National and Kapodistrian University of Athens
Η ακούσια νοσηλεία ανηλίκων: Στοιχεία από την Εισαγγελία Ανηλίκων Αθηνών
Abstract
dc:descriptionΕισαγωγή: Η πρόβλεψη και εφαρμογή της διαδικασίας της ακούσιας νοσηλείας πρέπει να διέπεται από σαφείς και αυστηρές ουσιαστικές και διαδικαστικές εγγυήσεις, ούτως ώστε να αποφεύγεται η αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας του ατόμου και να διασφαλίζονται τα δικαιώματά του. Πρόσθετες εγγυήσεις πρέπει να υπάρχουν στην περίπτωση των ανηλίκων ασθενών. Παρά το γεγονός ότι η ακούσια νοσηλεία είναι ένα ζήτημα που έχει επανειλημμένα ερευνηθεί στην Ελλάδα και έχει αποδειχθεί ότι η πρακτική εφαρμογή του ν. 2071/1992 είναι (τουλάχιστον) προβληματική, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία περί του τι συμβαίνει στην ειδικότερη περίπτωση που η διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας ακολουθείται σε ανηλίκους/ες. Σκοπός: Μέσω της κωδικοποιημένης καταγραφής και παρουσίασης των αρχείων της Εισαγγελίας Ανηλίκων Αθηνών, η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στο να αναδείξει: α) πόσες υποθέσεις που σχετίζονται με τη διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας και αφορούν ανηλίκους/ες ασθενείς εκκινούνται ανά τα χρόνια και β) ποια είναι τα χαρακτηριστικά των ανηλίκων για τους/τις οποίους/ες ακολουθείται η διαδικασία του ν. 2071/1992 και ποια είναι τα ειδικότερα χαρακτηριστικά της εν λόγω διαδικασίας. Μεθοδολογία: Αφού μελετήθηκαν οι φάκελοι «Ψυχιατρικά» που τηρεί η Εισαγγελία Ανηλίκων Αθηνών, ανευρέθηκαν οι υποθέσεις που χειρίστηκε η ως άνω αρχή κατά τη χρονική περίοδο από 1-1-2018 έως και 31-7-2022 και σχετίζονται με τη διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας. Για τις εν λόγω υποθέσεις καταγράφηκε: α) ο/η ανήλικος/η τον/την οποίο/α αφορούσε κάθε υπόθεση, β) ο χρόνος κατά τον οποίο έλαβε χώρα η εν λόγω υπόθεση και γ) το είδος της εκάστοτε υπόθεσης. Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκαν από τη γράφουσα 4 κατηγορίες με βάση την «κατάληξη» της εκάστοτε υπόθεσης και καταγράφηκε το εάν πρόκειται για: γ1) υποθέσεις που επιβλήθηκε το μέτρο της ακούσιας νοσηλείας («ακούσια νοσηλεία»), γ2) υποθέσεις όπου ο/η ανήλικος/η παρ’ ότι εξετάστηκε ακούσια, δεν νοσηλεύθηκε ακούσια («ακούσια εξέταση»), γ3) υποθέσεις όπου εκκινήθηκε η διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας αλλά ο/η ανήλικος/η δεν εξετάστηκε τελικά ακούσια («αίτηση αλλά όχι εξέταση»), ή γ4) υποθέσεις για τις οποίες δεν ανευρέθηκαν επαρκή στοιχεία σχετικά με την κατάληξη της υπόθεσης («ελλιπή στοιχεία»). Επιπλέον, για τις υποθέσεις που χειρίστηκε η Εισαγγελία κατά τα έτη 2019-2021 καταγράφηκαν: α) τα κοινωνικοδημογραφικά στοιχεία των ανηλίκων, τυχόν προηγούμενη επαφή τους με ειδικούς ψυχικής υγείας (ψυχιάτρους και ψυχολόγους) ή τη διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας, ο τρόπος εκκίνησης και η πορεία της διαδικασίας καθώς και η τυχόν εμπλοκή της αστυνομίας, β) στοιχεία σχετικά με τη μεταφορά του/ης ανηλίκου/ης σε Μονάδα Ψυχικής Υγείας ή/και την ακούσια εξέτασή του/της, γ) στοιχεία σχετικά με την ακούσια νοσηλεία των ανηλίκων (μονάδα νοσηλείας, έκβαση και διάρκεια νοσηλείας). Αποτελέσματα: Από τον 1-2018 έως και τον 7-2022, η Εισαγγελία Ανηλίκων Αθηνών χειρίστηκε 663 υποθέσεις σχετιζόμενες με τη διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας, οι οποίες αφορούσαν συνολικά 459 άτομα. Παρότι σε 614 από τις 663 υποθέσεις δόθηκε εισαγγελική εντολή για ακούσια εξέταση (ή απευθείας για νοσηλεία), μόλις σε 254 υποθέσεις επιβλήθηκε τελικά το μέτρο της ακούσιας νοσηλείας. Τόσο το πλήθος των υποθέσεων που εν γένει χειρίστηκε η Εισαγγελία όσο και το πλήθος των υποθέσεων «ακούσιας νοσηλείας» και «ακούσιας εξέτασης» παρουσίασαν αύξηση κατά την περίοδο κατόπιν της έναρξης της πανδημίας COVID-19, με την αύξηση αυτή να είναι στατιστικά σημαντική στις περιπτώσεις του συνόλου των υποθέσεων και των υποθέσεων «ακούσιας εξέτασης» (p<0,001 και p=0,008 αντίστοιχα). Κατά το ειδικότερο χρονικό διάστημα από 1-1-2019 έως 31-12-2021 η Εισαγγελία χειρίστηκε 461 υποθέσεις που αφορούσαν 322 ανηλίκους/ες. Παρότι και σε αυτή την περίπτωση δόθηκε εισαγγελική εντολή για ακούσια εξέταση στην πλειονότητα των υποθέσεων (92,19%), μόλις σε 168 υποθέσεις επιβλήθηκε τελικά το μέτρο της ακούσιας νοσηλείας. Η πλειονότητα των υποθέσεων που επιβλήθηκε το μέτρο της ακούσιας νοσηλείας αφορούσε αγόρια (73,21%), ανηλίκους/ες που ήταν άνω των 16 ετών (80,95%) και ανηλίκους/ες που είχαν ως τόπο γέννησης την Ελλάδα (52,38%), με τον/την ανήλικο/η να νοσηλεύεται τελικά σε μονάδα που προορίζεται για την εξυπηρέτηση ενηλίκων ασθενών (74,40%). Ο μέσος χρόνος νοσηλείας ανέρχεται σε 25,55 (±30,69) ημέρες και παρότι μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των μέσων χρόνων νοσηλείας που έλαβαν χώρα κατά τα έτη 2019, 2020, 2021 (p=0,062). Από την άλλη πλευρά, ο μέσος χρόνος των νοσηλειών που έλαβαν χώρα τα έτη 2019-2021 διαφέρει κατά στατιστικά τρόπο ανάλογα με τη μονάδα στην οποία πραγματοποιήθηκε η νοσηλεία (p<0,001). Τέλος, η ηλικία του/της ανηλίκου/ης, η προηγούμενη επαφή του/της με ειδικούς ψυχικής υγείας και το αν η εξέταση του/της ανηλίκου/ης γίνεται σε μονάδα που προορίζεται για την εξυπηρέτηση ενηλίκων ή ανηλίκων ασθενών σχετίζονται με στατιστικά σημαντικό τρόπο με την ακούσια νοσηλεία του/της ανηλίκου/ης κατόπιν της ακούσιας εξέτασής του/της και ειδικότερα: α) όταν η εξέταση γίνεται σε μονάδα ενηλίκων αυξάνεται κατά πέντε περίπου φορές η πιθανότητα νοσηλείας σε σύγκριση με όταν η εξέταση γίνεται σε μονάδα ανηλίκων, β) όταν υπάρχει επαφή πριν από την συγκεκριμένη υπόθεση με ειδικό ψυχικής υγείας αυξάνεται η πιθανότητα νοσηλείας κατά 2 φορές σε σύγκριση με όταν δεν αναφέρεται σχετική επαφή. γ) Η αύξηση της ηλικίας κατά μία μονάδα αυξάνει την πιθανότητα νοσηλείας κατά 36%. Συμπεράσματα: H πρακτική εφαρμογή του ν. 2071/1992 και στην περίπτωση των ανηλίκων δεν φαίνεται να συμβαδίζει με το γράμμα και το πνεύμα του νόμου, γεγονός που αναπόφευκτα οδηγεί και στην παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Λόγω της ιδιαίτερης ευαλωτότητας των παιδιών και των εφήβων καθώς και των ειδικότερων δικαιωμάτων που θα πρέπει να απολαμβάνουν σε ένα κράτος δικαίου, κρίνεται απαραίτητο αφενός να διερευνηθούν περαιτέρω και αφετέρου να επιλυθούν τα προβλήματα/ελλείψεις που ανακύπτουν κατά την εφαρμογή της διαδικασίας της ακούσιας νοσηλείας, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί ότι η υποβολή αυτών σε ακούσια εξέταση ή/και νοσηλεία θα λαμβάνει χώρα μόνο σε όσες περιπτώσεις είναι απολύτως απαραίτητο και πάντοτε με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματά τους.
Author and committee
dc:creator, dc:contributor.*- Authors dc:creator
-
- Στυλιανίδου Χριστίνα-Άννα
- Stylianidou Christina-Anna
Subjects
dc:subject × 2Rights
- Language dc:language
- Ελληνικά, Greek
Identifiers
dc:identifier.*- Identifier
- uoadl:3349423