National and Kapodistrian University of Athens
Αμηχανία–Yπέρβαση–Σιωπή : η διαλεκτική γλώσσας και ύπαρξης στο όψιμο ποιητικό έργο του Νίκου Καρούζου (1979–1991)
Abstract
dc:descriptionΣτόχος της εργασίας είναι να μελετήσει τους διάφορους αναβαθμούς της σκέψης και της ποιητικής του Καρούζου –με βασικό χρονικό άξονα την όψιμη περίοδο 1979 με 1991– όσον αφορά στις παραμέτρους των γλωσσικών πραγματώσεων και των υπαρκτικών δυνατοτήτων για το υποκείμενο και τα καθέκαστα του κόσμου. Συγκεκριμένα, θεωρούμε ότι η συνολική κοσμοθεωρητική αντίληψη του Καρούζου εδράζεται στο αντιθετικό δίπολο αμηχανία – υπέρβαση. Το δίπολο αυτό στην πρώτη περίοδο του έργου του αφορά την αμηχανία της ύπαρξης μεταφρασμένη ως το υπαρξιακό αδιέξοδο του ποιητικού υποκειμένου στο επίπεδο της ανθρώπινης, χωροχρονικής του υπόστασης με την υπέρβαση να υπαγορεύεται από την καταφυγή του σε μεταφυσικές λύσεις. Αντιθέτως, αυτό που θα εξετάσουμε στο βασικό κορμό της εργασίας αφορά στο δίπολο «αμηχανία – υπέρβαση» στην όψιμη περίοδο του έργου. Με σημείο καμπής την προγραμματική συλλογή Δυνατότητες και Χρήση της Ομιλίας (1979), το λυρικό σύμπαν του Καρούζου μετατρέπεται σε αυτοαναφορικό και αναστοχαστικό και πλέον οι καρουζικοί αφηγητές συνειδητοποιούν τον επιτελεστικό τους ρόλο ως ποιητικά υποκείμενα, καθώς και το ότι η ύπαρξή τους εξαρτάται σε απόλυτο βαθμό από τη γλώσσα, έχουν, δηλαδή, γλωσσική υπόσταση. Ως αποτέλεσμα αυτού του συλλογισμού, η αμηχανία της ύπαρξης από θεματική παράμετρος μεταβολίζεται, τώρα, σε αμηχανία του ίδιου του λεκτικού μηχανισμού και της συνακόλουθης υπαρκτικής δυνατότητας. Από την άλλη, ο πόλος της υπέρβασης στην εξεταζόμενη περίοδο αφορά στις προσπάθειες του ποιητικού υποκειμένου να ξεπεράσει τις πεπερασμένες μορφοποιητικές δυνατότητες της γλώσσας και να αρθρώσει μια νέα πραγματικότητα μέσω της ποίησης. Αυτό το επιτυγχάνει με την διατύπωση γλωσσικών πράξεων, οι οποίες ανασυστήνουν και “ιδρύουν” νέους συσχετισμούς πραγμάτων, ενώ παράλληλα το υποκείμενο ασχολείται με την υλική διάσταση λέξεων και πραγματικότητας, προσπαθώντας να συν-αρθρωθεί σωματικά με αυτήν, υποδεικνύοντας έτσι την άμεση διαπλοκή υποκειμένου κι αντικειμένων, συνείδησης και κόσμου. Τέλος, ο τρίτος πόλος, η σιωπή, θεωρείται ως η κατάληξη και η σύνθεση της διαλεκτικής σύγκρουσης ανάμεσα στα αντίθετα στοιχεία του διπόλου• η σιωπή αίρει τις επιμέρους κρίσεις σχετικά με τις δυνατότητες ή τις α-δυνατότητες του λόγου να υποστασιοποιήσει υποκείμενο και πραγματικότητα. Ως εκ τούτου εγκαθιδρύει μια απόλυτη επικράτεια του μη–λόγου, η οποία ορίζει παράλληλα τον υψηλότερο αναβαθμό της γλώσσας (βλ. δηλώσεις του ποιητή κεφ.4). Το όψιμο έργο διαπραγματεύεται εκτενώς το ζήτημα της σιωπής με διάφορες τροπικότητες, έτσι που θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι ο Καρούζος αναπτύσσει μια «ποιητική της σιωπής».
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Λαμπρόπουλος Ευάγγελος
- Lampropoulos Evangelos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3235826