Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

"Η Μοριακή Βιολογία του Καρκίνου με την Αντίληψη του Μη-Ειδικού: Γνωσιακή Ογκολογία για τον Πολίτη".

Abstract

dc:description

Είναι γνωστό ότι ο καρκίνος συνιστά την κύρια αιτία θανάτου και αναπηρίας παγκοσμίως. Μόλις πριν από δύο δεκαετίες, το ποσοστό των νέων κρουσμάτων ήταν παρόμοιο για τις ανεπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες περιοχές. Σήμερα, το 55% των νέων κρουσμάτων προκύπτουν σε αναπτυσσόμενες χώρες, αριθμός που θα μπορούσε να φτάσει το 60% έως το 2020 και το 70 % έως το 2050. Στις χώρες αυτές, επίσης, εμφανίζονται και υψηλότερα ποσοστά θνητότητας, σχετιζόμενα με τον καρκίνο. Με βάση τα στατιστικά στοιχεία των τελευταίων δεκαετιών, φαίνεται πως τα περισσότερα έθνη του κόσμου βρίσκονται στα πρόθυρα μιας καταστροφικής επιδημίας καρκίνου. Το 2012 καταγράφηκαν παγκοσμίως 14,1 εκατομμύρια νέα κρούσματα, το 2018, 18 εκατομμύρια, ενώ εκτιμάται ότι το 2025 θα φθάσουν στα 19,3 εκατομμύρια. Υπολογίζεται ακόμη ότι οι θάνατοι από καρκίνο παγκοσμίως πλησιάζουν τα 10 εκατομμύρια ετησίως. Στη χώρα μας εκτιμάται ότι παρουσιάζονται 67.000 νέα κρούσματα καρκίνου και περίπου 32.000 θάνατοι ετησίως. Η ευαισθητοποίηση, η ενημέρωση και η πρόληψη του καρκίνου, αλλά και η ενδυνάμωση του ατόμου/πολίτη, πρέπει να αποτελέσει τον κύριο στόχο. Τα Ηνωμένα Έθνη, το 2011, είχαν υιοθετήσει μια Παγκόσμια Διακήρυξη για τον Καρκίνο, η οποία περιελάμβανε, ως ένα μείζον ζήτημα, να «διαλύσει τους επιζήμιους μύθους και τις παρανοήσεις/misconceptions» σχετικά με την ασθένεια. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην «ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με την ενδυνάμωση της Ευρώπης για την καταπολέμηση του καρκίνου» του 2022, προτρέπει, μεταξύ άλλων, την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, να προωθήσουν περαιτέρω τον Εγγραμματισμό (ή Γραμματισμό ή Εγγραμματοσύνη)/Literacy σε θέματα υγείας, όσον αφορά τους κινδύνους και τους καθοριστικούς παράγοντες του καρκίνου. Υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία ότι τα άτομα με περιορισμένο εγγραμματισμό υγείας έχουν πιο αρνητικές εκβάσεις, καθώς, δεν προβαίνουν συχνά, οπότε ούτε και έγκαιρα σε προσυμπτωματικό έλεγχο (screening), αποφεύγουν τις επισκέψεις στο γιατρό, δεν ακολουθούν με αφοσίωση τις ιατρικές οδηγίες, σχετικά με τη θεραπεία τους, νοσηλεύονται συχνότερα και, μάλιστα, ως επείγοντα περιστατικά και εμφανίζουν και υψηλότερη θνητότητα, από εκείνα που διαθέτουν επαρκή εγγραμματισμό υγείας. Η αποτελεσματική επικοινωνία σχετικά με τον καρκίνο, σε αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς, θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα κλινικής και δημόσιας υγείας και νέα αποτελεσματικά επικοινωνιακά και εκπαιδευτικά εργαλεία, στοχευμένα και ευέλικτα, χρειάζεται να διαμορφωθούν, σε συνεργασία και με Δημόσιους φορείς Πολιτικής, με τη βοήθεια και των σύγχρονων ευρημάτων των νευροεπιστημών, σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους «μαθαίνει» ο ανθρώπινος εγκέφαλος, έτσι ώστε να αρθούν οι όποιες ανισότητες στο χώρο της Υγείας, οι οποίες οφείλονται σε χαμηλά επίπεδα Εγγραμματισμού Υγείας. Χρειάζεται να αναπτυχθούν Εκπαιδευτικά Προγράμματα και Εθνικά Πρότυπα Προαγωγής, Αγωγής και Εγγραμματισμού Υγείας, σχετικά με τον καρκίνο, τόσο στην πρωτοβάθμια, όσο και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά και σε επίπεδο δια βίου μάθησης και εκπαίδευσης ενηλίκων, καθώς χαμηλά επίπεδα Εγγραμματισμού Υγείας, έχουν καταγραφεί και σε ενήλικες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Ο Εγγραμματισμός Υγείας, αφορά πολλά περισσότερα, πέραν του να είναι ικανό το άτομο να διαβάζει φυλλάδια ή να κλείνει έγκαιρα ιατρικά ραντεβού. Σχετίζεται με τη προώθηση της προσβασιμότητας των πολιτών σε πληροφορίες σχετικές με την υγεία και την ασθένεια, αλλά και με την όξυνση των δεξιοτήτων τους, έτσι ώστε να είναι σε θέση να τις αποκωδικοποιούν και να τις χρησιμοποιούν με αποτελεσματικότητα, για να βελτιώσουν τις ευκαιρίες της διατήρησης, της πρόληψης και της προαγωγής της υγείας τους. Η Αγωγή Υγείας και ο Εγγραμματισμός Υγείας, έχουν άμεση συσχέτιση και συναρμογή, τόσο μεταξύ τους, όσο και με την Εκπαίδευση. Στην παρούσα εργασία θα γίνει αναφορά σε εργαλεία που έχουν χρησιμοποιηθεί σε πανευρωπαϊκό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο στο πλαίσιο της Επικοινωνίας και του Εγγραμματισμού της Υγείας, σχετικά με τον καρκίνο, αλλά και σε έρευνες του διεπιστημονικού πεδίου της Γνωσιακής Επιστήμης (cognitive science), σχετικά με το πώς ερμηνεύει και αποθηκεύει τις προσλαμβάνουσες πληροφορίες και ερεθίσματα ο ανθρώπινος εγκέφαλος και θα πραγματοποιηθεί μία προσπάθεια αξιολόγησής τους και σύνθεσης μίας ενιαίας εκπαιδευτικής πρότασης, υπό τη σκέπη του όρου: «Γνωσιακή Ογκολογία για τον Πολίτη». Τα σημαντικότερα εργαλεία που διερευνήθηκαν, εν συντομία, είναι τα κάτωθι: H θεωρία της Μεταγωγής της Πληροφορίας (Transportation Theory) μέσω αφηγήσεων (narratives) στον τομέα της επικοινωνίας πληροφοριών σχετικά με τον καρκίνο, η οποία έχει καταδειχθεί πως μπορεί να παρέχει στο άτομο πρότυπα πειθούς, τόσο για άρση μύθων και παρανοήσεων οδηγώντας το σε εννοιολογική αλλαγή βαθειά ριζωμένων πεποιθήσεων, όσο και για αλλαγή συμπεριφοράς, σχετικά με τον καρκίνο. Η χρήση της μεταφορικής γλώσσας (metaphors), ως εργαλείο επανασύνδεσης της εξειδικευμένης γνώσης σε εκλαϊκεύσεις επιστημονικών εννοιών σχετικά με τον καρκίνο και με την έρευνα στον τομέα του καρκίνου, η οποία έχει επισημανθεί πως μπορεί να δράσει ως μία «γνωσιακή συσκευή» (cognitive device) επεξήγησης της επιστημονικής γνώσης, σχετικά με τον καρκίνο, με πιο οικείους όρους, στο ευρύ κοινό. H χρήση μεθόδων Βιωματικής Μάθησης και ενίσχυσης της ικανότητας Ενσυναίσθησης (Empathy) και Επαναποτίμησης (Rethinking) μέσω της Φαντασίας (Fiction), μέσα από τα σύγχρονα ευρήματα των απεικονιστικών μεθόδων των Νευροεπιστημών, η οποία έχει δειχθεί, πως σχετίζεται με την ανάπτυξη υψηλού επιπέδου Αυτεπίγνωσης (Self-Awareness), οπότε και ενδυνάμωσης του ατόμου σε ζητήματα που αφορούν την λήψη αποφάσεων, εν προκειμένω, σχετικών με την Υγεία του. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με τη χρήση έντυπου υλικού, ιδιαίτερα με τη μορφή γραφικών μυθιστορημάτων (graphic novels), τα οποία έχει καταδειχθεί πως προσελκύουν έντονα τους αναγνώστες κάθε ηλικίας, σε θεματικές περί υγείας και ασθένειας, σχετικά με την Κυτταρική και τη Μοριακή Βιολογία του Καρκίνου, τη Γενετική του Καρκίνου και γενικότερα τη Φύση του Καρκίνου (The Nature of Cancer), όσο και την Ογκογένεση (Tumorigenesis) και τις θεραπείες του Καρκίνου, ακόμα και τις πιο σύγχρονες εξ’ αυτών, μπορεί να συνθέσουν αποτελεσματικά εργαλεία, για τη διαμόρφωση στρατηγικών, οι οποίες θα βελτιώσουν την διαδικασία της επικοινωνίας πληροφοριών που σχετίζονται με τον καρκίνο, σε άτομα με χαμηλό επίπεδο Εγγραμματισμού Υγείας, αλλά και την άρση των όποιων μύθων και παρανοήσεων, σχετικά με τους καθοριστικούς παράγοντες, τους μοριακούς μηχανισμούς που εμπλέκονται, την διάγνωση, την πρόγνωση και τις θεραπείες του καρκίνου, στον ευρύτερο πληθυσμό. Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια όπου η «πίστη» και η προσκόλληση σε ένα μύθο ή σε μια παρανόηση, συνοδευόμενη συνήθως και από ένα χαμηλό επίπεδο εγγραμματισμού υγείας, μπορεί να αποβεί και μοιραία για μία ανθρώπινη ζωή. Αντίθετα, ένα υψηλό επίπεδο Εγγραμματισμού Υγείας σχετικά με τον καρκίνο, στον πληθυσμό, θα βοηθούσε στη έγκαιρη διάγνωση ακόμα και ενός ασυμπτωματικού ασθενούς σε πολύ πρώιμο στάδιο, η οποία σε συνδυασμό με την κατάλληλη ιατρική παρέμβαση, σίγουρα θα οδηγούσε σε καλύτερη πρόγνωση και θα ενίσχυε τις πιθανότητες επιβίωσης χωρίς νόσο.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Κατσιδονιώτης Δημήτριος
  • Katsidoniotis Dimitris

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3336716

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Κατσιδονιώτης Δημήτριος; Katsidoniotis Dimitris. "Η Μοριακή Βιολογία του Καρκίνου με την Αντίληψη του Μη-Ειδικού: Γνωσιακή Ογκολογία για τον Πολίτη".. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3336716