Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΕΠΑΓΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΑΣΤΟΛΕΙΣ ΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ICIS)

Abstract

dc:description

Εισαγωγή: Οι αναστολείς των σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος (Immune Checkpoint Inhibitors-ICIs) είναι καινοτόμα φάρμακα με αποδεδειγμένη αντικαρκινική δράση, αλλά και ανεπιθύμητες ενέργειες, που περιορίζουν την κλινική τους χρήση. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται και η σοβαρή αλλά αναστρέψιμη καρδιοτοξικότητα, της οποίας ο μηχανισμός πρόκλησης παραμένει αδιευκρίνιστος. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της άμεσης ή έμμεσης τοξικής δράσης των ICIs επί των καρδιομυοκυττάρων, η εγκατάσταση ενός in vivo μοντέλου καρδιοτοξικότητας προκαλούμενης από τους ICIs σε μύες και η περιγραφή του μοριακού μηχανισμού σηματοδότησης, ώστε να προταθεί μια πιθανή προφυλακτική αγωγή. Μέθοδοι: Το 1ο πειραματικό πρωτόκολλο περιλάμβανε την in vitro αξιολόγηση της καρδιοτοξικότητας της πεμβρολιζουμάμπης (αντι-PD-1 αντίσωμα), της ιπιλιμουμάμπης (αντι-CTLA-4 αντίσωμα) και της αβελουμάμπης (αντι-PD-L1 αντίσωμα) επί απομονωμένων πρωτογενών καρδιομυοκυττάρων και σπληνοκυττάρων, τα οποία αποτελούν κυρίως Β- και Τ- λεμφοκύτταρα. Αρσενικοί μύες C57BL/6J (n=6) θυσιάστηκαν προς απομόνωση των προαναφερθέντων κυττάρων, τα οποία στη συνέχεια επωάστηκαν με τα 3 ICIs σε συγκεντρώσεις 0-100 μg/ml για 24 ώρες. Το υπερκείμενο των σπληνοκυττάρων, τα οποία είχαν ήδη επωαστεί με τα μονοκλωνικά αντισώματα, διατηρήθηκε και προστέθηκε σε απομονωμένα καρδιομυοκύτταρα για άλλες 24 ώρες. Ακολούθησε ο προσδιορισμός της βιωσιμότητας των κυττάρων με ανάλυση MTT και η μελέτη της μοριακής σηματοδότησης με αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (real-time PCR) και ανοσοαποτύπωσης τύπου Western blot. Για τον έλεγχο της σύνδεσης της πεμβρολιζουμάμπης με τον PD-1 των μυών, πραγματοποιήθηκε βιοτεχνολογική παραγωγή του εξωκυττάριου τμήματος του PD-1 του ανθρώπου και του μυός. Κατόπιν η σύνδεση επιβεβαιώθηκε in silico και με κυκλικό διχρωισμό (CD). Το 2ο πειραματικό πρωτόκολλο αφορούσε την in vivo διερεύνηση της καρδιοτοξικότητας της πεμβρολιζουμάμπης. Αρχικά, χορηγήθηκαν ενδοπεριτοναϊκώς 2mg/kg πεμβρολιζουμάμπη σε μύες C57BL/6J (n=9) 1 φορά την εβδομάδα για 5 εβδομάδες και αντίστοιχα στην ομάδα ελέγχου (n=9) το ισοτυπικό αντίσωμα IgG4. Κάθε εβδομάδα πραγματοποιήθηκε υπερηχογραφική αξιολόγηση των πειραματοζώων και συλλογή αίματος. Στο τέλος τα πειραματόζωα θυσιάστηκαν και από το καθένα συλλέχθηκε ολικό αίμα και πλάσμα καθώς και το μυοκάρδιο. Η ίδια διαδικασία επαναλήφθηκε με χρονική διάρκεια 2 εβδομάδων (n=5 σε κάθε ομάδα). Στο τέλος πραγματοποιήθηκε ιστολογική εξέταση στον καρδιακό ιστό και κυτταρομετρία ροής στα δείγματα αίματος και μυοκαρδίου. Η μοριακή σηματοδότηση στην καρδιά μελετήθηκε με την τεχνική Western blot, ενώ χρησιμοποιήθηκε και συνεστιακή μικροσκοπία φθορισμού (Confocal Laser Scanning Microscopy). Αποτελέσματα: Από τους 3 ICIs μόνο η ιπιλιμουμάμπη μείωσε τη βιωσιμότητα των σπληνοκυττάρων και αποκλείστηκε από τη μελέτη, καθώς δεν αναμενόταν να είναι κυτταροτοξική επί των ανοσοποιητικών κυττάρων. Η πεμβρολιζουμάμπη και η αβελουμάμπη δεν είχαν απευθείας τοξική δράση επί των πρωτογενών καρδιομυοκυττάρων σε καμία συγκέντρωση, ενώ μόνο το υπερκείμενο των σπληνοκυττάρων υπό πεμβρολιζουμάμπη στα 50 και 100 μg/ml μείωσε τη βιωσιμότητα των καρδιομυοκυττάρων με στατιστικά σημαντικό τρόπο. Τα αποτελέσματα αυτά συνοδεύτηκαν από αύξηση στην έκφραση του mRNA των γονιδίων Tnfa, Inos, Rela, Ifng στα σπληνοκύτταρα υπό πεμβρολιζουμάμπη και των Tnfa, Tgfb, Inos, Rela, Ifng, όπως και των δεικτών αυτοφαγίας Lc3b, Lc3a, Becn2, Atg5 και ενδοπλασματικού στρες Canx and Ddit3 στα καρδιομυοκύτταρα. Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν και με Western blot. Καθώς η πεμβρολιζουμάμπη θεωρείται ότι δεν εμφανίζει διασταυρούμενη δραστικότητα με τον PD-1 του μυός, η μεταξύ τους σύνδεση επιβεβαιώθηκε με CD. Αποδείχθηκε ότι η σύνδεση του αντισώματος με τον PD-1 του μυός πραγματοποιείται με τον ίδιο τρόπο όπως και με τον ανθρώπινο PD-1, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως θετικό δείγμα ελέγχου, και εξαρτάται από τη διαμόρφωση της πρωτεΐνης. Έτσι υποστηρίζεται η χρήση του μοντέλου μυών σε ένα πλήρως μεταφραστικό πρωτόκολλο. Η χορήγηση της πεμβρολιζουμάμπης στους μύες C57BL/6J επιδείνωσε την καρδιακή λειτουργία τους προκαλώντας μείωση του % κλάσματος συστολικής βράχυνσης (FS%) από τις δύο πρώτες εβδομάδες και η οποία εξελισσόταν δοσοεξαρτώμενα. Επιπλέον προκάλεσε ήπια διήθηση ανοσοποιητικών κυττάρων στο μυοκάρδιο και βλάβη στα μυοϊνίδια, όπως έδειξε η ιστολογική εξέταση δειγμάτων καρδιάς. Στα δείγματα αίματος η κυτταρομετρία ροής κατέδειξε σημαντική αύξηση στους πληθυσμούς των Τ-λεμφοκυττάρων και των μη φλεγμονωδών μονοκυττάρων (Ly6Clow κύτταρα), η οποία συνοδεύτηκε από αυξημένη παρουσία βοηθητικών Τ-λεμφοκυττάρων (CD4+ κύτταρα) και Ly6Clow κυττάρων στην καρδιά στις 2 και 5 εβδομάδες χορήγησης της πεμβρολιζουμάμπης, αντίστοιχα. Καθώς οι κυτταρικοί αυτοί πληθυσμοί είναι πολύ χαμηλοί στην καρδιά σε φυσιολογικές συνθήκες, η παρουσία τους εκεί υποδηλώνει μια κατάσταση αυξημένης προσέλκυσης κυττάρων του ανοσοποιητικού η οποία μπορεί να μεσολαβείται μέσω ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας. Η υπόθεση αυτή ελέγχθηκε μέσω Western blot. Στις 2 εβδομάδες χορήγησης παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση στην έκφραση του ενδοθηλιακού παράγοντα προσκόλλησης ICAM-1 και της p-eNOS, καθώς και των δεικτών αυτοφαγίας p-mTOR, Beclin-1, αλλά όχι των δεικτών φλεγμονής, υποδηλώνοντας επαγωγή της ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας και της αυτοφαγίας από την πεμβρολιζουμάμπη. Ο παραπάνω μοριακός μηχανισμός φάνηκε να εξελίσσεται περαιτέρω στις 5 εβδομάδες χορήγησης με στατιστικά σημαντική αύξηση των E-selectin, γλυκοζυλιωμένη και μη, ICAM-1, teNOS και των Bip, pAMPKa, Beclin-1, LC3B, αντίστοιχα. Στο χρονικό αυτό σημείο φαίνεται εγκατάσταση της φλεγμονής με στατιστικά σημαντική αύξηση στην έκφραση των IL-6, iNOS, p-STAT3, IFNγ. Αντίθετα, μειωμένη με στατιστικά σημαντικό τρόπο ήταν η παραγωγή των βαριών αλυσίδων της μυοσίνης (MYH), πρωτεΐνης υπεύθυνης για τη σύσπαση του καρδιακού μυός. Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν με συνεστιακή μικροσκοπία φθορισμού, όπου η αυξημένη παρουσία της IFNγ εντοπίστηκε κυρίως στα σαρκομερίδια. Συμπεράσματα: Οι ICIs και συγκεκριμένα η πεμβρολιζουμάμπη δεν εμφανίζουν απευθείας τοξική δράση επί των πρωτογενών καρδιομυοκυττάρων in vitro, αλλά αυτή μεσολαβείται από τη δράση τους επί των λευκοκυττάρων. Συγκεκριμένα, η χορήγηση πεμβρολιζουμάμπης προκαλεί στα αρχικά στάδια της τοξικότητας κάποιου βαθμού ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και επαγωγή της αυτοφαγίας στον καρδιακό ιστό, οι οποίες επιτείνονται και ακολουθούνται από εγκατάσταση φλεγμονής στο μυοκάρδιο των πειραματοζώων. Η IFNγ, επιδρώντας στη μυοσίνη, συμβάλλει στην παρατηρούμενη συσταλτική δυσλειτουργία του μυοκαρδίου.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Χουστουλάκη Αγγελική
  • Choustoulaki Angeliki

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3253282

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Χουστουλάκη Αγγελική; Choustoulaki Angeliki. ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΕΠΑΓΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΑΣΤΟΛΕΙΣ ΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ICIS). 2022. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3253282