National and Kapodistrian University of Athens
Πρωτόκολλα παρακολούθησης πολύδυμων κυήσεων
Abstract
dc:descriptionΕισαγωγή Η επίπτωση των πολύδυμων κυήσεων αυξήθηκε κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, κυρίως λόγω της χρήσης μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και της αυξημένης ηλικίας τεκνοποίησης της μητέρας. Ενδεικτικά στις Η.Π.Α., το ποσοστό πολύδυμων κυήσεων αυξήθηκε δραματικά από το 1980, φθάνοντας την υψηλότερη τιμή το 2014, με μικρή μείωση έκτοτε, ανερχόμενο σε 33 ανά 1000 γεννήσεις το 2019. Από το 1980 έως το 2009, το ποσοστό δίδυμων κυήσεων ανέβηκε 76%, με μικρή αυξομείωση έως το 2019, οπότε ανερχόταν σε 32,1 ανά 1.000 γεννήσεις. Το ποσοστό τρίδυμων και υψηλότερης τάξης πολύδυμων κυήσεων αυξήθηκε περισσότερο από 400% από το 1980 έως το 1998. Το 2019 ανερχόταν σε 0,87 ανά 1.000 γεννήσεις, σημειώνοντας μείωση 55% από την κορύφωση του 1998, λόγω μεταφοράς λιγότερων εμβρύων κατά την εξωσωματική γονιμοποίηση και αύξησης σε τεχνικές μείωσης εμβρύων. Όσον αφορά τους μηχανισμούς δημιουργίας και τους προδιαθεσικούς παράγοντες των πολύδυμων κυήσεων, υπάρχουν διαφορές μεταξύ μονοζυγωτικών και διζυγωτικών διδύμων. Στα μονοζυγωτικά δίδυμα, ανάλογα με την περίοδο που θα συμβεί ο αυτόματος διαχωρισμός του αρχόμενου αναπτυσσόμενου εμβρύου, προκύπτουν διαφορετικοί συνδυασμοί αμνιονικότητας και χοριονικότητας. Η δημιουργία τους οφείλεται σε τυχαίους μη κληρονομικούς παράγοντες. Ο επιπολασμός τους είναι σχετικά σταθερός και δεν επηρεάζεται από ειδικούς για την ασθενή παράγοντες, εκτός από τις κυήσεις που προέρχονται από τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης, οι οποίες φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο διάσπασης του ζυγώτη. Αντίθετα, τα διζυγωτικά δίδυμα προκύπτουν από την ανεξάρτητη γονιμοποίηση δύο ωαρίων κατά τη διάρκεια ενός ωορρηκτικού κύκλου. Ο επιπολασμός τους διαφέρει μεταξύ των πληθυσμών. Προδιαθεσικοί παράγοντες για τις διζυγωτικές δίδυμες κυήσεις αποτελούν η μαύρη φυλή, η αυξημένη ηλικία, το αυξημένο βάρος και το ψηλό ανάστημα της μητέρας, η πολυτοκία, το οικογενειακό ιστορικό πολύδυμων κυήσεων, τα υψηλά επίπεδα θυλακιοτρόπου ορμόνης FSH, και η θεραπεία υπογονιμότητας με τις τεχνικές πολλαπλής ωορρηξίας σε συνδυασμό με την πολλαπλή εμβρυομεταφορά. Αποτελέσματα Στην παρούσα εργασία έγινε πρώτα ανάλυση τόσο της αρχικής προγεννητικής αξιολόγησης όσο και της προγεννητικής φροντίδας στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο για τις μονήρεις κυήσεις και μετέπειτα επισκόπηση των δίδυμων και τρίδυμων κυήσεων. Ειδικότερα, όσον αφορά τις πολύδυμες κυήσεις, αρχικά παρουσιάστηκε ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η διάγνωση, ο καθορισμός της ηλικίας κύησης και της χοριονικότητας και αμνιονικότητας καθώς και η ταυτοποίηση των εμβρύων. Ακολούθως, επιχειρήθηκε η διάκριση των επιπλοκών των πολύδυμων κυήσεων σε μητρικές, συμπεριλαμβανομένων της προεκλαμψίας και του σακχαρώδη διαβήτη κύησης, περιγεννητικές και εμβρυϊκές. Στις τελευταίες έγινε περεταίρω διαχωρισμός σε επιπλοκές που χαρακτηρίζουν όλες τις πολύδυμες κυήσεις (πρόωρος τοκετός, ενδομήτρια καθυστέρηση και ασυμφωνία ανάπτυξης, ανωμαλίες διάπλασης εμβρύου), επιπλοκές που παρουσιάζονται αποκλειστικά στις μονοχοριακές πολύδυμες κυήσεις [σύνδρομο έμβρυο-εμβρυϊκής μετάγγισης (TTTS, Twin-Twin Transfusion Syndrome), αλληλουχία αναιμίας-πολυκυτταραιμίας διδύμων (TAPS, Twin Anemia-Polycythemia Sequence), ακολουθία ανεστραμμένης αρτηριακής ροής διδύμων (TRAP, Twin Reversed Arterial Perfusion) και εκλεκτική ενδομήτρια υπολειπόμενη ανάπτυξη του ενός διδύμου (sFGR, selective Fetal Growth Restriction)], και επιπλοκές που αφορούν μόνο τις μονοαμνιακές πολύδυμες κυήσεις (εμπλοκή των ομφάλιων λώρων, σιαμαία δίδυμα). Παράλληλα, έγινε αναφορά στη διαχείριση των ανωτέρω επιπλοκών. Στη συνέχεια, έγινε ειδική μνεία στον τρόπο αντιμετώπισης του ενδομήτριου θανάτου σε δίδυμες και τρίδυμες κυήσεις, καθώς και στις περιπτώσεις μείωσης πολύδυμης κύησης και επιλεκτικού τερματισμού εμβρύου. Έπειτα, έγινε προσπάθεια της όσο το δυνατόν πληρέστερης καταγραφής και παρουσίασης της προγεννητικής φροντίδας σε δίδυμες και τρίδυμες κυήσεις. Αναλυτικότερα, θίχτηκε αρχικώς το θέμα της εκπαίδευσης και προώθησης της υγείας της εγκύου. Ύστερα, μελετήθηκε ο πληθυσμιακός έλεγχος στις πολύδυμες κυήσεις για χρωμοσωμικές και δομικές ανωμαλίες εμβρύων, καθυστέρηση και ασυμφωνία ανάπτυξης εμβρύων, κίνδυνο πρόωρου τοκετού και ανωμαλίες πλακούντα. Κατόπιν, περιγράφηκαν οι αλγόριθμοι υπερηχογραφικής παρακολούθησης δίδυμων και τρίδυμων κυήσεων αναλόγως της χοριονικότητας και της αμνιονικότητας. Τέλος, παρατέθηκαν θέματα που σχετίζονται με τη γέννηση διδύμων και τριδύμων, όπως ο σχεδιασμός του χρόνου και του τρόπου τοκετού. Ειδικότερα, όσον αφορά την υπερηχογραφική παρακολούθηση δίδυμων κυήσεων, οι γυναίκες με ανεπίπλεκτη διχοριακή δίδυμη κύηση θα πρέπει να κάνουν υπερηχογραφική εξέταση πρώτου τριμήνου, υπερηχογράφημα ανατομίας δεύτερου τριμήνου (συμπεριλαμβανομένης της μέτρησης μήκους τραχήλου) και σαρώσεις κάθε 4 με 6 εβδομάδες στη συνέχεια. Τα ανεπίπλεκτα μονοχοριακά διαμνιακά δίδυμα θα πρέπει να υποβάλλονται σε υπέρηχο πρώτου τριμήνου και στη συνέχεια να εξετάζονται υπερηχογραφικά κάθε 2 εβδομάδες μετά τις 16 εβδομάδες, προκειμένου να ανιχνευθεί έγκαιρα το σύνδρομο TTTS, η ακολουθία TAPS ή ο εκλεκτικός περιορισμός ανάπτυξης sFGR. Εκτός από υπερηχογράφημα ανατομίας στις 18 έως 22 εβδομάδες κύησης, πραγματοποιείται υπερηχογράφημα καρδιάς εμβρύων στις ίδιες εβδομάδες για μονοχοριακά αλλά όχι για διχοριακά δίδυμα. Όσον αφορά τα μονοχοριακά μονοαμνιακά δίδυμα, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να προτείνεται διαφορετική συχνότητα παρακολούθησης της ανάπτυξης των εμβρύων σε σύγκριση με αυτή των μονοχοριακών διαμνιακών διδύμων. Για την προγεννητική αξιολόγηση της καλής κατάστασης των εμβρύων, πραγματοποιείται εβδομαδιαίως έλεγχος NST και προσδιορισμός του όγκου αμνιακού υγρού ή βιοφυσικό προφίλ, ξεκινώντας από την 32η εβδομάδα σε διχοριακά δίδυμα και από την 28η εβδομάδα σε μονοχοριακά διαμνιακά δίδυμα. Τα μονοχοριακά μονοαμνιακά δίδυμα παρακολουθούνται στενότερα. Είναι κοινή πρακτική η νοσηλεία ασθενών με μονοαμνιακή δίδυμη κύηση στην αρχή του τρίτου τριμήνου (26 με 28 εβδομάδες), με σκοπό την εντατική παρακολούθηση των εμβρυϊκών καρδιακών ρυθμών. Για ανεπίπλεκτες διχοριακές δίδυμες κυήσεις, προτείνεται προγραμματισμένος τοκετός από τις 37+0 έως τις 38+6 εβδομάδες κύησης. Ο τοκετός των μονοχοριακών διαμνιακών διδύμων συστήνεται στις 34+0 έως 37+6 εβδομάδες. Αντίθετα, για τις μονοχοριακές μονοαμνιακές κυήσεις, ο τοκετός προγραμματίζεται μεταξύ 32+0 και 34+0 εβδομάδων κύησης. Τόσο η χοριονικότητα και η αμνιονικότητα όσο και οι εμβρυϊκές προβολές κατά την έναρξη του τοκετού επηρεάζουν την επιλογή του τρόπου τοκετού σε δίδυμες κυήσεις. Αναφορικά με την υπερηχογραφική παρακολούθηση στις τρίδυμες κυήσεις, πραγματοποιείται υπερηχογράφημα στο πρώτο ή στις αρχές του δεύτερου τριμήνου, για να εξακριβωθεί η χοριονικότητα και η αμνιονικότητα. Ξεκινώντας από τις 20 εβδομάδες, η υπερηχογραφική εξέταση για τις τρίδυμες τριχοριακές τριαμνιακές κυήσεις πραγματοποιείται γενικά κάθε τρεις έως τέσσερις εβδομάδες για την παρακολούθηση της ανάπτυξης των εμβρύων. Λόγω του κοινού χοριακού σάκου, για τα μονοχοριακά τριαμνιακά και διχοριακά τριαμνιακά τρίδυμα, ακολουθείται ένα πρωτόκολλο υπερήχων παρόμοιο με αυτό που χρησιμοποιείται συνήθως για την παρακολούθηση μονοχοριακών δίδυμων κυήσεων. Σε περίπτωση κοινού αμνιακού σάκου (μονοχοριακά μονοαμνιακά ή διχοριακά διαμνιακά τρίδυμα), οι ειδικοί προτείνουν την εισαγωγή αυτών των ασθενών στο νοσοκομείο στις 26 εβδομάδες κύησης, για να διευκολυνθεί η εντατική παρακολούθηση των εμβρυϊκών καρδιακών ρυθμών. Η υπερηχογραφική παρακολούθηση για αυτές τις καταστάσεις είναι η ίδια με αυτή για τρίδυμα με κοινό χοριακό σάκο. Ο χρόνος τοκετού των τριδύμων βασίζεται στον τύπο της αμνιονικότητας, ανεξάρτητα από την ωριμότητα των πνευμόνων. Τα μονοαμνιακά και διαμνιακά τρίδυμα γεννιούνται μεταξύ 32+0 και 32+6 εβδομάδων. Για μια ανεπίπλεκτη τριχοριακή τριαμνιακή ή διχοριακή τριαμνιακή τρίδυμη κύηση, προτείνεται προγραμματισμένος τοκετός στις 35 εβδομάδες κύησης. Όσον αφορά τη μονοχοριακή τριαμνιακή τρίδυμη κύηση, ο χρόνος τοκετού εξαρτάται από το μεμονωμένο κλινικό σενάριο και την ατομική αξιολόγηση του ιατρού. Σε όλες τις τρίδυμες κυήσεις, συστήνεται τοκετός με καισαρική τομή. Στόχοι-Μέθοδοι Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να εξετάσει τα ζητήματα και τις επιπλοκές που σχετίζονται με τις δίδυμες και τρίδυμες κυήσεις και να παρουσιάσει μια βασισμένη σε στοιχεία προσέγγιση για τη διαχείριση και παρακολούθηση αυτών των κυήσεων αναλόγως της χοριονικότητας και της αμνιονικότητας. Πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική ανασκόπηση περιλαμβάνοντας μελέτες μέχρι τον Ιούνιο του 2022. Αναζητήθηκαν οι ακόλουθες ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων για τον προσδιορισμό των άρθρων για την συστηματική ανασκόπηση: MEDLINE, PubMed-NCBI, Cochrane Library, Cochrane Central Register of Controlled Trials, EMBASE και Scopus. Επιπρόσθετα, έγινε αναζήτηση για σχετικές με το θέμα της εργασίας κατευθυντήριες οδηγίες στα ακόλουθα: ACOG, NICE, ISUOG και ΕΜΓΕ. Συμπεράσματα-Συζήτηση Η προγεννητική φροντίδα ρουτίνας γυναικών με πολύδυμη κύηση διαφέρει από τη συνήθη προγεννητική φροντίδα στις μονήρεις κυήσεις σε διάφορες πτυχές, όπως είναι οι συστάσεις για την πρόσληψη βάρους και τη λήψη μικροθρεπτικών συστατικών, η καθολική προφυλακτική χορήγηση χαμηλής δόσης ασπιρίνης για την πρόληψη της προεκλαμψίας στις πολύδυμες κυήσεις, η επιλογή κατάλληλης μεθόδου για τον πληθυσμιακό έλεγχο για χρωμοσωμικές ανωμαλίες, και η συχνότητα και ο στόχος της υπερηχογραφικής παρακολούθησης. Αν και η υπερηχογραφική μέτρηση του μήκους τραχήλου μήτρας είναι ένα κοινό τεστ πληθυσμιακού ελέγχου για την πρόβλεψη πρόωρου τοκετού σε μονήρεις και δίδυμες κυήσεις, το μικρό μήκος τραχήλου δεν είναι ευαίσθητο τεστ σε τρίδυμα και δε συνιστάται η μέτρησή του. Σε αντίθεση με τις μονήρεις και δίδυμες κυήσεις, δεν αποδεικνύεται όφελος από την παρέμβαση για την πρόληψη του πρόωρου τοκετού σε γυναίκες με τρίδυμα και μικρό μήκος τραχήλου. Επίσης, οι τρίδυμες κυήσεις θα πρέπει να υποβληθούν σε εστιασμένο ανατομικό έλεγχο για ελαττώματα του νευρικού σωλήνα στο δεύτερο τρίμηνο, δεδομένου ότι ο έλεγχος με α-εμβρυϊκή πρωτεΐνη (AFP) δεν έχει επικυρωθεί σε τρίδυμα. Επιπρόσθετα, σε τρίδυμες κυήσεις, κανένας δείκτης ορού ή τεστ ελεύθερου εμβρυϊκού DNA (cffDNA) για ανευπλοειδία δεν έχει επικυρωθεί. Αντίθετα, η αυξημένη αυχενική διαφάνεια έχει επικυρωθεί ως τεστ πληθυσμιακού ελέγχου για την τρισωμία 21 και την τρισωμία 18, αλλά όχι για την τρισωμία 13. Σε σύγκριση με τις μονήρεις κυήσεις, η παρακολούθηση δίδυμων και τρίδυμων κυήσεων περιλαμβάνει συχνότερες υπερηχογραφικές εξετάσεις, οι οποίες έχουν πρωιμότερη έναρξη και αυξημένη συχνότητα, σε περίπτωση εμβρύων με κοινό χοριακό ή αμνιακό σάκο, με σκοπό την έγκαιρη αναγνώριση πιθανού συνδρόμου TTTS, αλληλουχίας TAPS, και εκλεκτικής ενδομήτριας υπολειπόμενης ανάπτυξης sFGR. Η χοριονικότητα και η αμνιονικότητα καθορίζουν επίσης το χρόνο πραγματοποίησης του τοκετού. Ενώ σε όλες τις τρίδυμες κυήσεις συστήνεται τοκετός με καισαρική τομή, η χοριονικότητα, η αμνιονικότητα και οι εμβρυϊκές προβολές κατά την έναρξη του τοκετού επηρεάζουν την επιλογή του τρόπου τοκετού στις δίδυμες κυήσεις.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Τσιμπουκέλης Χαράλαμπος
- Tsimpoukelis Charalampos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3242339