Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η ποιητική του σκοτεινού στην Αλεξάνδρα του Λυκόφρονα

Abstract

dc:description

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται το ζήτημα της σκοτεινής ποιητικής στην Αλεξάνδρα του Λυκόφρονα, το παραδοσιακά πιο δυσνόητο και νεφελώδες κείμενο της ελληνικής αρχαιότητας. Μετά από μία σύντομη ανασκόπηση της ενασχόλησης με τον μονόλογο της Κασσάνδρας από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, στο κέντρο της οποίας πάντα βρίσκεται ο χαρακτηρισμός «σκοτεινόν ποίημα», η εργασία εκκινεί από την εξέταση του «σκοτεινού» ποιητολογικού προγράμματος, όπως ορίζεται στα μεταποιητικά χωρία του κειμένου (διακήρυξη για εκζήτηση και πολυμάθεια), και στη συνέχεια διερευνά τους βασικούς μηχανισμούς με τους οποίους αυτό τίθεται σε εφαρμογή, με όχημα τις έννοιες της ανοικείωσης και της δεσπόζουσας του Ρωσικού Φορμαλισμού. Στο επίπεδο του λεξιλογίου ο Λυκόφρονας επιστρατεύει σπάνιες λέξεις, ἅπαξ λεγόμενα και πρῶτον εἰρημένα, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζει πρωτοφανή ελευθερία και δημιουργικότητα στη σύνθεση και την παραγωγή όρων. Στο κεφάλαιο για τους ήρωες αναλύεται ο βασικός μηχανισμός της αινιγματικής περίφρασης που τίθεται στη θέση των κυρίων ονομάτων και τα συστατικά της: η χρήση αντωνυμιών και άρθρων αντί για το όνομα, το λεξιλόγιο της συγγένειας, οι σπάνιοι σύνθετοι όροι, όπως ἅπαξ λεγόμενα και πρῶτον εἰρημένα, που συμπυκνώνουν τους μύθους που αφορούν τα πρόσωπα και αποκαλύπτουν συγκεκριμένες, βίαιες και αιματηρές όψεις του χαρακτήρα τους. Στη συνέχεια προσεγγίζεται το σχήμα της μεταφοράς και οι πολλαπλές θηριωνυμίες, οι οποίες λειτουργούν ως δείκτες για την ηθική αξιολόγηση των δρώντων προσώπων στην Ἀλεξάνδρα. Όσον αφορά στους θεούς, μελετώνται τα σπάνια και άγνωστα θεωνύμια που αποκρύπτουν την ταυτότητα των θεών σε ολόκληρη την προφητεία. Τέλος, γίνεται λόγος για την πολύπλοκη και ελλειπτική σύνταξη που διαπερνά ολόκληρο τον μονόλογο της Κασσάνδρας. Όλα τα παραπάνω συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός εντελώς παράξενου, ανοίκειου και πρωτάκουστου λόγου που αποστασιοποιείται εντελώς από την καθημερινή ομιλία, αλλά και από τη λογοτεχνική έκφραση της ελληνιστικής εποχής γενικώς. Με αυτόν τον τρόπο αναδύεται η τραγική μοίρα της προφήτισσας να μην γίνεται πιστευτή, και λόγω της πολύπλοκης έκφρασής της και λόγω των συσσωρευμένων φρικτών και βίαιων επεισοδίων που περιλαμβάνονται στην αφήγησή της, αλλά και η τραγική ύπαρξη όλων των ανθρώπων που είναι καταδικασμένοι να αντιλαμβάνονται μόνο ό,τι τους επιτρέπει το βίωμα και η λογική τους και να υποπίπτουν στα ίδια μοιραία σφάλματα.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Πουλόπουλος Χρήστος
  • Poulopoulos Christos

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3360253

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Πουλόπουλος Χρήστος; Poulopoulos Christos. Η ποιητική του σκοτεινού στην Αλεξάνδρα του Λυκόφρονα. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3360253