Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η σχέση περιβάλλοντος και βυζαντινού κόσμου- Άνθρωπος και ζώα στον Μεσαίωνα

Abstract

dc:description

Περίληψη Η παρούσα εργασία πραγματεύεται το θέμα της σχέσης του ανθρώπου με τα ζώα στο μεσαίωνα και ειδικότερα στο πλαίσιο της βυζαντινής κοινωνίας. Πιο συγκεκριμένα, αρχικά επιχειρείται ένα είδος ιστορικής ανάδρομης εστιάζοντας στο φιλοσοφικό υπόβαθρο της σκέψης των βυζαντινών έτσι όπως διαμορφώθηκε με βάση την αρχαία ελληνική παράδοση. Ξεκινώντας από τους φυσικούς φιλοσόφους που αγνόησαν οποιονδήποτε διαχωρισμό ανάμεσα σε νου και φύση ,συνεχίζοντας με την αναφορά στον έπαινο της φυσικότητας από τους κυνικούς φιλοσόφους καταλήγουμε στον μαθητή του Πλάτωνος, τον Αριστοτέλη ο οποίος διατύπωσε ότι εφόσον όλα τα έργα της φύσης έχουν σκοπό, έχουν και αξία. Εν συνεχεία ,σε μία προσπάθεια ανανέωσης της κλασικής ελληνικής φιλοσοφίας ο Πλωτίνος εισάγει την οντολογική ιεραρχία σε βαθμίδες, το Εν, τον νου, την ψυχή και τη φύση και τέλος ο Πλούταρχος, πλατωνικός και αυτός αναπτύσσει τους προβληματισμούς του σχέση ανθρώπου-ζώου θίγοντας ζητήματα όπως η κρεοφαγία και η ελευθερία τους. Όσον αφορά στη βυζαντινή εποχή ,με το δεδομένο ότι η χριστιανική παράδοση προσδιορίζει τη διάσταση του φυσικού κόσμου στην κοινωνία ,μέσα από βυζαντινούς φιλοσόφους διαπιστώνεται ότι στους ανθρώπους της εποχής προκύπτει η ανάγκη ειρηνικής συσχέτισης με το φυσικό περιβάλλον. Ένα περιβάλλον ,βέβαια, στο οποίο παρεμβαίνουν με δραστηριότητες καθημερινού βίου ,όπως το κυνήγι που είναι το πρώτο που εξετάζεται στην παρούσα εργασία Θίγεται ακολούθως η μετατροπή των έμβιων όντων της φύσης σε καθοδηγούμενα πολεμικά μέσα (μέλισσες).Ενδιαφέρον παρουσιάζει, ακόμα, και ο ρόλος που έχουν τα ζώα στη διατροφή της βυζαντινής κοινωνίας η και στην ιατρική διότι αναμφίβολα αντανακλούν τις αντιλήψεις που κυριαρχούσαν σε σχέση με αυτά. Ειδικότερα, εξετάζεται η θέση των βοδιών στη βυζαντινή κουζίνα, αλλά και ο ρόλος τους στις αγροτικές εργασίες. Η σχέση του χοίρου, επίσης με τη ζωή του βυζαντινού ανθρώπου γίνεται αντικείμενο μελέτης ,καθώς και τα προϊόντα της θαλάσσης, των ποταμών και των λιμνών. Ακολουθούν οι συμβολισμοί που προσδίδονται στα ζώα μέσα από τα εκκλησιαστικά κείμενα και τα χρονογραφήματα και έπεται η μελέτη της νομικής προστασίας τους στο Βυζάντιο ,όπως επίσης και της παράδοξης παρουσίας τους στις μεσαιωνικές δίκες. Άλλη μια προσφιλής πρακτική των βυζαντινών που παρουσιάζεται στην παρούσα εργασία είναι η χρήση των ζώων στον προσβλητικό λόγο τους ,δεδομένου ότι συνδέουν αρνητικά χαρακτηριστικά η πάθη ανθρώπων με αυτά. Έκτος τούτων εξετάζεται η σχέση των ζώων τόσο με τη μαντεία όσο και με τη μαγεία στο Βυζάντιο ,η διαστροφή της κτηνοβασίας, καθώς και ο ρόλος των ζώων στη θεατρική σκηνή και γενικά στη διασκέδαση του ανθρώπου. Καταλήγοντας παρουσιάζεται η σύνδεση των ζώων με την εικονογραφία, αλλά και τις τέχνες και τη δημώδη λογοτεχνία του ύστερου Βυζαντίου. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο για την αντιμετώπιση των ζώων από τον άνθρωπο έχει τις βάσεις του τόσο στην αρχαία παράδοση όσο και στις χριστιανικές πεποιθήσεις. Επί παραδείγματι, μπορεί να αναφερθεί ο "φυσιολόγος", έργο που περιγράφει τα όντα της φύσης δίνοντας σε αυτά παράλληλα χριστιανικούς συμβολισμούς. Αλλά και η Παλαιά διαθήκη κάνει πλούσιες αναφορές στη δημιουργία κατά την οποία συνυπάρχουν τα όντα μέσα στη φύση.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • ΤΣΟΛΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ-ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ
  • Tsoli Evangelia-Μagdalini

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3223432

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

ΤΣΟΛΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ-ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ; Tsoli Evangelia-Μagdalini. Η σχέση περιβάλλοντος και βυζαντινού κόσμου- Άνθρωπος και ζώα στον Μεσαίωνα. 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3223432