Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Κριτική σκέψη, στοχασμός και ωριμότητα στα εν χρήσει σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου

Abstract

dc:description

Σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και έντονων εξελίξεων σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο η ενδυνάμωση της κριτικής σκέψης και του κριτικού αναστοχασμού των μαθητών κρίνεται αναγκαία. Άλλωστε, ένας από τους βασικούς στόχους της σύγχρονης εκπαιδευτικής διαδικασίας αποτελεί η καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας των μαθητών/-τριών και της ανεξαρτησίας της σκέψης τους, ώστε να οδηγηθούν μακριά από δογματισμούς και προκαταλήψεις και να έχουν τη δυνατότητα να αξιολογούν ανεπηρέαστοι τα διάφορα θέματα της ζωής τους. Μάλιστα, η Λογοτεχνία αποτελεί το πιο πρόσφορο παιδαγωγικό εργαλείο για την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών και για την καλλιέργεια των δεξιοτήτων τους. Δύο αλληλένδετες παιδαγωγικές διαστάσεις της Λογοτεχνίας αποτελούν η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας (Μαλαφάντης, 2006· 2015). Πράγματι, έχει φανεί πως η επαφή των μαθητών με τα λογοτεχνικά έργα οξύνει την κριτική τους ικανότητα μέσα από πεδία στοχασμού και κριτικού προβληματισμού και τους ενθαρρύνει να σκέφτονται κριτικά. Έτσι, ανταλλάσσουν απόψεις και στοχάζονται για κοινωνικά θέματα της καθημερινότητάς τους, διαμορφώνοντας κριτική στάση απέναντι σε ζητήματα της ατομικής και κοινωνικής ζωής. Στην παρούσα έρευνα επιχειρήθηκε κριτική προσέγγιση του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και ανίχνευση στους σκοπούς και στόχους του των παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας, που συνδέονται με την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας. Επιπλέον, η έρευνα εστίασε στη μελέτη όλων των λογοτεχνικών έργων, που ανθολογούνται στα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (2006 - σήμερα) των τριών τάξεων του Γυμνασίου, ως προς τον εντοπισμό κοινωνικών προβλημάτων, με στόχο να διαπιστωθεί εάν παρέχουν ερεθίσματα προς αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό για την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και την προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών. Για την κριτική αποτίμηση των σκοπών και στόχων του Δ.Ε.Π.Π.Σ.-Α.Π.Σ. (2003) του Γυμνασίου για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας επιλέχθηκε ως μεθοδολογικό πλαίσιο η κριτική ανάλυση λόγου (Fairclough, 1995), ενώ για τη διερεύνηση των λογοτεχνικών κειμένων η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση περιεχομένου σε συνδυασμό με την ερμηνευτική προσέγγιση (κριτική ανάλυση και σχολιασμός) από τις μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου (Krippendorff, 2004a· Neuendorf, 2016· Σακαλάκη, 2001). Με τη χρήση της συγκεκριμένης μεθόδου και μετά από σχολαστικό και εξαντλητικό έλεγχο των λογοτεχνικών έργων αναδείχτηκε ένας μεγάλος αριθμός κοινωνικών προβλημάτων (266 κοινωνικά προβλήματα), τα οποία ταξινομήθηκαν σε 20 γενικές κατηγορίες. Στη συνέχεια, εντοπίστηκαν τα λογοτεχνικά έργα που παρουσιάζουν τις περισσότερες κατηγορίες κοινωνικών προβλημάτων και προσφέρουν τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να τα χρησιμοποιήσει κατά τη διδασκαλία του, για να προάγει την κριτική και αναστοχαστική σκέψη των μαθητών/-τριών και να ενθαρρύνει την ωριμότητα. Επομένως, σημαντικό εύρημα της έρευνας αποτελεί η ανάδειξη συγκεκριμένων λογοτεχνικών έργων από τα σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου, τα οποία κρίνονται ως τα πιο πρόσφορα για αξιοποίηση από τον/την εκπαιδευτικό στη σχολική τάξη. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για την ανάδειξη και προαγωγή των δύο υπό μελέτη παιδαγωγικών διαστάσεων της Λογοτεχνίας στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος της Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο. Καθώς η παρούσα μελέτη πραγματοποιείται σε περίοδο προσδοκώμενων αλλαγών στον χώρο της Παιδείας, όπου επισημαίνεται η αναγκαιότητα της βελτίωσης και αναμόρφωσης των σχολικών εγχειριδίων και των Αναλυτικών Προγραμμάτων, θεωρούμε ότι τα ευρήματά της θα μπορούσαν να συμβάλουν προς αυτόν τον σκοπό και να αποτελέσουν αφορμή και αφετηρία για προβληματισμό των φορέων, που έχουν την ευθύνη του εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Επιπρόσθετα, τα ευρήματα της έρευνας είναι δυνατόν να αποτελέσουν χρήσιμα στοιχεία για ανατροφοδότηση και βελτίωση της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας από τους φιλολόγους και να συνεισφέρουν στην πρόκληση κοινωνικού προβληματισμού, στην καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και στην προαγωγή του στοχασμού και της ωριμότητας των μαθητών/-τριών.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Τσατήρη Μαρία
  • Tsatiri Maria

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3237167

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Τσατήρη Μαρία; Tsatiri Maria. Κριτική σκέψη, στοχασμός και ωριμότητα στα εν χρήσει σχολικά εγχειρίδια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Γυμνασίου. 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3237167