Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Απόψεις και εμπειρίες Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού αναφορικά με την παροχή υποστηρικτικών εκπαιδευτικών υπηρεσιών σε μαθητές/τριες με αναπηρία μέσω εργαλείων τηλεκπαίδευσης

Abstract

dc:description

Τα ειδικά σχολεία, είναι ειδικά εκπαιδευτικά ιδρύματα που εφαρμόζουν την υποχρεωτική εκπαίδευση σε παιδιά και νέους για τους οποίους δεν έχει μεριμνήσει το ευρύτερο εκπαιδευτικό σύστημα. Η αναγκαιότητα ύπαρξης ειδικού σχολείου, δηλαδή υποχρεωτικής φοίτησης των ανάπηρων παιδιών στο ειδικό σχολείο, ξεκινά στην πραγματικότητα από την άποψη της σχολικής επίδοσης (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο δρουν και τα μέλη του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΕΕΠ). Τα μέλη ΕΕΠ αποτελούν εκπαιδευτικοί διάφορων παραϊατρικών ειδικοτήτων όπως λογοθεραπευτή, ψυχολόγου, νοσηλευτή, φυσικοθεραπευτή, εργοθεραπευτή και κοινωνικού λειτουργού. Το έργο τους αφορά κυρίως στην αποκατάσταση, την αντιστάθμιση και την συντήρηση δεξιοτήτων καθώς και την συμβουλευτική και την υποστήριξη των μαθητών. Οι εκπαιδευτικοί αυτοί μετέχουν ισότιμα στις δραστηριότητες και τις διαδικασίες του συλλόγου διδασκόντων της σχολικής μονάδας στην οποία υπηρετούν και το ειδικό καθηκοντολόγιο τους ορίζεται από την υπουργική απόφαση 449/2007. Το πανδημικό κύμα έφερε την ανθρωπότητα απέναντι σε μια πρωτόγνωρη κατάσταση. Ο εκπαιδευτικός κόσμος προσπάθησε να εξοικειωθεί με την διαδικασία της τηλεκπαίδευσης η οποία θα μπορούσε να οριστεί ως η δυνατότητα διδασκαλίας από απόσταση με τη βοήθεια τεχνολογικών μέσων. Πιο συγκεκριμένα, ο μαθητής μπορεί ακόμα και από το σπίτι του να διδαχθεί και να μελετήσει χωρίς τη φυσική παρουσία του εκπαιδευτή του χρησιμοποιώντας κάποια μορφή τεχνολογίας. Η διαδικασία όμως που ακολουθήθηκε με τους μαθητές με αναπηρία δεν ήταν ιδανική. Σκοπός αυτής της έρευνας ήταν να παρατεθούν οι λόγοι για τους οποίους κατά την γνώμη των μελών του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού οι μαθητές με αναπηρία εξοβελίστηκαν από τη συγκεκριμένη διαδικασία. Δείγμα αυτής της έρευνας αποτέλεσαν δέκα μέλη ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού με πρόσφατη εμπειρία από την διαδικασία. Ακολουθήθηκε ποιοτική μεθοδολογική προσέγγιση, με την χρήση ημιδομημένης συνεντεύξεως και ανάλυση περιεχομένου. Τα ερευνητικά ερωτήματα που ετέθησαν ήταν τέσσερα και ήταν τα εξής: Πως νοηματοδοτεί το Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό τους όρους αναπηρία, ειδική εκπαίδευση και τηλεκπαίδευση, ποιες οι απόψεις του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού για την εκπαιδευτική πολιτική που διέπει την τηλεκπαίδευση των μαθητών/τριών με αναπηρία, ποιες οι εμπειρίες του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού από την τηλεκπαίδευση μαθητών με αναπηρία και τέλος ποιες είναι οι βασικότερες προκλήσεις που προκύπτουν από την τηλεκπαίδευση μαθητών/τριών με αναπηρία; Αναφορικά με το πρώτο ερευνητικό ερώτημα τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των μελών ΕΕΠ ερμηνεύει την αναπηρία υπό το πρίσμα του ιατρικού μοντέλου. Οι εκπαιδευτικοί επηρεασμένοι από ιατροκεντρική προσέγγιση θεωρούν πως η αναπηρία αφορά ελλείμματα και αποκλίσεις. Αναφορικά με τον προσδιορισμό εκ μέρους των συμμετεχόντων/ουσών της ειδικής εκπαίδευσης, και εδώ για την πλειονότητα των μελών ΕΕΠ, εκπαίδευση αναπήρων σημαίνει ιατρικοποίηση και θεραπευτικός προσανατολισμός του σχολικού πλαισίου. Τέλος σχετικά με την ερμηνεία της τηλεκπαίδευσης και των πλεονεκτημάτων αλλά και μειονεκτημάτων αυτής, οι περισσότεροι την ορίζουν ως μια μορφή εκπαίδευσης από απόσταση η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί μονάχα επικουρικά προς την εκπαιδευτική διαδικασία και δεν μπορεί να υποκαταστήσει την δια ζώσης διαδικασία επιβεβαιώνοντας την σχετική βιβλιογραφία (Λιοναράκης, 2005˙ Καπετανάκη, 2005) ενώ αρκετοί την περιγράφουν ως μορφή επικοινωνίας. Επίσης τονίζεται από πολλούς πως η τηλεκπαίδευση είναι ένα εργαλείο το οποίο αποτελεί μια αναγκαιότητα της εποχής επιβεβαιώνοντας νέους ορισμούς που αναδύθηκαν λόγω πανδημίας και διαφοροποιούν την εξ αποστάσεως εκπαίδευσης από την τηλεκπαίδευση που εφαρμόζεται λόγω έκτακτων ή καταστροφικών γεγονότων όπως στην προκείμενη περίπτωση (Al Lily, Ismail, Abunasser, & Alqahtani, 2020˙ Tengler, Schrammel & Brandhofer, 2020˙ Αναστασιάδης, 2020˙ Xia, 2020). Αναφορικά με τα οφέλη της τηλεκπαίδευσης, διαπιστώνεται ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών διατείνεται κατά βάση αρνητικά απέναντι στη τηλεκπαίδευση αναφέροντας ότι συνοδεύεται από περισσότερα μειονεκτήματα παρά πλεονεκτήματα. Το μεγαλύτερο μειονεκτήματα που αναφέρεται είναι πως δεν υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ μαθητή και δασκάλου ενώ αναφορικά με τα οφέλη, τα δύο βασικά πλεονεκτήματα που αναφέρονται είναι το γεγονός ότι καταργεί τις αποστάσεις και πως διατηρείται η ανθρώπινη επικοινωνία, πλεονεκτήματα τα οποία συγκεντρώνουν τις απαντήσεις των δέκα μελών συνολικά. Σχετικά με το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα συνάγεται πως για την πλειονότητα των θεραπευτών και θεραπευτριών η εφαρμοζόμενη εκπαιδευτική πολιτική αποπνέει χαμηλές προσδοκίες από τους μαθητές και μαθήτριες με αναπηρία οι οποίες αποτυπώνονται, στην υποστελέχωση των ειδικών σχολείων σε προσωπικό, ελλιπή ψηφιακό εξοπλισμό και αναλώσιμα, απουσία επιμορφώσεων προσωπικού, δυσλειτουργικά ψηφιακά εργαλεία καθώς και στις νομολογίες οι οποίες δεν είναι προσαρμοσμένες στις ανάγκες των μαθητών και μαθητριών με αναπηρία. Σχετικά με το τρίτο ερευνητικό ερώτημα και την γενικότερη εμπειρία της τηλεκπαίδευσης από το ΕΕΠ διαπιστώνεται ότι και οι δέκα συνεντευξιαζόμενοι/ες των πέντε διαφορετικών κλάδων γνωρίζουν πολύ καλά το θεσμοθετημένο καθηκοντολόγιο τους και εφαρμόζουν ακριβώς αυτό μέσα στο ειδικό σχολείο. Αντίθετα διαπιστώνεται πως πολλοί/ες ερωτηθέντες/θείσες δυσκολεύτηκαν να υποστηρίξουν τον τυπικό ρόλο τους κατά την τηλεκπαίδευση και αυτό είχε ως συνέπεια οι περισσότεροι να αναλάβουν έναν διαφορετικό ρόλο ώστε να συνεχίσουν την υποστήριξη τους εξ αποστάσεως. Κάθε ένας και κάθε μία πλαισίωσε τον ρόλο του εξατομικευμένα υιοθετώντας ένα “υβριδικό” μοντέλο εφαρμογής. Ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η υποστήριξη-παρέμβαση προς τους μαθητές/τριες και τις οικογένειές τους ήταν διαφορετικός και κάθε εκπαιδευτικός επέλεξε διαφορετικά μέσα-εργαλεία, υλικό, ρυθμό διδασκαλίας και μέγεθος ομάδας εκπαιδευομένων ή/και εκπαιδευτών, χρονική διάρκεια μαθήματος και προσέγγιση ανάλογα με τις γνώσεις που κατείχε. Το γεγονός ότι και οι δέκα ερωτηθέντες/θείσες ακολούθησαν δέκα διαφορετικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις μπορεί να ερμηνευτεί και ως έλλειψη οργανωμένης παιδαγωγικής εφαρμογής εκ μέρους του υπουργείου κάτι που επισημαίνει ο Αναστασιάδης (2020). Αναφορικά με τον ρόλο του είχαν οι μαθητές και μαθήτριες με αναπηρία στην τηλεκπαίδευση για την πλειονότητα των μελών ΕΕΠ οι μαθητές/τριες με αναπηρία αντιμετώπισαν σοβαρά εμπόδια στην συμμετοχή τους και στην ουσία ήταν κυρίως αποκλεισμένοι από την διαδικασία ή κατείχαν έναν ρόλο παρία χωρίς ουσιώδη αλληλεπίδραση με τον/την εκπαιδευτικό ενώ η διαδικασία(εφόσον υπήρχε πρόσβαση σε αυτήν) πραγματοποιείτο κυρίως με υποστήριξη και συμβουλές προς τον γονέα-κηδεμόνα. Η τηλεκπαίδευση όξυνε τις ανισότητες ακόμα και σε ανεπτυγμένες χώρες όπου πολλά παιδιά δεν είχαν την δυνατότητα να συμμετάσχουν στο διαδικτυακό μάθημα (Armitage & Nellums, 2020). Ανεξάρτητα από τον βαθμό συμμετοχής των μαθητών/τριων με αναπηρία στη διαδικασία, όλα τα μέλη ΕΕΠ ανέφεραν μικρά ή μεγάλα εμπόδια τα οποία αντιμετώπισαν οι μαθητές/τριες με αναπηρία και τα οποία υπονόμευσαν την διαδικασία. Άλλα στάθηκαν αφορμή να αποκλειστούν εντελώς από την διαδικασία και άλλα ήταν τόσο σοβαρά τα οποία επηρέασαν το βαθμό συμμετοχής και αλληλεπίδρασης εκπαιδευτικού – εκπαιδευομένου/ης καθώς και την ποιότητα της αλληλεπίδρασης και του μαθήματος. Το πιο σημαντικό εμπόδιο ήταν η έλλειψη τεχνολογικού εξοπλισμού ενώ όλα τα εμπόδια αφορούσαν εξωγενείς παράγοντες και όχι παράγοντες που αφορούσαν το ίδιο το παιδί με αναπηρία. Ενώ αναφορικά με τον απολογισμό των προγραμμάτων τηλεκπαίδευσης αρκετοί κρίνουν το πρόγραμμα τηλεκπαίδευσης που εφάρμοσαν θετικά και ισχυρίζονται πως παρά τις αντιξοότητες θεωρούν πως πέτυχαν τους στόχους τους με τους μαθητές που συμμετείχαν. Διαπιστώνεται πως τα μέλη ΕΕΠ που αποτιμούν θετικά το πρόγραμμα τηλεκπαίδευσης που εφάρμοσαν ήταν αυτά που έθεσαν σαν στόχο την παρέμβαση-υποστήριξη στο ψυχοκοινωνικό κομμάτι, καθώς και την ψυχαγωγία. Αντίθετα οι ερωτηθέντες/θείσες που διατείνονται αρνητικά και θεωρούν πως το πρόγραμμα τους δεν στέφθηκε με επιτυχία τα οποία ήταν αυτοί με την μεγαλύτερη ηλικία τα οποία είχαν θέσει και ως κυρίαρχο ζήτημα την ανάγκη επιμόρφωσης τους. Τέλος αναφορικά με το τέταρτο ερώτημα διαπιστώνεται πως τα εμπόδια που αντιμετώπισαν οι μαθητές και μαθήτριες με αναπηρία σύμφωνα με τα μέλη ΕΕΠ επέφεραν θεσμικοί και εξωθεσμικοί παράγοντες. Για την πλειονότητα των μελών ΕΕΠ την μεγαλύτερη ευθύνη για τα εμπόδια που συνάντησαν οι μαθητές και μαθήτριες με αναπηρία φέρουν οι θεσμικοί φορείς της εκπαίδευσης, ήτοι το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων και η εκπαιδευτική πολιτική που ακολούθησε πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Επίσης για κάποιους, εμπόδια στη διαδικασία επέφεραν οι γονείς των μαθητών και μαθητριών με αναπηρία, ενώ μερικοί ισχυρίζονται πως και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί ύψωσαν εμπόδια στους/στις μαθητές και μαθήτριες με αναπηρία. Με τον κύριο όγκο ερευνών να καταδεικνύει τον σπουδαίο ρόλο που διαδραμάτισαν τόσο γονείς όσο και εκπαιδευτικοί παρά τις δυσκολίες και την έλλειψη γνώσεων (Al Lily et al., 2020˙ Tengler et al., 2020˙ Di Pietro, Biagi, Costa, Karpiński, & Mazza, 2020˙ Αναστασιάδης, 2020), θα μπορούσαμε να πούμε πως τα όποια εμπόδια ενδεχομένως ύψωσαν γονείς και εκπαιδευτικοί στους μαθητές και στις μαθήτριες με αναπηρία ήταν περισσότερο το αποτέλεσμα της “θυματοποίησης” των ίδιων από την έλλειψη κρατικής μέριμνας. Σχετικά με τις μελλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η τηλεκπαίδευση με σκοπό την ισότιμη πρόσβαση απ’ όλες και όλους, οι θεραπευτές παρέθεσαν μια σειρά προτάσεων ώστε να αντιμετωπιστούν τα εμπόδια που αντιμετώπισαν οι μαθητές και μαθήτριες με αναπηρία. Οι έντεκα συνολικά προτάσεις των μελών αφορούσαν παρεμβάσεις σε τρία επίπεδα: ανθρώπινο, υλικοτεχνικό, καθώς και οργανωτικό. Οι περισσότερες προτάσεις αφορούσαν την επιμόρφωση μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών σε ψηφιακές δεξιότητες, καθώς επίσης και την παροχή εξοπλισμού σε μαθητές-οικογένειες, εκπαιδευτικούς, την διάθεση εξειδικευμένου υλικού για την αναπηρία προς τους εκπαιδευτικούς καθώς και την αναβάθμιση των πλατφορμών τηλεκπαίδευσης.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Γιαννόπουλος Χρυσοβαλάντης
  • Giannopoulos Chrysovalantis

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:2975424

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Γιαννόπουλος Χρυσοβαλάντης; Giannopoulos Chrysovalantis. Απόψεις και εμπειρίες Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού αναφορικά με την παροχή υποστηρικτικών εκπαιδευτικών υπηρεσιών σε μαθητές/τριες με αναπηρία μέσω εργαλείων τηλεκπαίδευσης. 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2975424