Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και αρχή αναλογικότητας

Abstract

dc:description

Η ραγδαία εξέλιξη της σύγχρονης τεχνολογίας, εκτός από τις αναμφισβήτητα ευεργετικές για τον άνθρωπο συνέπειες, έχει οδηγήσει στον πολλαπλασιασμό των παραβιάσεων στοιχειωδών δικαιωμάτων του και έχει ευνοήσει την εδραίωση νέων μορφών παραβιάσεως της ιδιωτικής ζωής. Το ζήτημα της διακινδυνεύσεως και της προστασίας του δικαιώματος επί της προσωπικότητας, στο πλαίσιο της ελευθερίας του τύπου και των λοιπών μέσων μαζικής ενημέρωσης, είναι εξαιρετικά πολύπλοκο, με τεράστια έκταση και πάντοτε επίκαιρο. Ειδικά στις μέρες μας το ζήτημα αυτό εμφανίζεται ακόμα εντονότερο, εάν λάβει κανείς υπ’ όψιν του την ποσότητα και την ποικιλία των μέσων πληροφορήσεως του κοινού, αλλά και το γεγονός ότι πολλές φορές στο βωμό της τηλεθεάσεως ή της αυξήσεως των πωλήσεων θυσιάζονται δια της παραβιάσεώς τους πανανθρώπινες αρχές και αξίες. Ολοένα και συχνότερα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παύουν να αποτελούν το κατ’ εξοχήν μέσο προστασίας της ανθρώπινης αξίας και μεταβάλλονται από διασφαλιστές των δικαιωμάτων των κατηγορουμένων και των θυμάτων σε πηγή κινδύνων για την υπόστασή τους. Η τεράστια σημασία της ελεύθερης διαδόσεως της γνώμης και των πληροφοριών δεν αμφισβητείται, αλλά δεν μπορεί να παραγνωριστεί και το γεγονός ότι η αλματώδης εξέλιξη της υψηλής ψηφιακής τεχνολογίας με τις απεριόριστες δυνατότητες που έχει να αυξάνει την ποσότητα και την ταχύτητα των πληροφοριών και την πρόσβαση σε αυτές έχει αυξήσει τις περιπτώσεις προσβολής της προσωπικότητας και έχει αναδείξει πολύπλοκα ζητήματα γύρω από το θέμα της αποκαταστάσεως της προκληθείσης ηθικής βλάβης. Η αναγνώριση των μέσων μαζικής ενημέρωσης ως πηγής ενδεχόμενου κινδύνου για την προσωπικότητα αλλά και ως παράγοντα επιλογής και αξιολογήσεως της πληροφορίας και, συνεπώς, διαμορφώσεως της κοινής γνώμης, δημιουργεί και έντονα προβλήματα κατά την αναζήτηση των κριτηρίων, που λαμβάνονται υπ’ όψιν κατά την επιδίκαση από τα δικαστήρια χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, ώστε σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση να υπάρχει πρακτική αρμονία του δικαιώματος της προσωπικότητας και της ελευθερίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η προσβολή της προσωπικότητας δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης δικαιολογεί την αποκατάσταση της τιμής του προσβληθέντος και με χρηματική ικανοποίηση. Ο προσδιορισμός του ποσού της, κατά την πάγια αρεοπαγιτική νομολογία, έχει αφεθεί στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου της ουσίας, μη ελεγχόμενου αναιρετικώς, όπως ισχύει γενικότερα για την επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης. Ωστόσο, το ζήτημα της παρά του δικαστηρίου της ουσίας άμεσης ή μη εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας κατά τον προσδιορισμό της χρηματικής ικανοποιήσεως, καθώς και του αναιρετικού ελέγχου της ορθής εφαρμογής της διήλθε ποικίλες φάσεις, τις οποίες τροφοδότησε και η νομολογία που αναπτύχθηκε στο ειδικότερο πεδίο της επιδικάσεως χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης προκληθείσης δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ενδεικτικά, ο έλεγχος του ποσού της χρηματικής ικανοποιήσεως που δέχθηκε η ΟλΑΠ (Πλήρης) 9/2015 απαντάται ήδη εν σπέρματι στην 899/2001 και σε πληθώρα αποφάσεων, που εξεδόθησαν επί υποθέσεων επιδικάσεως χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης προκληθείσης δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ακόμα, οι σκέψεις που διατυπώθηκαν στην ΟλΑΠ 6/2009 κατέστησαν πάγια νομολογία του Αρείου Πάγου αναφορικά με το ζήτημα του αναιρετικού ελέγχου της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης εν γένει, πέρα δηλαδή από την ηθική βλάβη προκληθείσα δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ειδικότερα, τα ζητήματα, τα οποία γεννήθηκαν και προκάλεσαν επί πολλά έτη διχασμό σε θεωρία και νομολογία ήταν κυρίως τα εξής: Πρώτον, εάν η επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως απόκειται ή όχι στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου και εάν, συνακόλουθα, η καθιέρωση από το νομοθέτη ελαχίστου ορίου χρηματικής ικανοποιήσεως αντιβαίνει στη διάταξη του άρθρου 25 παρ. 1 εδ. δ΄ του Συντάγματος και την καθιερούμενη δι’ αυτής αρχή της αναλογικότητας. Δεύτερον, εάν ο προσδιορισμός του ποσού της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποιήσεως υπό του ουσιαστικού δικαστηρίου, κατά τη διάταξη του άρθρου ΑΚ 932, ελέγχεται ή όχι αναιρετικώς για παραβίαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ή έλλειψη νόμιμης βάσεως, κατά τις διατάξεις των άρθρων ΚΠολΔ 559 αρ. 1 και 19. Τρίτον, εάν η παραβίαση από το ουσιαστικό δικαστήριο της υπερνομοθετικής αρχής της αναλογικότητας ιδρύει τους ανωτέρω αναιρετικούς λόγους ή εάν η αναλογικότητα αποτελεί απλή ερμηνευτική αρχή, κατά την τελολογική εξειδίκευση του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, ώστε μόνη η παραβίαση του κανόνος αυτού να ελέγχεται αναιρετικώς. Με αφορμή την έκδοση της υπ’ αριθμόν 9/2015 αποφάσεως της Πλήρους Ολομελείας του Αρείου Πάγου, στην οποία εμφανίσθηκαν πλείονες μειοψηφούσες απόψεις, που εκπροσωπούν ακριβώς τους ανωτέρω διχασμούς, αλλά και τη νομοθετική αλλαγή που επήλθε με κατάργηση των ελαχίστων ορίων για το ύψος του ποσού που επιδικάζεται σε περιπτώσεις ηθικής βλάβης προκληθείσης δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης, επιχειρείται δια της παρούσης μελέτης η καταγραφή των διαστάσεων της προβληματικής του προσδιορισμού της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, με ιδιαίτερη αναφορά στα ζητήματα και τους προβληματισμούς που αναπτύχθηκαν εντός ή χάριν του ειδικού πεδίου της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης προκληθείσης δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Παρατίθενται οι αντιτιθέμενες απόψεις και τα επιχειρήματα επί εκάστης διαστάσεως, δεδομένης της έντονης νομολογιακής διακυμάνσεως αλλά και της υπάρξεως εκ διαμέτρου αντίθετων θεωρητικών απόψεων επί των ζητημάτων αυτών. Στο πρώτο κεφάλαιο του πρώτου μέρους της παρούσης εργασίας επιδιώκεται μία συνοπτική ανάλυση του περιεχομένου των μεταξύ τους συγκρουόμενων δικαιωμάτων της προσωπικότητας και της ελευθερίας του τύπου, καθώς και βασικών νομικών εννοιών, που απαντώνται στο πλαίσιο της παρούσης, ήτοι της αόριστης νομικής έννοιας της αρχής της αναλογικότητας και του ευλόγου της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης. Στο δεύτερο κεφάλαιο του ίδιου μέρους εξετάζεται η αρχή της αναλογικότητας τόσο ως γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου, η οποία διατρέχει τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) όσο και ως αρχή εγγενής στο συνολικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) με αναφορές στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), η οποία συνιστά υποχρεωτικά ληπτέο υπ’ όψιν νομολογιακό προηγούμενο κατά την επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης. Στο δεύτερο μέρος της παρούσης εξετάζεται σε ένα πρώτο κεφάλαιο η αρχή της αναλογικότητας σε επίπεδο ουσιαστικού δικαίου, ήτοι το ζήτημα, που προηγείται του ζητήματος του αναιρετικού ελέγχου της εφαρμογής της αρχής και δη το κατά πόσο αποδέκτης της αρχής της αναλογικότητας είναι μόνον ο νομοθέτης ή εάν, αντιθέτως, η αρχή της αναλογικότητας εφαρμόζεται απευθείας από τον δικαστή, καθώς και ο τρόπος εφαρμογής της από το δικαστή για τη ρύθμιση της ουσίας των σχέσεων μεταξύ ιδιωτών. Σε ένα δεύτερο κεφάλαιο εξετάζεται η αρχή της αναλογικότητας σε επίπεδο δικονομικού δικαίου, δηλαδή το ζήτημα του αναιρετικού ελέγχου της αρχής της αναλογικότητας. Στο τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους εξετάζονται τα ειδικότερα ζητήματα συμβατότητας του νομοθετικού καθορισμού ελαχίστων ορίων χρηματικής ικανοποιήσεως με τη συνταγματικά κατοχυρωθείσα αρχή της αναλογικότητας.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Παπατσαρά Μαρία
  • Papatsara Maria

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3197940

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Παπατσαρά Μαρία; Papatsara Maria. Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και αρχή αναλογικότητας. 2016. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3197940