Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Ἡ Θεία Λειτουργία ὡς εἰκόνα τῆς Βασιλείας κατὰ τὸν Ἅγ. Μάξιμο τὸν Ὁμολογητὴ καὶ εἰδικότερα στὸ ἔργο του “Μυσταγωγία”

Abstract

dc:description

Ἡ πανανθρώπινη καὶ πρωτογενὴς ἔννοια τοῦ συμβόλου, τῆς εἰκόνος, μὲ τὴν ὁποία συνδέεται τὸ ὀντολογικὸ ἐρώτημα, εἶναι στὴν Ἐκκλησία ὁ ἄξονας περὶ τὸν ὁποῖο συγκροτεῖται ἡ θεολογία της. Ἡ εἰκόνα γεφυρώνει τὸ Ἄκτιστο μὲ τὸ κτιστό. Ἐξ ἀρχῆς ἡ εὐχαριστιακὴ σύναξη τῶν πιστῶν ὑπὸ τὸν ἐπίσκοπο εἰκόνιζε τὴν ἐσχατολογικὴ πραγματικότητα τῆς Βασιλείας. Ἔτσι ἀπὸ τὸν ἅγ. Ἰγνάτιο τὸν Θεοφόρο μέχρι τὸν ἅγ. Μάξιμο τὸν Ὁμολογητή ἡ ἑρμηνεία ἢ ἐξήγηση τῆς Θ. Λειτουργίας μὲ μικρὲς διακυμάνσεις ἔχει ἐκκλησιολογικὸ καὶ ρεαλιστικὸ χαρακτήρα. Ὁ ἀναπαραστατικὸς συμβολισμός ἀναπτύχθηκε ἀργότερα. Στὸ δογματολειτουργικὸ ὑπόμνημά του «Μυσταγωγία» γιὰ τὴν βυζαντινὴ θεία Λειτουργία τῶν ἀρχῶν τοῦ ζ´ αἰῶνος ὁ ἅγ. Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς καταγράφει μερικῶς καὶ ἑρμηνεύει τὴν εὐχαριστιακὴ λειτουργικὴ πράξη σὲ ναὸ δομημένο κατὰ τὰ μεταϊουστινιάνεια, «βυζαντινὰ» πρότυπα (μὲ κυρίως ναὸ καὶ ἱερατεῖον) μιᾶς συνηθισμένης Κυριακῆς αὐτῆς τῆς ἐποχῆς, ὡς μία λαμπρὴ σύναξη τῆς Ἐκκλησίας ὅλης τῆς πόλεως, στὴν ὁποίαν προΐσταται ἀρχιερέας περιστοιχιζόμενος ἀπὸ πλῆθος ἱερέων καὶ διακόνων καὶ παρόντος ὅλου τοῦ λαοῦ. Στὴν Θ. Λειτουργία ὁ ἅγ. Μάξιμος βλέπει νὰ φανερώνεται τὸ Μυστήριο τοῦ Χριστοῦ καὶ παραλλήλως ἐξηγώντας τοὺς συμβολισμοὺς της τὴν προβάλλει ὡς πορεία τῆς Ἐκκλησίας καὶ κάθε πιστοῦ ξεχωριστὰ, ὡς κίνηση ἀνόδου καὶ ἑνώσεως μὲ τὸν Θεό. Ὁ τρόπος ἑρμηνείας του εἶναι εἰκονολογικὸς ἢ ἐσχατολογικός, ἐπειδὴ μέσῳ τῶν εἰκόνων ἢ συμβόλων βλέπει πρόσωπα καὶ καταστάσεις τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ στὰ Ἔσχατα. Ὁ μαξιμιανὸς συμβολισμὸς εἶναι ρεαλιστικός. Ἡ εἰκόνα εἶναι ἡ ἴδια ἡ ἀφανὴς θεϊκὴ πραγματικότητα ἀλλὰ μὲ κτιστοὺς τρόπους. Οἱ βιβλικοὶ τύποι ἢ σκιὲς ὑπαινίσσονται καὶ οἱ εἰκόνες φανερώνουν πληρέστερα τὴν ἐσχατολογικὴ ἀλήθεια. Ἔτσι ἡ μόνη τους διαφορὰ εἶναι ὅτι ἡ ἀλήθεια προηγεῖται ὀντολογικῶς καὶ ἡ εἰκόνα χρονικῶς. Οἱ συμβολισμοὶ -εἰκονισμοὶ τῆς Θείας Λειτουργίας ὑποσημαίνουν μὲ αἰσθητὰ μέσα ἐκφράσεως τὴν παροῦσα σὲ αὐτὰ ἀλήθεια, δηλαδὴ τὴ μέλλουσα ἀλλὰ καὶ ἤδη ἐληλυθυῖα ἐν δυνάμει Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἔχει ἐγκαινιασθεῖ ἀπὸ τὸν Χριστὸ καὶ βεβαιώνεται ἐμπειρικὰ στὴν εὐαγγελικὴ ἐν Χριστῷ ζωή. Ὁ κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ ἄνθρωπος στραμμένος ἀσκητικὰ πρὸς τὴν μέλλουσα καὶ ἀληθινὴ πραγματικότητα τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ εἰσχωρεῖ σὲ αὐτὴν ἤδη στὸ παρὸν μέσῳ τῆς συμμετοχῆς του στὴν Εὐχαριστία τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐν Χάριτι πραγματοποιεῖ τὴν κλήση του πρὸς τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν, τὴν ἕνωση μὲ τὸν Θεό.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Λαγουρός Αθανάσιος
  • Lagouros Athanasios

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3359645

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Λαγουρός Αθανάσιος; Lagouros Athanasios. Ἡ Θεία Λειτουργία ὡς εἰκόνα τῆς Βασιλείας κατὰ τὸν Ἅγ. Μάξιμο τὸν Ὁμολογητὴ καὶ εἰδικότερα στὸ ἔργο του “Μυσταγωγία”. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3359645