National and Kapodistrian University of Athens
Μελέτη της κλινικής σημασίας των επιγενετικών τροποποιήσεων στην παιδική λευχαιμία
Abstract
dc:descriptionΥπόβαθρο: Η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία αποτελεί την πιο συχνή μορφή κακοήθειας της παιδικής ηλικίας, καταλαμβάνοντας το 72% των τύπων λευχαιμίας του αιμοποιητικού συστήματος. Χαρακτηρίζεται από τον αυξημένο αριθμό λεμφοβλαστών στον μυελό των οστών που απελευθερώνονται επίσης και στην κυκλοφορία του αίματος. Τα γενετικά αίτια που προκαλούν την ανάπτυξη της είναι συνήθως η συσσώρευση καρυοτυπικών ανωμαλιών και μεταλλαγών σε ένα Β ή ένα Τ προγονικό κύτταρο, με απόρροια την μη φυσιολογική διαφοροποίηση τους και τον υπέρμετρο πολλαπλασιασμό τους. Αν και το ποσοστό 5ετούς επιβίωσης των παιδιών ανέρχεται πλέον στο 90%, η συχνότητα υποτροπής της νόσου στους ασθενείς υψηλού κινδύνου είναι σημαντικά αυξημένη και συνοδεύεται με κακή πρόγνωση. Η χημειοθεραπεία που χρησιμοποιείται βασίζεται στην δράση συνθετικών γλυκοκορτικοειδών (GCs) που προωθούν την GR-εξαρτώμενη απόπτωση (GR-Glycocorticoid Receptor). Το μη κωδικό μόριο RNA GAS5 φαίνεται πως διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην καρκινική εξαλλαγή των αιμοποιητικών κυττάρων. Φυσιολογικά δρα κυτταροειδικά, αναστέλλοντας την κυτταρική ανάπτυξη υπό συνθήκες κυτταρικού στρες. Ο ογκοκατασταλτικός του ρόλος έχει παρατηρηθεί σε διαφορετικούς τύπους καρκίνου, ενώ στα καρκινικά βλαστικά κύτταρα έχει χαρακτηριστεί ως ρυθμιστής της ισορροπίας μεταξύ ηρεμίας, πολλαπλασιασμού και αναγέννησης. Στην παιδική ΟΛΛ η λειτουργία του φαίνεται να επιτυγχάνεται μέσω της αλληλουχίας που μιμείται το στοιχείο απόκρισης γλυκοκορτικοειδούς μέσω του οποίου αλληλοεπιδράει με τον πυρηνικό υποδοχέα γλυκοκορτικοειδών και επιδρά στην απόκριση των ασθενών στη χημειοθεραπεία. Τα δεδομένα για τα επίπεδα έκφρασης του γονιδίου GAS5 στην παιδική ΟΛΛ αποκαλύπτουν πως η υπερέκφραση του γονιδίου στον μυελό των παιδιών υψηλού κινδύνου συνδέεται με ανάπτυξη αντίστασης των ασθενών στην θεραπεία με χρήση γλυκοκορτικοειδών. Την τελευταία δεκαετία έχει σημειωθεί σημαντική στροφή προς την μελέτη των επιγενετικών τροποποίησεων που ελέγχουν την διαδικασία έκφρασης των γονιδίων ενδιαφέροντος. Η μεθυλίωση του DNA, δηλαδή η προσθήκη μεθυλομάδας στον 5’ άνθρακα της κυτοσίνης των δινουκλεοτιδίων CpGs, εντοπίζεται κυρίως στους υποκινητές των γονιδίων και η ύπαρξη της σε υψηλά επίπεδα σχετίζεται με παρεμπόδιση της δράσης των μεταγραφικών παραγόντων. Ο μηχανισμός μεθυλίωσης πραγματοποιείται από ειδικά ένζυμα, τις μεθυλοτρανσφεράσες και οδηγεί τελικά στην αποσιώπηση των εν λόγω γονιδίων. Αντιστρόφως, η απομεθυλίωση φυσιολογικά μεθυλιωμένων CpGs που αποτελούν υπόστρωμα μεταγραφικών παραγόντων, προκαλεί την υπερέκφραση των αντίστοιχων γονιδίων. Έτσι διαταραχές στις δράσεις της μεθυλίωσης του DNA μπορεί να αποτελέσουν αιτία καρκινογένεσης, όταν σχετίζονται με απορρύθμιση έκφρασης ογκοκατασταλτικών ή άλλων σημαντικών ογκογονιδίων. Η ύπερ- ή ύπο- μεθυλίωση των υποκινητών μπορεί λοιπόν να συσχετισθεί με κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών και να χρησιμοποιηθεί τελικά ως προγνωστικός βιοδείκτης ή σημαντικό εργαλείο στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων. Ο σκοπός της συγκεκριμένης διπλωματική εργασίας αποτελεί η διερεύνηση του προτύπου μεθυλίωσης 15 διαφορετικών θέσεων CpGs, του υποκινητή του γονιδίου GAS5 στην παιδική ΟΛΛ. Τα δείγματα τα οποία μελετήθηκαν απομονώθηκαν από παιδιά διαφορετικής ομάδας κινδύνου, με διαφορετικά πρότυπα έκφρασης του γονιδίου GAS5. Μέθοδος: Δείγματα μυελού των οστών απομονώθηκαν με την διαδικασία της αναρρόφησης από παιδιά που έχουν διαγνωσθεί με οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία στο Ογκολογικό τμήμα του Νοσοκομείου Παίδων ‘’Π.&Α. Κυριακού’’. Τα ιστοτεμάχια του μυελού ομογενοποιήθηκαν σε Trizol και ακολούθησε η απομόνωση του γενωμικού DNA. Ο ποσοτικός και ποιοτικός προσδιορισμός του γενετικού υλικού πραγματοποιήθηκε μέσω φωτομέτρησης, με χρήση του φασματοφωτόμετρου BiospecNano και μέσω ενίσχυσης με PCR του γονιδίου ελέγχου, ακολουθούμενη από ηλεκτροφόρηση σε πήκτωμα αγαρόζης. Έπειτα, τα υψηλής ποιότητας δείγματα υποβλήθηκαν σε επεξεργασία με όξινο θειώδες νάτριο, που οδηγεί στην μετατροπή των μη μεθυλιωμένων καταλοίπων κυτοσίνης σε ουρακίλη. Τα τροποποιημένο DNA υποβλήθηκε σε PCR αντίδραση για την ενίσχυση των επιθυμητών τμημάτων του υποκινητή του γονιδίου GAS5, με χρήση ειδικών σχεδιασμένων βιοτινυλιωμένων εκκινητών. Τελικά, τα προιόντα ακινητοποιήθηκαν σε σφαιρίδια στρεπταβιδίνης και με χρήση ειδικών εκκινητών αλληλούχησης, αλληλουχήθηκαν με την μέθοδο της πυροαλληλούχησης. Βιοπληροφορική ανάλυση: Η αλληλουχία του υποκινητή του γονιδίου GAS5 εντοπίστηκε μέσω της βάσης δεδομένων USCS (University of California at Santa Cruz), πάνω στο ανθρώπινο γονιδίωμα GRCh37/hg19. Για τον εντοπισμό των θέσεων CpGs και τη διαλογή αυτών με βάση τις προδιαγραφές της μεθόδου πυροαλληλούχησης αξιοποιήθηκαν δεδομένα του ENCODE project μέσω χρήσης του Methyl450 Track. Τα σετ των εκκινητών για την παραγωγή των προιόντων και την αλληλούχηση σχεδιάστηκαν στο λογισμικό PyroMark Assay Design 2.0. Ο σχεδιασμός των δοκιμασιών και η ανάλυση της μεθυλίωσης των επιθυμητών CpG θέσεων πραγματοποιήθηκε με χρήση του λογισμικού PyroMark Q24. Αποτελέσματα: Από την επεξεργασία των πειραματικών δεδομένων φαίνεται πως οι θέσεις που μελετήθηκαν δεν παρουσιάζουν υψηλό ποσοστό μεθυλίωσης, καθώς σε όλες τις δυνητικές θέσεις των δινουκλεοτιδίων CGs, το ποσοστό εμφάνισης του δινουκλεοτιδίου CG αντί του TG ανέρχεται στο 1-5% των μορίων. Επιπλέον, δεν εντοπίζεται διαφορά στο πρότυπο μεθυλίωσης μεταξύ των διαφορετικών ομάδων κινδύνου και των επιπέδων έκφρασης του γονιδίου. Συμπερασματικά, η μεθυλίωση δεν αποτελεί τον μηχανισμό με τον οποίο ελέγχεται η έκφραση του γονιδίου στην παιδική οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Κούβαρη Ιωάννα
- Kouvari Ioanna
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3197436