιβάλλεται άλλωστε από την πραγματικότητα, δεδομένου ότι σε καθένα περιστατικό πετρελαϊκής ρύπανσης λαμβάνονται προληπτικά μέτρα με σκοπό την πρόληψη ή τη μείωση της ζημίας από ρύπανση, για τα οποία δαπανώνται τεράστια κεφάλαια. Προκειμένου να οριοθετηθεί η συγκεκριμένη έννοια σημείο εκκίνησης είναι το πλέγμα των διατάξεων των Διεθνών Συμβάσεων Ευθύνης και Κεφαλαίου 1992, οι οποίες αποτελούν ένα επί της ουσίας ενιαίο νομοθετικό κείμενο με διεθνή ισχύ. Όσον αφορά στη διάρθρωση της παρούσας μελέτης, αυτή πραγματοποιείται με γνώμονα δύο βασικούς άξονες. Στο πρώτο μέρος, γίνεται μία προσπάθεια εννοιολογικής οριοθέτησης της στην παρούσα εξεταζόμενης έννοιας επί τη βάσει των Διεθνών Συμβάσεων Ευθύνης και Κεφαλαίου 1992. Μάλιστα, μνημονεύεται το σύνολο των ζημιών που εμπίπτουν στο ρυθμιστικό πλαίσιο των Συμβάσεων, με ιδιαίτερη αναφορά στην υποκατηγορία των προληπτικών μέτρων. Για να καταστεί δε η έννοια αυτή σαφής, γίνεται εκτενής ανάλυση των επιμέρους στοιχείων που τη συνθέτουν κατά νόμο, ήτοι του σκοπού των προληπτικών μέτρων, του χρόνου λήψης αυτών και του χαρακτηρισμού τους ως εύλογων. Ακολούθως, γίνεται η διάκριση των προληπτικών μέτρων από τη συναφή έννοια της επιθαλάσσιας αρωγής, στην οποία ενυπάρχει έντονο το στοιχείο της εν γένει αποφυγής της περιβαλλοντικής ζημίας· πρόκειται για μία διάκριση ουσιώδη, δεδομένου πως οδηγεί σε διαφορετικά έννομα αποτελέσματα. Αφού έχει οριοθετηθεί η συγκεκριμένη έννοια, κρίνεται σκόπιμο να ακολουθήσει μία σύντομη μνεία των προληπτικών μέτρων που απαντώνται στην πλειονότητα των περιστατικών πετρελαϊκής ρύπανσης. Βέβαια, για να κριθεί κατά πόσον αυτά εμπίπτουν πράγματι στο καθεστώς των Συμβάσεων Ευθύνης και Κεφαλαίου 1992, πρέπει να οριοθετηθεί το ρυθμιστικό τους πεδίο, και ιδίως οι περιπτώσεις οι οποίες εκφεύγουν αυτού. Το δεύτερο μέρος της παρούσας είναι αφιερωμένο στην περιγραφή του καθεστώτος ευθύνης και αποκατάστασης των δαπανών που πραγματοποιούνται για προληπτικά μέτρα. Διακρίνονται δε τα δύο επίπεδα ευθύνης, όπως αυτά προβλέπονται στις Διεθνείς Συμβάσεις Ευθύνης και Κεφαλαίου 1992, ενώ αναδεικνύεται και το ζήτημα του περιορισμού αυτής. Στο πλαίσιο αυτό, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το ενδεχόμενο ευθύνης του ίδιου του λήπτη των προληπτικών μέτρων για ζημίες που προκαλούνται εξ αυτών· γεγονός που εγείρει ζητήματα σχετικά με το κατά πόσον η ευθύνη αυτή μπορεί να περιοριστεί. Εν συνεχεία, γίνεται αναφορά στις επιλογές που αναγνωρίζονται στον ζημιωθέντα λήπτη προληπτικών μέτρων να στραφεί είτε ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων, είτε ενώπιον του Διεθνούς Κεφαλαίου Αποζημίωσης, υπογραμμίζοντας τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα κάθε επιλογής. Ειδικώς, όσον αφορά στον εξωδικαστικό διακανονισμό των απαιτήσεων με το Διεθνές Κεφάλαιο, λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για το συνήθως συμβαίνον στην πράξη, εξετάζεται η διαδικασία που ακολουθείται ενώπιόν του για την υποβολή των απαιτήσεων, την αξιολόγηση αυτών, και τη λήψη της κρίσιμης απόφασης περί αποκατάστασης ή μη των σχετικών δαπανών. Γίνεται δε, ειδική μνεία στις κατευθυντήριες γραμμές που έχει θέσει το Διεθνές Κεφάλαιο, από τις οποίες απορρέουν τα κριτήρια αξιολόγησης των απαιτήσεων για προληπτικά μέτρα. Τα εν λόγω κριτήρια αξιοποιούνται παγίως από τα εθνικά δικαστήρια, δεδομένου ότι αποτελούν απόσταγμα πολυετούς εμπειρίας κατά τη διαχείριση απαιτήσεων από ρύπανση και συμβάλλουν στην ομοιόμορφη εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Η αξία δε αυτών αποκρυσταλλώνεται μέσα από συγκεκριμένες περιπτώσεις προληπτικών μέτρων που παγίως κρίνονται ως αποκαταστατέα τόσο από το Διεθνές Κεφάλαιο, όσο και από τα fora. Τέλος, γίνεται μία συνολική αναφορά στη λειτουργία του αποζημιωτικού καθεστώτος ευθύνης και αποκατάστασης των ζημιών που εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής των Διεθνών Συμβάσεων Ευθύνης και Κεφαλαίου 1992. Πρόκειται για ένα καθεστώς το οποίο κατά γενική ομολογία αξιολογείται ως επιτυχημένο, δεδομένου πως εξασφαλίζει τη ει δυνατόν πληρέστερη ικανοποίηση των θυμάτων της πετρελαϊκής ρύπανσης. Σε κάθε περίπτωση, όμως, υπάρχει περιθώριο για βελτιστοποίηση και περαιτέρω νομοθέτηση, ώστε να καλυφθούν κι εκείνες οι περιπτώσεις ρύπανσης, οι οποίες παραμένουν μέχρι σήμερα αρρύθμιστες, δημιουργώντας ένα κενό νόμου όσον αφορά στην αποκατάσταση των δαπανών που πραγματοποιούνται για προληπτικά μέτρα.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Βατμανίδου Μαρία-Μαρίνα
  • Vatmanidou Maria-Marina

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2974550

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Βατμανίδου Μαρία-Μαρίνα; Vatmanidou Maria-Marina. Προληπτικά μέτρα στη θαλάσσια ρύπανση από πετρέλαιο. 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2974550