Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Οι αντιλήψεις του Θωμά Ακινάτη και του Μεγάλου Βασιλείου για τα ζώα

Abstract

dc:description

Η θεολογία των έργων του Θωμά Ακινάτη και του Μ. Βασιλείου αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας, τόσο ετεροδόξων διακεκριμένων θεολόγων, όσο και ορθοδόξων. Από την άλλη πλευρά οι οικο-θεολογικές θέσεις και αντιλήψεις τους δεν έτυχαν της προσοχής και του ερευνητικού ενδιαφέροντος που τους αρμόζει ιδιαίτερα σε ένα διομολογιακό επίπεδο. Οι αντιλήψεις των δυο μεγάλων εκκλησιαστικών φυσιογνωμιών και εκπροσώπων του χριστιανισμού για τα οικολογικά ζητήματα σε συνάρτηση με τα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως είναι η καταστροφή, η αλλοίωση της βιόσφαιρας και ειδικότερα οι απόψεις τους για τα μη ανθρώπινα όντα, τα ζώα και η ηθική τους υπερβαίνουν κράτη και σύνορα, αποκτούν πλανητική σημασία και στρέφουν το ενδιαφέρον, όχι μόνον των εκκλησιαστικών ηγετών του χριστιανισμού για διάλογο και επίλυση τους , αλλά και των άλλων επιστημόνων, φιλοσόφων, οικολόγων, περιβαντολλόγων, βιολόγων κλπ. Ειδικότερα αν λάβουμε υπόψιν μας την πρόσφατη άποψη του Lynn Whites, που αποτυπώθηκε σε άρθρο του, σύμφωνα με την οποία στη δυτική του μορφή και έκφραση «ο χριστιανισμός είναι η πιο ανθρωποκεντρική θρησκεία που έχει εμφανισθεί στον κόσμο», και ότι αν δεν αποβάλλουμε το «χριστιανικό αξίωμα», ότι η φύση δεν έχει κανένα λόγο ύπαρξης από το να υπηρετεί τον άνθρωπο τότε θα συνεχίσουμε να έχουμε μία επιδεινούμενη οικολογική κρίση , η έρευνα και η μελέτη των έργων και των αντιλήψεων διακεκριμένων εκκλησιαστικών ηγετών και όχι μόνον που αφορούν εκτός των άλλων τη σχέση μας με τα ζώα και το περιβάλλον είναι επιβεβλημένη ανάγκη. Στη γη που είναι η μητέρα όλων των ανθρώπων, ο "οίκος" μας και η πατρίδα μας, στο φυσικό περιβάλλον μας εγκαταβιώνουν, ζουν και κινούνται και τα πλήθη των κοινοτήτων των μη ανθρωπίνων όντων, τα ζώα. Κατά συνέπεια αναδύεται επιτακτικά, η ανάγκη της διεπιστημονικής-διαθεματικής διερεύνησης της καλής μεταχείρισης και κατάστασης των ζώων από θεολογική πλευρά, αφού είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κτίσης. Ο κορυφαίος δε σύγχρονος χριστιανός συγγραφέας για τα δικαιώματα των ζώων , ο Andrew Linzey διακηρύσσει, ότι η αγάπη του Θεού προορίζεται «όχι μόνο για τα ανθρώπινα όντα, αλλά για όλα τα πλάσματα». Ισχυρίζεται ακόμη ότι εφόσον η φυσική ζωή ενός ζώου είναι δώρο από τον Θεό, συνεπάγεται ότι το δικαίωμα του Θεού παραβιάζεται, όταν η φυσική ζωή των πλασμάτων του διαστρεβλώνεται. Τα ζώα από πλευράς ορθόδοξης θεολογικής οπτικής είναι, όπως πολύ εύστοχα διατυπώθηκε τελευταία «αδελφά μας όντα, με διακεκριμένες υποστάσεις» και επιζητούν την αδελφική αγάπη μας. Ο πρώτος συστηματικός εισηγητής της οικοκεντρικής σκέψης, Aldo Leopold, υποστήριξε μια ηθική, που την ονόμασε ηθική της γης (land ethic), η οποία δεν αφορά μόνο στους ανθρώπους, αλλά και σε άλλες οντότητες, όπως τα υπόλοιπα ζώα, το νερό και τα φυτά. Σύμφωνα με την οικοκεντρική σκέψη η φύση δεν έχει πια εργαλειακή αξία για τον άνθρωπο. Ο μη ανθρώπινος κόσμος δεν νοείται πλέον ως αποθήκη φυσικών πόρων και πελώριος αποδέκτης των λυμάτων μας. Σε αυτό το σημείο κρίνουμε σκόπιμο να αναφερθούμε στις αρχές των Τριών Rs που είναι πλέον ευρέως αποδεκτές από πολλές χώρες και χρησιμοποιούνται σε οποιεσδήποτε πρακτικές που περιλαμβάνουν πειραματισμούς σε ζώα. Τα 3 Rs εισήχθησαν για πρώτη φορά σε ένα βιβλίο του 1959 με τίτλο "The Principles of Humane Experimental Technology" από τον ζωολόγο WMS Russell και τον μικροβιολόγο RL Burch και σύντομα σημαίνουν αντικατάσταση, μείωση και βελτίωση και προσδιορίζουν τις κατευθυντήριες αρχές για την ηθική μεταχείριση των ζώων που χρησιμοποιούνται για δοκιμές και πειραματισμούς. Από βιολογικής πλευράς ο κόσμος του «ζωικού βασιλείου», είναι ο πλησιέστερος συγγενής του ανθρώπου. Αποτελεί την στενότερη στους ανθρώπους πραγματικότητα της ορατής δημιουργίας, της κτιστής δημιουργίας. Αυτή η συγγένεια ζώων και ανθρώπων, ήταν ιδιαίτερα αισθητή τα παλαιότερα χρόνια, όταν οι άνθρωποι ζούσαν σε καθημερινή βάση και επαφή με τα ζώα. Σκοπός της μελέτης Η παρούσα μελέτη επιχειρώντας να προβάλλει τις οικο-θεολογικές αντιλήψεις για τα μη ανθρώπινα όντα, δυο ιεραρχών διαφορετικών εποχών και χριστιανικών ομολογιών έρχεται αφ’ ενός να συμβάλει στην συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών ζητημάτων του καιρού μας με έμφαση στην καλή διαβίωση των ζώων και αφ’ ετέρου να συμβάλει στο διάλογο για την θεολογική προσέγγιση των σύγχρονων οικολογικών προβλημάτων προσδίδοντας νόημα και όραμα σε μια ολική οπτική της πραγματικότητας που είναι και η απώτερη φιλοδοξία της σύγχρονης επιστήμης της οικολογίας. Ειδικότερα με την προβολή των αντιλήψεων των δυο Ιεραρχών του παρελθόντος στοχεύει να αναδείξει και τις προσπάθειες των εκπροσώπων της χριστιανοσύνης στις μέρες μας για την καλλιέργεια οικολογικής συνείδησης και τους ηθικούς κανόνες που εξυπακούεται, ότι πρέπει να «διέπουν την τριμερή σχέση περιβάλλοντος-ζώων- ανθρώπου, υπό το πρίσμα της Οικολογίας, της Φιλοσοφίας και της Θεολογίας καθώς επίσης και τη στάση που οφείλουν να επιδεικνύουν οι άνθρωποι απέναντι στα ζώα και στα οικοσυστήματά τους» Πρωτοτυπία της μελέτης Αρκετές είναι τα τελευταία χρόνια οι έρευνες που αναφέρονται σε γενικά οικολογικά θέματα και σε ζητήματα που άπτονται τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον φυσικό και ανθρωπογενές. Ωστόσο, δεν εντοπίσαμε ερευνητικά οικοθεολογικά δεδομένα για την ηθική των ζώων και την ηθική στάση απέναντι στην άλογη κτίση γενικά και που να εστιάζουν με θεολογικό προσανατολισμό ειδικά στο διαχρονικό ζήτημα, της προστασίας και ευζωίας των ζώων. Αυτό δε συνιστά και την πρωτοτυπία της μελέτης μας που έρχεται ως μια μικρή καινοτομία στην όλη προσπάθεια για την ανάπτυξη και καλλιέργεια μιας θετικής στάσης και ενός περιβαλλοντικού ήθους για τη σωστή διαχείριση, την προστασία και το σεβασμό των μη λογικών όντων, των ζώων. Μεθοδολογία της έρευνας Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε είναι κατά κύριο λόγο η βιβλιογραφική έρευνα σχετικά με την ιστορική και θεολογική διερεύνηση. Βασικό εργαλείο αποτέλεσαν τα ίδια τα γραπτά κείμενα των δυο κορυφαίων και διακεκριμένων Ιεραρχών που μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές χριστιανικές παραδόσεις, αλλά οι αντιλήψεις τους για τα μη ανθρώπινα όντα διαπνέονται από χριστιανική αγάπη για τα ζώα και η οποία μπορεί να συνεισφέρει πάρα πολλά στο σύγχρονο τραπέζι του διεπιστημονικού διάλογου για την ηθική των ζώων και της εγγενούς αξίας τους. Διάρθρωση της μελέτης Προκειμένου να προβούμε στην ανίχνευση των αντιλήψεων για την ευζωία των ζώων του «Οικουμενικού Διδασκάλου, κληρικού και Αγίου του Ρ/Κ θεολόγου και φιλοσόφου Θωμά Ακινάτη σε συσχετισμό με αυτές του «Οικουμενικού Διδασκάλου», και Άγιου ιεράρχη της Ορθοδοξίας, Μεγάλου Βασιλείου και το ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι απόψεις τους σε επίπεδο πολλών θεολογικών και φιλοσοφικών ζητημάτων στο σύγχρονο χριστιανικό και μη κόσμο μας για την ηθική των ζώων στις μέρες μας, κρίνουμε σκόπιμο η όλη μελέτη να διαρθρωθεί σε τρία Κεφάλαια στα οποία η έρευνα του θέματος της μελέτης έχει ως εξής: Στο Α΄ Κεφάλαιο με τίτλο «Ο Θωμάς Ακινάτης (1225-1274):Η καταγωγή του, η ζωή του και η φιλοσοφική και θεολογική κατάρτισή του» γίνεται αναφορά στη ζωή του διακεκριμένου Ιεράρχη του Ρωμαιοκαθολικισμού, μέσα από μια ποικιλία κείμενων που αναφέρονται στην προσωπικότητα του.Το πρώτο τμήμα του Α΄ Κεφαλαίου με αντικείμενο έρευνας τη ζωή του αγίου της Ρ/Κ Εκκλησίας κρίθηκε απαραίτητο να διαλαμβάνει αρχικά τα θέματα που σχετίζονται με την καταγωγή και ιδιαίτερα με την οικογένεια του και στη συνέχεια τα της πολύπλευρης βιωτής του.Το δεύτερο τμήμα του Α΄ Κεφαλαίου ασχολείται με τη θεολογική και φιλοσοφική κατάρτιση του Ακινάτη. Το τρίτο τμήμα του Α΄ Κεφαλαίου αναφέρεται στο αξιόλογο θεολογικό και φιλοσοφικό, συγγραφικό του έργο που άφησε ως παρακαταθήκη ο Μεγάλος δάσκαλος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.Στο Β΄ Κεφάλαιο με τίτλο «Ο Μέγας Βασίλειος (330 - 1 Ιανουαρίου 379): Η καταγωγή του, η ζωή του η φιλοσοφική και θεολογική κατάρτισή του» γίνεται αναφορά στη ζωή του Οικουμενικού διδασκάλου της Ορθοδοξίας του μέσα από μια ποικιλία κείμενων που αναφέρονται στην προσωπικότητα του. Το πρώτο και δεύτερο μέρος του Α΄ τμήματος του Β΄ Κεφαλαίου με αντικείμενο έρευνας την τη ζωή του αγίου διαπραγματεύεται θέματα σχετικά με την αριστοκρατική καταγωγή του Μεγάλου Βασιλείου και το βίο του.Το τρίτο Τμήμα του Β΄ Κεφαλαίου ασχολείται με τη φαρέτρα του πνευματικού οπλισμού του Ουρανοφάντορος Πατρός, τη θεολογική και φιλοσοφική του παιδεία. Το τρίτο Τμήμα του Β΄ Κεφαλαίου παρουσιάζει, το αξιόλογο θεολογικό και φιλοσοφικό, συγγραφικό του έργο που άφησε, ως πολύτιμή κληρονομιά ο Μέγας Βασίλειος. Στο Γ΄ Κεφάλαιο με τίτλο «Ο Θωμάς Ακινάτης και ο Μέγας Βασίλειος: Δυο ιεράρχες διαφορετικών εποχών και χριστιανικών ομολογιών εκφράζουν τις αντιλήψεις τους για την καλή διαβίωση των ζώων. Συγκριτική οικο-θεολογική προσέγγιση» απαρτίζεται από τρία τμήματα στα οποία η ανάπτυξη των οικο-θεολογικών αντιλήψεων των δυο ιεραρχών. Το τέταρτο μέρος του Γ΄ Κεφαλαίου με αντίστοιχό τίτλο παρουσιάζει τις οικολογικές αντιλήψεις του Μεγάλου Βασιλείου για τη μέριμνα και την ευημερία των μη ανθρώπινων ζώων-όντων».

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Author dc:creator
  • Δρίτσας Ιωάννης

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3279504

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Δρίτσας Ιωάννης. Οι αντιλήψεις του Θωμά Ακινάτη και του Μεγάλου Βασιλείου για τα ζώα. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3279504