National and Kapodistrian University of Athens
Sustainability and competition policy : An overview between environmental protection and article 101 TFEU, with an emphasis at the scope of paragraph 3
Abstract
dc:descriptionΗ Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διασφαλίζει την αξιοπρέπεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας των πολιτών της, δεδομένου ότι οι ατομικές ελευθερίες αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημοκρατία και ένα κράτος δικαίου. Η προστασία των πολιτών της ΕΕ και των δικαιωμάτων τους, κατά τρόπο καθολικό και συνεχές, εγγυάται την ασφάλεια δικαίου και την ενοποίηση και εδραίωση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η προστασία του περιβάλλοντος και η διατήρηση μίας ελεύθερης ενωσιακής αγοράς είναι δύο προστατευόμενα έννομα αγαθά ζωτικής σημασίας, τα οποία συμβάλλουν στην ευρύτερη προστασία των πολιτών της ΕΕ. Η προστασία του περιβάλλοντος και ειδικότερα η βιωσιμότητα του περιβάλλοντος, μεν, αποτελεί ένα διαρκώς ανερχόμενο ζήτημα τα τελευταία χρόνια, καθώς το κατεπείγον του χαρακτήρα του και η ανάγκη αντιμετώπισής του γίνονται συνεχώς εντονότερα. Η ανάγκη αντιμετώπισης της ρύπανσης, των φυσικών καταστροφών και γενικότερα κάθε πτυχής της κλιματικής αλλαγής είναι τόσο επιτακτική όσο ποτέ στο παρελθόν. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση είναι ένα θέμα γνήσιου δημόσιου συμφέροντος. Η συμφωνία των Παρισίων για την κλιματική αλλαγή του 2016 και η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία που εγκρίθηκε το 2020 αποτελούν δύο σπουδαία παραδείγματα για την οικουμενική και ευρωπαϊκή κατεύθυνση του νομοθετικού πλαισίου για την προστασία και αειφορία του περιβάλλοντος. Πέραν του γεγονότος ότι, από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και τις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ("ΣΕΕ") και για τη Λειτουργία της ΕΕ ("ΣΛΕΕ"), υπάρχουν ήδη διατάξεις οι οποίες καθορίζουν τον στόχο ενός βιώσιμου περιβαλλοντικού χώρου στην ΕΕ. Παρ' όλα αυτά, δεν είναι βέβαιο ότι όλα τα ανωτέρω είναι ακόμη αρκετά. Η διατήρηση, δε, της ελεύθερης εσωτερικής αγοράς μεταξύ των κρατών μελών είναι ένας από τους βασικότερους στόχους της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης απ’ αρχής της ΕΕ, ως Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα το 1951 και αργότερα ως Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1957, ενώ αποτελεί μέχρι και σήμερα επιτακτικό στόχο της ΕΕ• παρά το γεγονός ότι η ΕΕ έχει πλέον μία πολύ ευρύτερη ατζέντα. Κύριος κλάδος δικαίου της ΕΕ που επιτυγχάνει την προστασία της ελεύθερης εσωτερικής αγοράς είναι το Ευρωπαϊκό Δίκαιο Ανταγωνισμού. Η ελεύθερη εσωτερική αγορά αποτελεί πτυχή της οικονομικής ελευθερίας (συστατικό στοιχείο της προαναφερθείσας ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας) και του ανταγωνισμού, αυτού καθ’ αυτού• αυτά τα δύο είναι οι βασικοί στόχοι του Δικαίου Ανταγωνισμού της ΕΕ. Το πρωτόκολλο υπ’ αριθμόν 27 για την ενωσιακή αγορά και τον ανταγωνισμό, σχετικά με το άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ("ΣΕΕ") , αναφέρει ότι ένας από τους στόχους της ΕΕ είναι η δημιουργία μιας ενωσιακής αγοράς με ένα "σύστημα που να διασφαλίζει ότι το δίκαιο του ανταγωνισμού δεν νοθεύεται". Τα άρθρα 101 και 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ ("ΣΛΕΕ") αποτελούν τον πυρήνα της νομοθεσίας για τις παράνομες πρακτικές που στοχοποιούνται από το Ευρωπαϊκό Δίκαιο Ανταγωνισμού. Ωστόσο, οι σχετικές νομοθεσίες της ΕΕ ενδεχομένως να επιτυγχάνουν πολλαπλούς στόχους πέραν της προστασίας του ανταγωνισμού, όπως για παράδειγμα την ευημερία των καταναλωτών, την προστασία των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων ("ΜΜΕς"), την ιδιωτικοποίηση και την απελευθέρωση της αγοράς, ή πιο γενικούς όπως δικαιοσύνη, ισότητα και μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας. Στο πέρας των χρόνων, η στάθμιση αυτών αποτελεί θέμα προστριβών για τους ακαδημαϊκούς, ενώ ενδέχεται να υφίστανται προβλήματα και στην πρακτική εφαρμογή τους. Παρ' όλα αυτά, το άρθρο 101 της ΣΛΕΕ κατοχυρώνει ορισμένες από τις αντι-ανταγωνιστικές πρακτικές που "απαγορεύονται ως ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά". Ειδικότερα, αντιμετωπίζει τις αντι-ανταγωνιστικές συμφωνίες, αποφάσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές, δηλαδή τις συμπράξεις (κάθετες ή κυρίως οριζόντιες συμφωνίες - καρτέλ). Αν και ο παράνομος χαρακτήρας των εν λόγω αντι-ανταγωνιστικών πράξεων μπορεί να αρθεί, κατ' αρχήν, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι διατάξεις του άρθρου 101 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί ενεργά τον τρόπο με τον οποίο οι κανόνες ανταγωνισμού θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε στόχους βιωσιμότητας του περιβάλλοντος. Επιπλέον, πολλές Εθνικές Αρχές Ανταγωνισμού έχουν αξιολογήσει και έχουν λάβει θέση σχετικά με το θέμα της περιβαλλοντικής αειφορίας και το άρθρο 101 ΣΛΕΕ. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή δημοσίευσε ένα Σχέδιο Κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, το οποίο περιλαμβάνει ένα νέο κεφάλαιο ειδικά για τις "Συμφωνίες Αειφορίας" . Η νυν επίτροπος για την πολιτική ανταγωνισμού, η διευθύνουσα αντιπρόεδρος Margrethe Vestager, δήλωσε ότι: «Η αναθεώρηση των κανονισμών οριζόντιων περιορισμών και των κατευθυντήριων γραμμών αποτελεί σημαντικό σχέδιο πολιτικής, καθώς αποσαφηνίζει για τις επιχειρήσεις πότε μπορούν να συνεργαστούν με ανταγωνιστές. Η οριζόντια συνεργασία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά οφέλη για την οικονομία και την αειφόρο ανάπτυξη, συμπεριλαμβάνοντας στήριξη στη ψηφιακή και πράσινη μετάβασης. Οι προτεινόμενοι αναθεωρημένοι κανόνες αποσκοπούν στο να συμβαδίζουν με τις εξελίξεις, ώστε να μπορεί να πραγματοποιείται επωφελής συνεργασία, για παράδειγμα όταν πρόκειται για τη βιωσιμότητα ή την κοινή χρήση δεδομένων. Καλούμε τώρα τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν σχόλια σχετικά με το σχέδιο αναθεωρημένων κανόνων μας, τα οποία θα μας βοηθήσουν να οριστικοποιήσουμε τους νέους κανόνες που θα τεθούν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2023»• καθιστώντας έτσι σαφές ότι η πράσινη μετάβαση του Ευρωπαϊκού Δικαίου Ανταγωνισμού είναι πράγματι ένας στόχος που επιδιώκεται κατά τη χάραξη πολιτικής, προσθέτοντας πιθανότατα έναν νέο στόχο για το Δίκαιο Ανταγωνισμού της ΕΕ, την βιωσιμότητα του περιβάλλοντος. Συνακόλουθα, οι στόχοι και οι διατάξεις του Δικαίου Ανταγωνισμού της ΕΕ και οι απαιτήσεις της Περιβαλλοντικής Αειφορίας δεν είναι απαραίτητα ασυμβίβαστες μεταξύ τους. Παρόλα αυτά, ζητήματα ενδέχεται να προκύψουν εάν αυτά δεν μπορούν να επιτευχθούν ταυτόχρονα• για παράδειγμα, θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να περιοριστούν άλλοι πρωταρχικοί στόχοι του δικαίου ανταγωνισμού και συγκεκριμένα του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ; Εν συνεχεία, εφόσον γίνεται, σε ποιο βαθμό θα ήταν αυτό αποδεκτό; Αποτελεί το άρθρο 101 ΣΛΕΕ το κατάλληλο μέσο για την επίτευξη στόχων περιβαλλοντικής αειφορίας ή οι πρακτικές αυτές εργαλειοποιούν το δίκαιο ανταγωνισμού; Τα ερωτήματα αυτά και τα δυσανάγνωστα όριά τους επιχειρείται να διερευνηθούν, εξετάζοντας το ισχύον και προϋφιστάμενο νομικό καθεστώς, τη νέα κατεύθυνση του νομοθετικού πλαισίου στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο Ανταγωνισμού και τις προσεγγίσεις των Εθνικών Αρχών Ανταγωνισμού ("ΕΑΑ") επί του θέματος, δίνοντας μία ιδιαίτερη έμφαση στον καταλυτικό ρόλο, για τις συμφωνίες περιβαλλοντικής αειφορίας, του άρθρου 101 (3) της ΣΛΕΕ.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Παπαντωνάκης Ιωάννης
- Papantonakis Ioannis
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- English
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3270904