National and Kapodistrian University of Athens
Η ρητορική της αυτοπαρουσίασης στο ιστορικό έργο του Βελλήιου Πατέρκουλου
Abstract
dc:descriptionΜε την παρούσα μελέτη προτείνεται μια συστηματική ερμηνευτική προσέγγιση του ιστορικού έργου του Βελλήιου Πατέρκουλου μέσω της ανάδειξης συγκεκριμένων λεξιλογικών, υφολογικών και αφηγηματικών επιλογών οι οποίες συνοψίζουν αυτό που μπορεί να αποδοθεί ως «ρητορική της αυτοπαρουσίασης». Εκκινώντας από την βάσιμη υπόθεση περί της ειδολογικής συγγένειας του ιστοριογραφικού είδους με αυτό της ρητορείας, επιχειρώ να αποδείξω ότι ο Βελλήιος κατασκευάζει την δική του συγγραφική ταυτότητα επί τη βάσει της σύνδεσης της αφηγηματικής του persona με την ενισχυμένη προβολή ενός κυρίαρχου ρητορικού «εγώ». Ύστερα από την πολύτιμη συμβολή του Woodman στην θεμελίωση του ρητορικού υποβάθρου που συνέχει την ιστορική αφήγηση του Βελλήιου, η διερεύνηση του βαθμού της λογοτεχνικής αυτοσυνειδησίας του συγγραφέα αποτελεί desideratum για την σχετική με το έργο του ιστορικού έρευνα. Ως εκ τούτου, κρίθηκε σκόπιμο να διαρθρωθεί η παρούσα μελέτη με βάση τρεις δομικούς άξονες οι οποίοι αντιστοιχούν στα επιμέρους κεφάλαια που συγκροτούν τον πυρήνα της. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζονται οι παρεκβάσεις του έργου στις οποίες ο Βελλήιος διατρέχει ειδικά την προγενέστερη αρχαιοελληνική και ρωμαϊκή λογοτεχνική παράδοση, ενώ ξεχωριστή αναφορά γίνεται στον θεωρητικό προβληματισμό που αναπτύσσεται εντός του έργου για την εξέλιξη των λογοτεχνικών ειδών και για τους επιφανέστερους εκπροσώπους τους. Πιο συγκεκριμένα, αποτιμάται ο βαθμός επίδρασης του κικερώνειου θεωρητικού στοχασμού στην ανάπτυξη της ιστορικής αφήγησης του Βελλήιου, και κατ’ επέκταση στην συγκρότηση της συγγραφικής του ταυτότητας. Παράλληλα, η πραγμάτευση του φαινομένου της aemulatio σε ιστοριογραφικά συμφραζόμενα χρησιμεύει ως ερμηνευτικό εργαλείο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο Βελλήιος αφενός πραγματεύεται εκ νέου την προγενέστερη λογοτεχνική παράδοση (έπος, τραγωδία, κωμωδία, ρητορεία, ιστοριογραφία, φιλοσοφία, σάτιρα), αφετέρου διαλέγεται με το λογοτεχνικό και πνευματικό περιβάλλον της εποχής του, η διαμόρφωση του οποίου επηρεάζεται από την κυριαρχία της ρητορικής θεωρίας στους χώρους διδασκαλίας. Στο δεύτερο και εκτενέστερο μέρος διερευνώνται οι μεταλογοτεχνικές δηλώσεις του ιστορικού ως ρητορικοί μηχανισμοί για την ανάδειξη της ιδιαίτερης σχέσης του συγγραφικού υποκειμένου με το έργο του. Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στις επίμονες αναφορές του Βελλήιου σε έννοιες που ανακαλούν την ειδολογική ταυτότητα του έργου και λειτουργούν ως άξονες οργάνωσης της ιστορικής αφήγησης [breuitas, festinatio, transcursus, forma, ordo, (iustum) opus]. Υποστηρίζεται ότι η συνεχής δικαιολόγηση των αφηγηματικών επιλογών του ιστορικού λειτουργεί προς όφελος της αυτοπροβολής του, ενώ προς αυτή την κατεύθυνση φαίνεται ότι συνεπικουρεί και η κυρίαρχη αίσθηση οπτικοποίησης των γεγονότων τα οποία παρουσιάζονται στην ιστορική αφήγηση. Επιπλέον, διερευνάται η προσεκτική χρήση όρων με ρητορική λειτουργία (locus, imago), οι οποίοι θέτουν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του Ρωμαίου ιστορικού την έννοια της memoria, μέσω της οποίας επιχειρεί και ο ίδιος να καθιερωθεί στο ιστοριογραφικό είδος. Το τρίτο και τελευταίο μέρος της παρούσας εργασίας αφιερώνεται στην εξέταση των αποστροφών του Βελλήιου προς τον αποδέκτη του έργου, τον Μ. Βινίκιο. Επιδιώκω να καταδείξω ότι η συχνότητα στην χρήση του υφολογικού μέσου της αποστροφής συντελεί στην ενίσχυση της παρουσίας του Βελλήιου μέσω της αφηγηματικής persona που ελέγχει την ροή της ιστορικής αφήγησης. Η αποστροφή εισάγει το πρόσωπο του Βινίκιου στην αφήγηση του Βελλήιου και επισφραγίζει το ρητορικό αποτέλεσμα στο οποίο προσβλέπει ο ιστορικός, το οποίο αφορά ειδικά στο πλαίσιο επικοινωνίας που δημιουργείται ανάμεσα στον Βελλήιο ως πομπό και τον Βινίκιο ως αποδέκτη. Με άλλα λόγια, διευκρινίζεται ότι η αποστροφή εξυπηρετεί την προβολή της σχέσης Βελλήιου-Βινίκιου εντός του έργου και προσανατολίζει την προσοχή του αναγνώστη στην κυρίαρχη αφηγηματική φωνή, η οποία ταυτίζεται με τον ίδιο τον συγγραφέα της επιτομής. Τα θεμελιώδη ερωτήματα που διαμορφώνουν το μεθοδολογικό πλαίσιο της ανάλυσης είναι τα εξής: α. πώς το ιστορικό έργο του Βελλήιου αλληλεπιδρά με το λογοτεχνικό και, ευρύτερα, πολιτισμικό περιβάλλον της Ρώμης των πρώιμων αυτοκρατορικών χρόνων; β. ποιες λογοτεχνικές τεχνικές και ποιες υφολογικές επιλογές λειτουργούν ως ρητορικοί μηχανισμοί για την ανάδειξη της συγγραφικής δυναμικής του ιστορικού, άρα και ως συντελεστές του λογοτεχνικού αυτοπροσδιορισμού του;
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Αδάμ Ευάγγελος
- Adam Evangelos
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek, English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3249426