Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Λατινικές αδελφότητες λαϊκών και κοινωνία στην ελληνοβενετική Ανατολή

Abstract

dc:description

Το θέμα της παρούσας μελέτης είναι η εμφάνιση, ανάπτυξη και λειτουργία των λατινικών αδελφοτήτων λαϊκών στον ελληνικό χώρο κατά τη μακραίωνη και με διάφορες διακυμάνσεις βενετική κυριαρχία σε αυτόν, από το 1204 με την άλωση της Κωνσταντινούπολης κατά την Δ΄ Σταυροφορία και τη διανομή της βυζαντινής αυτοκρατορίας μεταξύ Σταυροφόρων και Βενετών, έως το 1797, με την κατάλυση του Βενετικού Κράτους από τα γαλλικά επαναστατικά στρατεύματα. Οι θρησκευτικές αδελφότητες λαϊκών ήταν συσσωματώσεις ατόμων που η δράση τους καθοριζόταν από ένα πλαίσιο κανόνων, με κοινό άξονα την προώθηση της θρησκευτικής τους ζωής και την προετοιμασία για τη μεταθανάτια ζωή. Είχαν ως έδρα τους ναούς ή παρεκκλήσια κρατώντας όμως πάντοτε απόσταση από τον έλεγχο της Εκκλησίας και διατηρώντας τον κοσμικό χαρακτήρα τους. Ο θεσμός εξετάζεται στον ευρωπαϊκό χώρο, στην ιταλική χερσόνησο και ιδιαίτερα στη Βενετία, όπου οι βενετικές αδελφότητες απέκτησαν δικά τους χαρακτηριστικά. Ερευνάται ακόμα η σχέση του θεσμού με τις συσσωματώσεις λαϊκών που εμφανίζονται στη βυζαντινή αυτοκρατορία, από την πρώιμη έως την ύστερη βυζαντινή εποχή. Παρά ταύτα, στον υπό βενετική κυριαρχία ελληνικό κόσμο ο θεσμός φαίνεται πως «εισάγεται» από τη Μητρόπολη ακολουθώντας –αρχικά τουλάχιστον– πιστά τα δυτικά πρότυπα. Οι θρησκευτικές αδελφότητες λαϊκών γνώρισαν ευρεία ανάπτυξη στις περιοχές που από το 1204 και μετά εντάχθηκαν βενετικό Stato da Mar. Η Κρήτη, η Κέρκυρα, η Ζάκυνθος, η Κεφαλονιά, τα Κύθηρα, η Μεθώνη και Κορώνη, το Ναύπλιο, η Μονεμβασία, η Τήνος και τέλος η Εύβοια, είναι όλες νησιωτικές ή παράκτιες περιοχές στις οποίες υπό τη βενετική κυριαρχία και την από τους Βενετούς εκεί επιβολή της καθολικής Εκκλησίας αναπτύχθηκαν πολυάριθμες τέτοιες λαϊκές συλλογικότητες θρησκευτικού χαρακτήρα. Μέσα από ένα πλούσιο, αλλά διάσπαρτο, ιστορικό υλικό συγκεντρώνονται και καταγράφονται 71 λατινικές αδελφότητες λαϊκών στην ελληνοβενετική Ανατολή και επιχειρείται μια συνολική-συγκριτική προσέγγιση του θεσμού σε σχέση με α) την ιδιαίτερη –στρατηγική πολλές φορές– σημασία κάθε γεωγραφικού χώρου, β) τον χρόνο και τον τρόπο που οι τόποι αυτοί υπάγονται στη βενετική κυριαρχία, γ) τα εκκλησιαστικά δεδομένα με τις κατά τόπους διαφοροποιήσεις, δ) την ταυτότητα, την προέλευση, το μέγεθος και την πυκνότητα του εκεί εγκατεστημένου λατινικού πληθυσμού, ε) τις κοινωνικές συνθήκες. Επιπλέον, έμφαση δίδεται στη σχέση αλληλοκαθορισμού μεταξύ των αδελφοτήτων και της κοινωνίας ως μια επιπλέον συμβολή στην κοινωνική ιστορία του ελληνοβενετικού κόσμου. Μέσα από την πολύπλευρη εξέταση των εξειδικευμένων παραδειγμάτων δύο σημαντικών λατινικών αδελφοτήτων, που αναπτύσσονται κατά την περίοδο της βενετικής κυριαρχίας σε διαφορετικά συμφραζόμενα ως προς τον χώρο, τον χρόνο, τα εκκλησιαστικά και κοινωνικά δεδομένα, της Παναγίας των Σταυροφόρων στον Χάνδακα και της Παναγίας Ροζαρίου στην Κέρκυρα, προσφέρονται διαφωτιστικά για τον θεσμό στοιχεία σε τοπικό επίπεδο αλλά και συγκριτικά. Συμπερασματικά μέσα από τα πολυάριθμα παραδείγματα λατινικών αδελφοτήτων σε διαφορετικούς τόπους και χρόνους, εντοπίζονται κοινά χαρακτηριστικά αλλά και στοιχεία διαφοροποίησης, συγκλίσεων και αποκλίσεων, διαφορετικά μεγέθη και σχήματα, που συγκροτούν μια τυπολογία του θεσμού. Συγχρόνως, οι λατινικές αδελφότητες με τις πολιτικές, θρησκευτικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές διαστάσεις τους συμβάλλουν στην προσέγγιση και κατανόηση της ιστορίας του τυπικά ενιαίου αλλά ουσιαστικά κατακερματισμένου ελληνοβενετικού χώρου.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Σκούντζου Μιχαλίτσα
  • Skountzou Michalitsa

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3261366

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Σκούντζου Μιχαλίτσα; Skountzou Michalitsa. Λατινικές αδελφότητες λαϊκών και κοινωνία στην ελληνοβενετική Ανατολή. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3261366