Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ανίχνευση μεταλλάξεων προγρανουλίνης (PGRN) στη μετωποκροταφική άνοια (frontotemporal dementia)

Abstract

dc:description

Εισαγωγή: Η μετωποκροταφική άνοια (FTD) είναι η δεύτερη συχνότερη άνοια σε άτομα <65 ετών, αφορώντας το 5-15% των ανοιών παγκοσμίως. Αποτελεί ένα σύνολο κλινικο-παθολογο ανατομικών οντοτήτων, με κύρια σύνδρομα τη συμπεριφορική bvFTD, την αφασία PPA (με υποτύπους PNFA, LPA, SD) και FTD-MND ενώ στο φάσμα της ανήκουν και τα παρκινσονικά σύνδρομα PSP και CBS. Στην FTD ενέχεται πλειάδα γονιδίων, με το μεγαλύτερο ποσοστό των ευρισκόμενων μεταλλάξεων να εντοπίζονται στα γονίδια PGRN, MAPT και C9orf72. Το γονίδιο της προγρανουλίνης (PGRN) χαρτογραφείται στην χρωμοσωμική θέση 17q21 και κωδικοποιεί έναν εκκρινόμενο παράγοντα 593 αμινοξέων, ο οποίος οδηγεί σε νευροεκφυλισμό του εγκεφάλου σε περιπτώσεις μειωμένης συγκέντρωσής του. Οι παθογνωμικές PGRN μεταλλάξεις αποτελούν το 3-12% των FTD περιπτώσεων παγκοσμίως. Σκοπός: Σκοποί της παρούσας εργασίας ήταν: η ανάπτυξη μεθοδολογίας για τη γενετική ανάλυση του γονιδίου της PGRN, η ανάλυση DNA δειγμάτων περιφερικού αίματος από FTD Έλληνες ασθενείς, η διευρεύνηση χρήσης του βιοδείκτη των επιπέδων προγρανουλίνης στο πλάσμα ως ένα αρχικό αξιόπιστο και οικονομικό έλεγχο διαλογής πριν το γενετικό έλεγχο και τέλος, η επαλήθευση των αναλυτικών χαρακτηριστικών της ανοσοχημικής μεθόδου ELISA που επελέγη για τη μέτρηση τους. Ασθενείς και μέθοδοι: Στη μελέτη εντάχθηκαν δύο ομάδες ασθενών (Α και Β, διαλογής και επικύρωσης, με χρονικά διαστήματα ένταξης 2016-2019 και 2021-2022 αντίστοιχα) όπου, έπειτα από έγγραφη ενημερωμένη συγκατάθεση τους, απομονώθηκε πλάσμα και γενωμικό DNA. Στην πρώτη κοόρτη Α επιλέγηκαν 48 FTD Έλληνες ασθενείς, για τους οποίους υπήρχε ήδη το γενετικό αποτέλεσμα από συνεργαζόμενα εργαστήρια του εξωτερικού, ενώ στην κοόρτη Β επιλέγησαν επιπλέον 26 FTD ασθενείς. Για την μέτρηση των επιπέδων προγρανουλίνης στο πλάσμα όλων των ομάδων ασθενών εκτελέστηκε μεθοδολογία ELISA (Adipogen). Για τη γενετική ανάλυση των ασθενών της ομάδας Β, μετά από PCR ενίσχυση των 13 εξωνίων του PGRN γονιδίου με κατάλληλα επιλεγμένους εκκινητές, επακολούθησε DNA αλληλούχιση με τη μέθοδο θερμικών κύκλων καιBigDye Terminator v3.1 και ηλεκτροφόρηση στον γενετικό αναλυτή ABI SeqStudio (Thermo Fisher Scientific). Για την ανίχνευση και οπτικοποίηση των DNA παραλλαγών χρησιμοποιήθηκαν τα προγράμματα chromas, novoSNP, Variant Reporter και snackVAR. Για την ανίχνευση τυχόν μεγάλων γενωμικών αναδιατάξεων εφαρμόστηκε μεθοδολογία MLPA (MRC Holland) στα εξώνια 1,3,6,10 και 12 του PGRN γονιδίου. Για τη στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό SPSS. Αποτελέσματα: Μέσω διαχωρισμού των δειγμάτων της κοόρτης Α, ανάλογα με το γενετικό τους αποτέλεσμα ως προς την παρουσία παθογνωμικών μεταλλάξεων, σε PGRN (-) και PGRN (+), ακολουθήθηκαν στατιστικές δοκιμασίες που κατέδειξαν ότι τα επίπεδα προγρανουλίνης στο πλάσμα των δύο αυτών ομάδων διαφέρουν στατιστικώς σημαντικά (p<0,001) και τα όρια τους δεν αλληλεπικαλύπτονται. Οι τιμές των PGRN (-) δειγμάτων οριοθετούνται μεταξύ 176,6 και 331,1 ng/mL ενώ για τα PGRN (+) δείγματα προκύπτει το ‘cut-off’ όριο των 106,2 ng/mL (τιμές των τεσσάρων δειγμάτων με τις παθογνωμικές μεταλλάξεις c.350-2A>G =69,7 ng/mL και 100,4 ng/mL, c.463-2A>G =104,8 ng/mL και c.934-1G>A =106,2 ng/mL). Το εύρος τιμών 106,3-176,5 ng/mL χαρακτηρίστηκε ως «γκρίζα ζώνη», με τις τιμές των δύο δειγμάτων που έφεραν αγνώστου κλινικής σημασίας (VUS) παρανοηματικές μεταλλάξεις να εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία (p.Thr310Pro=134,7 ng/mL και p.Cys482Tyr=149,2 ng/mL). Η μεθοδολογία ELISA για τα δείγματα της κοόρτης Β επαληθεύτηκε ως προς την επαναληψιμότητα και την ορθότητα, ωστόσο η αναπαραγωγιμότητα δεν ήταν ιδεατή, πιθανώς λόγω μη-σταθερότητας των αποθηκευμένων δειγμάτων ή της μεγάλης αραίωσης που υφίσταντο. Προκειμένου να διαπιστωθεί εάν τα όρια που προέκυψαν από την κοόρτη Α, μπορούν να εφαρμοστούν διαγνωστικά στα δείγματα της κοόρτης Β, ακολούθησε PGRN γενετική ανάλυση. Τα πρωτόκολλα που κατασκευάστηκαν οδήγησαν σε αξιόπιστες και αποδοτικές μεθοδολογίες συμβατικής PCR, Cycle Sequencing και MLPA με αποτέλεσμα τον εντοπισμό, μέσω DNA αλληλούχισης, δύο παθογνωμικών μεταλλάξεων ματίσματος (c.264+1G>A και c.264+1del) και τριών VUS μεταλλάξεων (c.-7-31C>T, η p.Tyr39Phe (c.116A>T) στο εξώνιο 2 και η p.Ala324Thr(c.970G>A) στο εξώνιο 10 για το ίδιο δείγμα). Επιπλέον, όλα τα δείγματα της κοόρτης Β, έφεραν αρνητικό αποτέλεσμα ως προς τη μέθοδο MLPA για τα εξεταζόμενα εξώνια. Τέλος, συσχετίζοντας τα αποτελέσματα της μεθόδου ELISA με αυτά της DNA αλληλούχισης προκύπτει μια μετατόπιση τιμών σε σχέση με τα PGRN (-) δείγματα της κοόρτης Α, καθώς μόνο τρία από τα PGRN (-) δείγματα της κοόρτης Β είχαν τιμή ανώτερη των 176,6 ng/mL, ενώ τα πέντε PGRN (+) (παθογνωμικές και VUS μεταλλάξεις) δείγματα επαληθεύουν τα όρια που προτάθηκαν από την κοόρτη Α (τιμές PGRN (+) δειγμάτων c.-7-31C>T = 34,3/45,6 ng/mL, c.264+1G>A =38,9/46,8 ng/mL, c.264+1del=41,5 ng/mL, p.Tyr39Phe/p.Ala324Thr =32,3 ng/mL και c.264+1del=66,9 ng/mL). Με τη χρήση αυτών των ορίων όμως, χαρακτηρίζονται ως PGRN (+) και τρία ακόμα δείγματα τα οποία είτε φέρουν κάποια καλοήθη σημειακή παραλλαγή, είτε δεν εντοπίστηκε καμία μετάλλαξη στο γονίδιο της PGRN και άρα θεωρούνται ψευδώς θετικά. Συμπεράσματα: Παρότι με τη μέθοδο ELISA στην κοόρτη Β προέκυψαν τρία ψευδώς θετικά αποτελέσματα, η διαδικασία ήταν επωφελής, καθώς ανιχνεύθηκαν, με έναν εύκολο και οικονομικό τρόπο, όλα τα αληθώς θετικά δείγματα. Η θέσπιση νέων ορίων τιμών αναφοράς θεωρείται τη δεδομένη χρονική στιγμή παρακινδυνευμένη, καθώς θα πρέπει να προηγηθεί προεργασία διεθνούς προσπάθειας για την παραγωγή σταθερών δειγμάτων ελέγχου που θα βοηθήσουν στην εναρμόνιση των ανοσοχημικών μεθόδων μέτρησης προγρανουλίνης στο πλάσμα, μιας και τα αποτελέσματα που προέκυψαν στη συγκεκριμένη εργασία είναι κλινικά σημαντικά. Οι πρόσφατες αξιοσημείωτες εξελίξεις στην κατανόηση της παθοφυσιολογίας, της γενετικής και της νευροπαθολογίας της FTLD έχουν ήδη οδηγήσει στην ανάπτυξη θεραπειών Εξατομικευμένης Ιατρικής, είτε μέσω γονιδιακής θεραπείας, είτε με τη χρήση anti-sortilin αντισωμάτων, με σκοπό την επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου π.χ. μέσω διατήρησης των επιπέδων της PGRN πρωτεΐνης.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Πουλοπούλου Αντιγόνη
  • Poulopoulou Antigoni

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3319548

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Πουλοπούλου Αντιγόνη; Poulopoulou Antigoni. Ανίχνευση μεταλλάξεων προγρανουλίνης (PGRN) στη μετωποκροταφική άνοια (frontotemporal dementia). 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3319548