Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Αναλυτικά Προγράμματα και Σχολικά Εγχειρίδια: Ανίχνευση κοινωνικοπαιδαγωγικών αξιών στα σχολικά εγχειρίδια του μαθήματος των Θρησκευτικών για το Δημοτικό Σχολείο Μια κοινωνικοπαιδαγωγική προσέγγιση

Abstract

dc:description

Η εκπαίδευση αξιών (Values Education) και η ευρύτερη ηθική διαπαιδαγώγηση αποτελεί έναν από τους διαχρονικούς σκοπούς της εκπαιδευτικής πολιτικής της χώρας μας. Οι ραγδαίες εξελίξεις του σύγχρονου κόσμου εκτός από πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές έχουν επιφέρει ηθικούς κλυδωνισμούς που συχνά χαρακτηρίζονται ως κρίση αξιών. Η εκπαίδευση ως ασπίδα ενάντια στην διευρυμένη κοινωνική και πνευματική αποσταθεροποίηση χρειάζεται υποστήριξη και συντονισμένες ενέργειες προάσπισής της. Η επιστήμη της Κοινωνικής Παιδαγωγικής αποτελεί αρωγό στην προσπάθεια της ηθικής διαπαιδαγώγησης των μαθητών του Δημοτικού Σχολείου καθώς διαθέτει πλούσιο θεωρητικό υπόβαθρο, σύγχρονη μεθοδολογία, άρτιες παιδαγωγικές τεχνικές που αναπτύσσουν πολύπλευρα τις δεξιότητές τους και προάγουν την ηθική και κριτική τους σκέψη μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα πρόληψης και παρέμβασης. Η Κοινωνική Παιδαγωγική από τη δημιουργία της συνδέθηκε, σε όλον τον κόσμο, με συλλογικές προσπάθειες προσώπων και ομάδων για την αντιμετώπιση κυρίως προβληματικών καταστάσεων (προβληματο-κεντρική θεώρηση), μέσα από τη μαχητική και δυναμική επιδίωξη για βελτίωση και αλλαγή. Η διεπιστημονική φύση της επιστήμης επιχειρείται να αποδειχτεί και από την παρούσα εργασία καθώς η επιστήμη της Θεολογίας και συγκεκριμένα το μάθημα των Θρησκευτικών αν ακολουθήσει τις επιστημολογικές και μεθοδολογικές θεωρήσεις της Κοινωνικής Παιδαγωγικής μπορεί να μετεξελιχθεί σε ένα μάθημα πανανθρώπινων και δημοκρατικών αξιών που θα λειτουργεί ως μοχλός διάπλασης σκεπτόμενων και υπεύθυνων πολιτών. Ειδικότερα, η παρούσα διπλωματική εργασία, εξετάζει τα σχολικά εγχειρίδια «Φάκελοι» του μαθήματος των Θρησκευτικών για το Δημοτικό Σχολείο, που ίσχυαν για τα έτη 2016-2020 στην ελληνική εκπαίδευση ως προς την ανίχνευση σε αυτά κοινωνικοπαιδαγωγικών αξιών. Αν και σήμερα τα εν λόγω αναλυτικά προγράμματα και σχολικά εγχειρίδια έχουν αντικατασταθεί από νέα, προτιμήθηκαν στη μελέτη τους καθώς προβάλλουν μία διαθρησκειακή προσέγγιση του μαθήματος που ταιριάζει με τη φύση της Κοινωνικής Παιδαγωγικής. Το εν λόγω μάθημα επιλέχτηκε προς ανάλυση, καθώς αποτελεί διαχρονικό μάθημα καλλιέργειας ηθικών αξιών και διότι βρίσκεται σε διαρκή αναδιαμόρφωση κάτι που το κάνει εύκαιρο έδαφος για περισσότερη έρευνα και μελέτη. Με τη μέθοδο της ποσοτικής και ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου σε συνδυασμό με την ερμηνευτική προσέγγιση εντοπίστηκαν άμεσα ή έμμεσα λέξεις ή φράσεις που παραπέμπουν σε όλες τις υπό διερεύνηση αξίες οι οποίες απαριθμούνται σε δεκαπέντε, διακριτές μεταξύ τους.. Μετά από σχολαστικό και εξαντλητικό έλεγχο των κειμένων των σχολικών εγχειριδίων η έρευνα διαπιστώνει ένα πλήθος όρων (1079 αναφορές), που σχετίζονται με τις κοινωνικοπαιδαγωγικές αξίες άμεσα ή έμμεσα. Συγκεκριμένα, η κοινωνικοπαιδαγωγικές αξίες που εμφάνισαν μεγαλύτερη συχνότητα στα κείμενα του μαθήματος των Θρησκευτικών είναι με βάση τη συχνότητα αναφοράς τους η Αγάπη, η Ενότητα, η Διαφορετικότητα-Μοναδικότητα, η Ισότητα και η Αλληλεγγύη. Οι αξίες με τη μικρότερη εμφάνιση στα σχολικά εγχειρίδια ήταν η Ενσυναίσθηση, η Ταπεινοφροσύνη , η Ευτυχία, η Υπομονή και η Υπευθυνότητα. Οι αξίες του Σεβασμού, της Ελευθερίας, της Αυτοβελτίωσης, της Δικαιοσύνης και της Ειρήνης εκπροσωπήθηκαν σε μέτριας συχνότητας ποσοστά. Από την παρούσα έρευνα γίνεται αντιληπτός ο κοινωνικοπαιδαγωγικός χαρακτήρας του μαθήματος που μάλιστα συμπυκνώνεται σε 235 αναφορές που μπορούν να αξιοποιηθούν κατάλληλα από τον εκπαιδευτικό ως υλικό για την ηθική καλλιέργεια των μαθητών. Μάλιστα, η ποιοτική έρευνα επεκτείνεται και στα ισχύοντα Αναλυτικά Προγράμματα όπως ανακοινώθηκαν με υπουργικές αποφάσεις στα οποία εντοπίζονται 588 κοινωνικοπαιδαγωγικές αναφορές που αφορούν σε μεγαλύτερο ποσοστό τις αξίες της Ενότητας, της Διαφορετικότητας και της Ισότητας. Στα συμπεράσματα της έρευνας κρίνεται αναγκαίος ο μεγαλύτερος εμπλουτισμός του μαθήματος με ομαδικές δραστηριότητες, διαθεματικότητα της γνώσης και αναστοχαστικές διαδικασίες. Παραλλήλως, προτείνονται πρακτικές εφαρμογές ηθικής καλλιέργειας των μαθητών. Ο περιορισμός του ομολογιακού χαρακτήρα του μαθήματος, η αυξητική τάση ανάδειξης της Διαφορετικότητας-Μοναδικότητας μέσα από την ανάδειξη και άλλων θρησκειών και η αναφορά σε σύγχρονα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα αποτελούν θετικές αλλαγές των «Φακέλων» που ενώ πλέον έχουν ακυρωθεί, παραμένουν διαχρονικοί στην εκπαίδευση. Η επιστήμη της Κοινωνικής Παιδαγωγικής σε συνεργασία με αυτή της Θεολογίας δημιουργούν τη Μετασχηματιστική Θρησκευτική Εκπαίδευση που στοχεύει στη σκέψη, τον αναστοχασμό, την ορθή νοηματοδότηση αξιών και την αλλαγή νοοτροπίας με τρόπο δημιουργικό, ρηξικέλευθο και συμμετοχικό. Εξάλλου, βαθιά της πεποίθηση είναι ο «αναδρασιακός βρόχος» θεωρίας και πράξης ώστε τα αποτελέσματα παρέμβασης, στην περίπτωση μας η ανάπτυξη κοινωνικοπαιδαγωγικών αξιών και ηθική καλλιέργεια, να είναι ουσιώδη και μόνιμα.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Κουμζής Ιωάννης
  • Koumzis Ioannis

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3260464

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Κουμζής Ιωάννης; Koumzis Ioannis. Αναλυτικά Προγράμματα και Σχολικά Εγχειρίδια: Ανίχνευση κοινωνικοπαιδαγωγικών αξιών στα σχολικά εγχειρίδια του μαθήματος των Θρησκευτικών για το Δημοτικό Σχολείο Μια κοινωνικοπαιδαγωγική προσέγγιση. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3260464