National and Kapodistrian University of Athens
Υποπροϊόντα Ελαιοκαλλιέργειας: Φύλλα ελιάς ως πηγή βιοδραστικών συστατικών.
Abstract
dc:descriptionΤο δέντρο της ελιάς είναι από τα πιο σημαντικά καλλιεργούμενα φυτά στον κόσμο, για την παραγωγή ελαιόλαδου και καρπών ελιάς. Η Ελλάδα είναι η 3η μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα παγκοσμίως μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Περισσότερα από 132 εκατομμύρια ελαιόδεντρα καλλιεργούνται για την παραγωγή περίπου 350.000 τόνων ελαιόλαδου ετησίως και 21 εκατομμύρια δέντρα για την παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς. Ωστόσο, αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός τεράστιου όγκου υποπροϊόντων, τα οποία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα (80% της παραγωγής σύμφωνα με τον FAO STAT). Ιδιαίτερα τα υποπροϊόντα που προκύπτουν κατά τη συγκομιδή του καρπού και το κλάδεμα των ελαιόδεντρων (φύλλα και κλαδιά ελιάς) είτε αφήνονται στους αγρούς, είτε οδεύουν προς καύση, εγείροντας μεγάλη περιβαλλοντική απειλή. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο εμπορικό και ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από τα υποπροϊόντα της ελιάς και τους πιθανούς τρόπους αξιοποίησής τους. Ιδιαίτερα, τα φύλλα ελιάς έχουν μελετηθεί σε βάθος και το φαινολικό τους περιεχόμενο εμφανίζει τεράστιο ενδιαφέρον. Το 2012 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναγνωρίζοντας την ευεργετική επίδραση των βιοφαινολών της ελιάς στην υγεία του ανθρώπου, γνωμοδότησε υπέρ συγκεκριμένου ισχυρισμού υγείας για αυτές τις βιοφαινόλες, ο οποίος περιγράφεται στον κανονισμό 432/2012 της ΕΕ. Η ολευρωπεΐνη, αποτελεί κυρίαρχο μεταβολίτη των φύλλων της ελιάς με αποδεδειγμένη ευεργετική δράση (αντιφλεγμονώδης, αντιοξειδωτική, καρδιοπροστευτική, νευροπροστατευτική, αντιδιαβητική, αντινεοπλασματική δράση). Στη βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές αναφορές σχετικά με την ποσοτική ανάκτηση της ολευρωπεΐνης από τα φύλλα ελιάς, και για το πως αυτή επηρεάζεται από τον τρόπο ξήρανσης και από τις συνθήκες εκχύλισης του φυτικού υλικού. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη μελέτη που να συγκεντρώνει όλες τις κρίσιμες παραμέτρους που επηρεάζουν την περιεκτικότητα της ολευρωπεΐνης στα φύλλα, ούτε ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο παραγωγής εκχυλισμάτων εμπλουτισμένων σε ολευρωπεΐνη. Ένα άλλο πολύτιμο συστατικό με έντονο ερευνητικό και εμπορικό ενδιαφέρον για τη φαρμακευτική βιομηχανία, την βιομηχανία καλλυντικών και την τεχνολογία τροφίμων είναι η ολεασίνη, η οποία είναι κύριο συστατικού του ελαιόλαδου και σπάνια εντοπίζεται στα φύλλα της ελιάς. Η ολεασίνη είναι ένα προϊόν φυσικής προέλευσης, προκύπτει από την αποκαρβοξυμεθυλίωση της ολευρωπεΐνης και την υδρόλυση του γλυκοσιδικού δεσμού της μέσω της συμμετοχής των ενδογενών ενζύμων μεθυλεστεράση και β-γλυκοσιδάση αντιστοίχως. Τα ένζυμα αυτά ενεργοποιούνται κατά την ωρίμανση, το σπάσιμο και τη μάλαξη του καρπού της ελιάς. Εκτεταμένη μελέτη των φαρμακολογικών ιδιοτήτων της ολεασίνης έδειξαν ότι παγιδεύει τις τοξικές ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, μειώνει την αρτηριακή πίεση, περιορίζει την έκταση της φλεγμονής, ενώ παράλληλα φαίνεται να έχει προστατευτική δράση σε ορισμένες μορφές καρκίνου. Στην παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης των φύλλων της ελιάς για την παραγωγή εκχυλισμάτων πλουσίων σε ολευρωπεΐνη, καθώς και η εύρεση εναλλακτικών φυτικών πηγών απομόνωσης ολεασίνης. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της παρούσας Μεταπτυχιακής Εργασίας ποσότητα φύλλων ελιάς ξηράνθηκε με 4 διαφορετικούς τρόπους (φυσική ξήρανση σε καλά αεριζόμενο χώρο υπό σκιά, ξήρανση σε φούρνο στους 140 oC, ξήρανση σε συσκευή μικροκυμάτων, ξήρανση με την τεχνική της λυοφιλοποίησης και εκχυλίστηκε με 11 διαφορετικά πρωτόκολλα εκχύλισης (εκχύλιση με MeOH ή H2O, σε 3 διαφορετικές τιμές pH και 4 διαφορετικές τιμές θερμοκρασίας). Ο ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός των βιοδραστικών συστατικών των παραχθέντων εκχυλισμάτων καθώς και η απομόνωση, ταυτοποίηση των βιολογικά ενεργών ουσιών ολευρωπεΐνης και ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης και εκλεκτικής απομόνωσης ουσιών, όπως HPLC-DAD, preparative HPLC DAD, FCPC, MPLC, UPLC-Q-TOF-HRMS, και φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR, 600 HZ). Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων, όταν η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιείται σε συσκευή μικροκυμάτων ή στον εργαστηριακό φούρνο σε υψηλές θερμοκρασίες παράγονται εκχυλίσματα πλούσια σε ολευρωπεΐνη ανεξάρτητα από το εφαρμοζόμενο πρωτόκολλο εκχύλισης. Στην περίπτωση όμως όπου η ξήρανση των φύλλων ελιάς πραγματοποιηθεί με την τεχνική της λυοφιλοποίησης, παράγονται εκχυλίσματα με υψηλά ποσοστά ολεασίνης και αυτό συμβαίνει ανεξαρτήτων συνθηκών εκχύλισης. Φύλλα ελιάς αποξηραμένα με φυσικό τρόπο που εκχυλίστηκαν με νερό σε διαφορετικές τιμές pH και θερμοκρασίας οδήγησαν στην παραγωγή εκχυλισμάτων πλούσιων σε ολεασίνη, της οποίας όμως η περιεκτικότητα στο εκχύλισμα φαίνεται ότι είναι άμεσα εξαρτώμενη από τις συνθήκες εκχύλισης. Η εφαρμογή ενός επιπλέον σταδίου υγρής – υγρής εκχύλισης με EtOAc βελτιώνει σημαντικά τα ποσοστά της ολευρωπεΐνης και της ολεασίνης στα εκχυλίσματα των φύλλων ελιάς. Οι παραπάνω παρατηρήσεις εξηγούνται εάν λάβουμε υπόψη μας την δράση των ενζύμων των φύλλων της ελιάς τα οποία ανάλογα με το περιβάλλον που βρίσκονται (παρουσία ή απουσία αέρα, παρουσία ή απουσία νερού, θερμοκρασία, pH) καταλύουν διαφορετικές αντιδράσεις και επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στις πολυφαινόλες, προκαλώντας έτσι διαφοροποίηση στην φαινολική σύσταση των εκχυλισμάτων. Συνοψίζοντας, τα φύλλα ελιάς αποτελούν μια εναλλακτική πηγή πολύτιμων βιοφαινολών και αντιοξειδωτικών και η διερεύνηση των βέλτιστων συνθηκών ξήρανσης και εκχύλισης είναι σημαντική προκειμένου τα παραγόμενα εκχυλίσματα να μπορέσουν να αξιοποιηθούν από τη βιομηχανία τροφίμων, καλλυντικών και φαρμακευτικών σκευασμάτων για την ανάπτυξη νέων και καινοτόμων τελικών προϊόντων.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Κούτρα Χριστίνα
- Koutra Xristina
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3223869