Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Διαλειτουργικότητα και ασφάλεια δεδομένων στα πληροφοριακά συστήματα υγείας

Abstract

dc:description

Εισαγωγή: Τα πληροφοριακά συστήματα υγείας (ΠΣΥ) είναι συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για τη διαχείριση των δεδομένων υγειονομικής περίθαλψης. Η διαχείριση αυτή αφορά στη συλλογή, αποθήκευση και μεταφορά δεδομένων για τα ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία των ασθενών, αλλά και δεδομένων από συστήματα υποστήριξης των αποφάσεων των εκάστοτε πολιτικών που ακολουθούνται στο πλαίσιο της υγειονομικής περίθαλψης. Στα ΠΣΥ περιλαμβάνονται επίσης και εκείνα που διαχειρίζονται δεδομένα τα οποία σχετίζονται με τις δραστηριότητες των Παρόχων Υπηρεσιών Υγείας (ΠΥΥ), καθώς και των οργανισμών υγείας και της λειτουργικής διαχείρισής τους. Η σωστή διαχείριση και αξιοποίηση όλων αυτών των δεδομένων μπορεί να ενισχύσει τη βελτίωση των τρόπων παροχής υγειονομικής φροντίδας και κατ’ επέκταση θεραπείας, των ασθενών, την έρευνα πάνω σε νέους τρόπους αντιμετώπισης ασθενειών αλλά και να επηρεάσει τη χάραξη πολιτικών και τη λήψη αποφάσεων. Για όλους αυτούς τους λόγους, η κοινότητα υγειονομικής περίθαλψης έχει αναγνωρίσει ότι τα ΠΣΥ έχουν τη δυναμική που απαιτείται για τη βελτίωση της κλινικής υγειονομικής περίθαλψης, με παράλληλη μείωση του συνολικού κόστους. Καθώς όμως, η διαχείριση των ΠΣΥ περιλαμβάνει πρόσβαση, επεξεργασία ή αποθήκευση μεγάλου όγκου ευαίσθητων δεδομένων, η ασφάλεια των δεδομένων αυτών αποτελεί πρωταρχικό μέλημα. Τα τελευταία χρόνια, η επέκταση των ψηφιακών υπηρεσιών προς τους πολίτες και η εισαγωγή της έννοιας της κινητικότητας στα πληροφοριακά συστήματα υγείας έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων εφαρμογών και νέων παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας, όπως η ηλεκτρονική υγεία – eHealth, η κινητή υγεία - mHealth, η τηλεματική και η εφαρμογή της στην παροχή ιατρικών υπηρεσιών, όπως η τηλεϊατρική και οι διαδικτυακές υπηρεσίες παροχής απομακρυσμένων γνωματεύσεων. Μια τέτοια τεχνολογική εξέλιξη και η υιοθέτησή της από τα ΠΣΥ απαιτεί την ανάγκη κοινής χρήσης των ευαίσθητων δεδομένων και επομένως την ύπαρξη διαλειτουργικότητας μεταξύ των ετερογενών υποδομών, εφαρμογών και τεχνολογιών επικοινωνιών - πληροφορικής, που υποστηρίζουν τα συστήματα αυτά. Μελέτες και έρευνες έχουν αποδείξει ότι η βασική πρόκληση που αντιμετωπίζουν τα σύγχρονα ΠΣΥ, είναι η ανάγκη διαλειτουργικότητας μεταξύ των διαφόρων υποδομών ώστε να επιτευχθεί απρόσκοπτη μεταφορά των ευαίσθητων πληροφοριών υγείας, χωρίς να υπάρχουν προβλήματα ασφάλειας και προστασίας του απορρήτου τους. Ο συνδυασμός, διαλειτουργικότητας στα ΠΣΥ και ενίσχυσης της ασφάλειας των ευαίσθητων δεδομένων που διαχειρίζονται, θα αυξήσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη όλων των ενδιαφερομένων μερών προς τα εν λόγω συστήματα. Σκοπός: Η παρουσίαση των ζητημάτων διαλειτουργικότητας και ασφάλειας των δεδομένων στα ΠΣΥ, σε συνδυασμό με την παρουσίαση εφαρμογών και πλαισίων σε ερευνητικό επίπεδο, για την αντιμετώπισή τους. Επιπρόσθετα, η παρουσίαση των τρόπων επίλυσης των ζητημάτων και των τρόπων μετριασμού των ανησυχιών που αναφέρονται σχετικά με το ζητήματα του θέματος, έχουν σαν στόχο να γίνει αντιληπτή η πρόοδος στις έρευνες και η ανάπτυξη της τεχνολογίας, για τα μείζονα θέματα διαλειτουργικότητας και ασφάλειας δεδομένων υγείας, καθώς και ο δρόμος που απομένει για τον περιορισμό και την εξάλειψή τους. Μέθοδος: Χρησιμοποιήθηκαν οι μηχανές αναζήτησης Google scholar, Pubmed και Scopus, ενώ οι βάσεις δεδομένων και οι ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες στις οποίες έγινε αναζήτηση ήταν οι: Pubmed Medline, Ovid Medline, Taylor & Francis, Science Direct, Springer Link, Elsevier, Annual Reviews, Scopus Preview, καθώς και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) και ο Κάλλιπος. Κριτήρια ένταξης πληρούσαν οι πρωτογενείς μελέτες, στην αγγλική γλώσσα, με ελεύθερη πρόσβαση κειμένου και με θεματολογική εστίαση στα προβλήματα διαλειτουργικότητας και ασφάλειας δεδομένων των ΠΣΥ και στους τρόπους και τις προσπάθειες επίλυσής τους. Επίσης, τα χρονολογικά κριτήρια αποκλεισμού, περιόρισαν την αναζήτηση μελετών στα έτη 2010 έως 2022, με βασικό λόγο το γεγονός ότι το 2010, κατά προσέγγιση, ξεκίνησαν ουσιαστικότερες και αποτελεσματικότερες προσπάθειες ανάδειξης και επίλυσης των ζητημάτων διαλειτουργικότητας και ασφάλειας δεδομένων, τόσο σε ευρωπαϊκό, όσο και σε εθνικό επίπεδο. Ως προς την τεκμηρίωση των τεχνολογικών τρόπων επίλυσης, τα χρονικά όρια που τέθηκαν, αφορούσαν την αναζήτηση των πιο σύγχρονων μεθόδων τεχνολογίας, δηλαδή από το 2015 και μετά και οι μελέτες προέκυψαν κυρίως από τις βιβλιογραφικές αναφορές των ήδη επιλεχθέντων ερευνών. Αποτελέσματα: Κατά τη βιβλιογραφική ανασκόπηση, αναδείχθηκαν οι ανησυχίες των χρηστών και τα ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια ανταλλαγής των δεδομένων υγείας και τη διαλειτουργικότητα στα ΠΣΥ. Το μεγαλύτερο μέρος των μελετών που χρησιμοποιήθηκαν, ανέδειξαν προβλήματα σε όλα τα επίπεδα διαλειτουργικότητας των ΠΣΥ. Ξεκινώντας από το οργανωτικό επίπεδο, διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχουν ικανά θεσμικά πλαίσια, σε εθνικό και ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο, που να παρέχουν σημαντικά κίνητρα για την επίτευξη ολοκληρωμένων ΠΣΥ, τα οποία να δεσμεύουν τους εμπλεκόμενους χρήστες στην επίτευξη κοινού στόχου. Επισημάνθηκαν, επίσης, ζητήματα και ανησυχίες διαλειτουργικότητας στο δομικό, συντακτικό, αλλά και σημασιολογικό επίπεδο. Μεταξύ των θεμάτων που αναδείχθηκαν ήταν, η έλλειψη βούλησης αποδέσμευσης των δεδομένων ασθενών από τους οργανισμούς υγείας, θεωρώντας τα κτήμα τους και με το πρόσχημα της προστασίας της εμπιστευτικότητας και ακεραιότητάς τους. Επίσης, η πληθώρα προτύπων τυποποίησης, ιδιοκτησιακού χαρακτήρα, που δεσμεύει τους οργανισμούς στην αποκλειστική χρήση αυτών, δημιουργεί προβλήματα επικοινωνίας και κοινής χρήσης των δεδομένων. Η απροθυμία των προμηθευτών να συμμορφωθούν με τη χρήση των διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων επικοινωνίας και ανταλλαγής μηνυμάτων (όπως HL7, DICOM, κτλ), κοινής δομής των δεδομένων (όπως XML κτλ) ή κοινών ιατρικών ορολογιών, (όπως ICD 10, SNOMED κτλ), θεωρώντας ότι με αυτόν τον τρόπο κατοχυρώνουν και δεσμεύουν την παρουσία τους σε έναν υγειονομικό οργανισμό, παρεμποδίζει την ορθή ανταλλαγή μηνυμάτων, ενώ για την επίτευξη της διαλειτουργικότητας των ΠΣΥ, συχνά χρεώνουν με υπέρογκα ποσά τους οργανισμούς υγείας. Το μείζον θέμα, όμως που αναδείχθηκε ως εμπόδιο στην πλήρη ανάπτυξη της διαλειτουργικότητας μεταξύ των ΠΣΥ, αποτέλεσαν οι ανησυχίες των χρηστών για την ασφάλεια ανταλλαγής και διατήρησης του απορρήτου των δεδομένων υγείας, η οποία διακυβεύεται όσο αυξάνεται η διαθεσιμότητά τους. Παρά τις σημαντικές εξελίξεις στην τεχνολογία του blockchain, cloud computing, big data, μηχανικής μάθησης και τεχνητής νοημοσύνης, όπως επίσης, τεχνικών κρυπτογράφησης, υδατοσήμανσης, στεγανογραφίας, ανωνυμοποίησης, για τη διασφάλιση της ανταλλαγής των ευαίσθητων δεδομένων υγείας, παραμένουν τα ζητήματα ανησυχιών διατήρησης της εμπιστευτικότητας και ακεραιότητάς τους, για λόγους που άπτονται κοινωνικών, πολιτιστικών και οικονομικών θεμάτων κυρίως και χρήζουν αντιμετώπισης από υψηλότερο επίπεδο, θεσμικό και κυβερνητικό. Συμπεράσματα: Η έρευνα της βιβλιογραφίας, οδηγεί στο συμπέρασμα, ότι έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικά βήματα, ώστε να περιοριστούν τα ζητήματα διαλειτουργικότητας και οι ανησυχίες ως προς την ασφάλεια διακίνησης των δεδομένων υγείας, με τη βοήθεια πάντα της εξέλιξης της τεχνολογίας. Ωστόσο παραμένει ακόμη άλυτο το πρόβλημα της επίτευξης ολοκλήρωσης των πληροφοριακών συστημάτων των οργανισμών υγείας και κρίνεται αναγκαία η λήψη περισσότερων πρωτοβουλιών σε επίπεδο οργανισμών, περιφερειών, κρατών και κυβερνήσεων, αλλά και ευρωπαϊκής ένωσης και παγκόσμια, προκειμένου να παρασχεθούν τα κατάλληλα κίνητρα και θεσμικά πλαίσια, που θα διασφαλίζουν, τόσο την τυποποίηση και πλήρη διακίνηση των δεδομένων υγείας μεταξύ εμπλεκομένων, όσο και την ασφάλεια του απορρήτου τους. Λέξεις – Κλειδιά: Ανταλλαγή δεδομένων, ασφάλεια, διαλειτουργικότητα, πληροφοριακά συστήματα υγείας, πληροφοριακά συστήματα νοσοκομείου, τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνίας, πρωτοκόλλα πληροφορικής υγείας, HL7 και blockchain.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Παρδάλη Σοφία
  • Pardali Sofia

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3246125

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Παρδάλη Σοφία; Pardali Sofia. Διαλειτουργικότητα και ασφάλεια δεδομένων στα πληροφοριακά συστήματα υγείας. 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3246125