Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η μέτρηση του αυτοστιγματισμού και του κοινωνικού στιγματισμού στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς

Abstract

dc:description

Εισαγωγή: Το στίγμα ισοδυναμεί με ένα σημάδι που προκαλεί αντιδράσεις απόρριψης και δυσμενών διακρίσεων απέναντι σε άτομα ή και σε ολόκληρες ομάδες που χαρακτηρίζονται από κάποιο στοιχείο «διαφορετικότητας». Εξέχουσα θέση ανάμεσα στις ομάδες που στιγματίζονται έχουν οι φορείς των ψυχικών ασθενειών. Η ψυχική νόσος, με εμφανή τα σημάδια της διαφορετικότητας, μπορεί να θεωρηθεί ακόμα και στις μέρες μας ως η πλέον στιγματισμένη νοσολογική κατηγορία (Οικονόμου και συν., 2013, 2020). Το άτομο που πάσχει ψυχικά εσωτερικεύει αυτές τις στάσεις, οικειοποιείται το στίγμα και το αφομοιώνει ως στοιχείο της ταυτότητας του (αυτοστιγματισμός) (Οικονόμου και συν., 2016). Παράλληλα, οι παραβάτες θεωρούνται από τους πλέον στιγματισμένους και περιθωριοποιημένους πληθυσμούς, δεδομένου ότι αντιμετωπίζονται ως «ένοχοι» για αυτή τους την ταυτότητα (Moore et al., 2018). Συνεπώς, οι ψυχιατροδικαστικοί ασθενείς έχουν να διαχειριστούν μια πολλαπλά στιγματισμένη ταυτότητα γιατί ανήκουν σε περισσότερες στιγματισμένες κοινωνικές ομάδες, αυτή των ψυχικά ασθενών και αυτή των παραβατών (West et al., 2014). Σκοπός: Βασικός σκοπός της παρούσας έρευνας είναι: α) η μέτρηση του στίγματος στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς στην Ελλάδα (αυτοστιγματισμός) και β) η διερεύνηση της στάσης και των πεποιθήσεων του γενικού πληθυσμού της Ελλάδας απέναντι στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς (κοινωνικός στιγματισμός). Προς ανάδειξη των ανωτέρω, πραγματοποιείται σύγκριση της ομάδας των ψυχιατροδικαστικών ασθενών με ομάδα ατόμων με ψυχικές ασθένειες χωρίς ιστορικό παραβατικότητας. Υλικό και μέθοδος: Όσον αφορά την μελέτη του αυτοστιγματισμού, συμμετείχαν 98 ασθενείς προερχόμενοι από το Ιατρείο Ψυχιατροδικαστικής στο ΠΓΝ «Αττικόν», εκ των οποίων οι 37 είναι ψυχιατροδικαστικοί ασθενείς και οι 61 ψυχιατρικοί ασθενείς. Όσον αφορά τον κοινωνικό στιγματισμό, το δείγμα αποτελείται από 50 άτομα προερχόμενα από τον γενικό πληθυσμό. Χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια συλλογής δημογραφικών χαρακτηριστικών, η Κλίμακα Εσωτερικευμένου Στίγματος των Ψυχικών Παθήσεων – Internalized Stigma of Mental Illness (ISMI) και η Κλίμακα «Στάσεις απέναντι σε σοβαρές ψυχικές ασθένειες» - Attitudes of Severe Mental Illness scale (ASMI).Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS. Αποτελέσματα: Τόσο οι ψυχιατρικοί (Μ=3,00) όσο και οι ψυχιατροδικαστικοί ασθενείς (Μ=3,56) εμφανίζουν υψηλά επίπεδα αυτοστιγματισμού, με τους ψυχιατροδικαστικούς να σημειώνουν υψηλότερες βαθμολογίες. Από τα δημογραφικά χαρακτηριστικά, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στα επίπεδα αυτοστιγματισμού ανάλογα με το φύλο (F1,94=0,217, p=0,642), την ηλικιακή κατηγορία (F5,86=1,199, p=0,317) και την διάγνωση (F7,83=1,333, p=0,245). Παρατηρήθηκε ότι υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφοροποιήσεις στα επίπεδα αυτοστιγματισμού ανάλογα με το μορφωτικό επίπεδο (F4,88 =15,844, p<0,001), την οικογενειακή κατάσταση (F4,88=5,346, p<0,001) και το είδος του αδικήματος (p=0,014). Πιο συγκεκριμένα, οι απόφοιτοι Δημοτικού (Μ.Τ.=3,553) και Γυμνασίου (Μ.Τ.=3,397) έχουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά αυτοστιγματισμού από τους αποφοίτους Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (Μ.Τ.=3,091) και Μεταπτυχιακού (Μ.Τ.=2,888). Επίσης, παρατηρήθηκε ότι οι διαζευγμένοι (Μ.Τ.=3,430) και άγαμοι (Μ.Τ.=3,302) έχουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά αυτοστιγματισμού από τους έγγαμους (Μ.Τ.=3,085) και τα άτομα που βρίσκονται σε συμβίωση (Μ.Τ.=3,073). Τέλος, υψηλότερα επίπεδα αυτοστιγματισμού παρατηρήθηκαν στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς που έχουν κατηγορηθεί ή καταδικαστεί για βιασμό (M=3,79), κατοχή και διακίνηση παιδικής πορνογραφίας (M=3,76) και για απόπειρα ανθρωποκτονίας (M=3,72). Η μελέτη ανέδειξε υψηλά επίπεδα κοινωνικού στιγματισμού τόσο απέναντι στους ψυχιατρικούς ασθενείς (Μ=61,87) όσο και απέναντι στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς (Μ=39,13). Όμως, τα επίπεδα κοινωνικού στιγματισμού απέναντι στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς είναι υψηλότερα από τα αντίστοιχα απέναντι στους ψυχιατρικούς ασθενείς. Από τα δημογραφικά χαρακτηριστικά, παρατηρήθηκε ότι δεν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφοροποιήσεις στα επίπεδα κοινωνικού στιγματισμού ανάλογα με το φύλο (F1,96=0,235, p=0,629), την ηλικιακή κατηγορία (F5,88=0,572, p=0,721), το μορφωτικό επίπεδο (F4,90=0,678, p=0,609) και την οικογενειακή κατάσταση (F3,92=1,771, p=0,158). Η διάγνωση ψυχικής ασθένειας στον ίδιο τον συμμετέχοντα (p=0,003) αλλά και σε άτομο από το στενό οικογενειακό περιβάλλον του (p<0,001) βρέθηκαν να είναι στατιστικά σημαντικές. Πιο συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες με διάγνωση ψυχικής ασθένειας στους ίδιους αλλά και σε άτομα από το στενό οικογενειακό περιβάλλον παρουσιάζουν χαμηλότερα επίπεδα κοινωνικού στιγματισμού. Συμπεράσματα: Ανευρέθηκαν υψηλά επίπεδα αυτοστιγματισμού και κοινωνικού στιγματισμού τόσο στους ψυχιατρικούς όσο και στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς. Οι διαφορές στα επίπεδα αυτά μεταξύ ψυχιατρικών και ψυχιατροδικαστικών ασθενών είναι στατιστικά σημαντικές με τους ψυχιατροδικαστικούς να εμφανίζονται ως πιο στιγματισμένος πληθυσμός.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Ρουμπέκα Δέσποινα
  • Roumpeka Despoina

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3322935

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Ρουμπέκα Δέσποινα; Roumpeka Despoina. Η μέτρηση του αυτοστιγματισμού και του κοινωνικού στιγματισμού στους ψυχιατροδικαστικούς ασθενείς. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3322935