Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Προσωπογραφίες στη Βυζαντινή Υμνογραφία: Απεικόνιση αγιογραφικών προσώπων στη λειτουργική ποίηση της Μεγάλης Εβδομάδος

Abstract

dc:description

Μια φιλολογική προσέγγιση, αισθητική και αφηγηματολογική, στη Βυζαντινή Λειτουργική Υμνογραφία της Μεγάλης Εβδομάδος αποσκοπεί να ερευνήσει την πρόθεση των ιερών μελωδών να αποδοθεί και ποιητικά (μεταπλασμός) το δόγμα της Oρθόδοξης Θεολογίας. Το εγχείρημα αυτό, το οποίο συνιστά μια κορυφαία λατρευτική παιδαγωγία, επιτυγχάνεται μέσω της απεικόνισης των αγιογραφικών προσώπων που αφορούν, άμεσα ή έμμεσα, στο ἑκούσιον Πάθος του Χριστού. Αυτή η λογοτεχνική ἱστόρησις διαμορφώνει, ως ασματική αφηγηματική ακολουθία, ένα είδος εκκλησιαστικής ποιητικής, με οποιαδήποτε έννοια λειτουργικής, ώστε η Υμνολογία της Μεγάλης Εβδομάδας, εκτός από ενιαύσιος λειτουργικός και διαρκής χωροχρόνος της εκούσιας και έσχατης αποκάλυψης του Υιού του Θεού, να προσεγγίζεται και ως δόκιμο αφηγηματικό σχήμα. Έτσι, με γνώμονα το θεωρητικό σχήμα του τελεστικού (εκ των τελεστών-ρόλων) μοντέλου του Α. J. Greimas επιχειρείται να (συν)εγγραφούν συλλήβδην τα ποιητικά κείμενα της Υμνολογίας στον μακρο-αφηγηματικό σημειωτικό δομικό άξονα του γνωμικοῦ θελήματος (κατὰ Θεὸν vs. παρὰ Θεὸν θέλημα) του κατ’ εἰκόνα Θεοῦ δημιουργημένου ανθρώπου, ως εκούσιας διαπαιδαγώγησης της γνωμικής χρήσης-αξιοποίησης (γνωμικὴ ἐκχωρήσις) του αὐτεξουσίου (φυσικοῦ θελήματος) του — πέραν, βεβαίως, των εγγεγραμμένων σημειωτικών ζευγών (δίπολα) με τα διαμετρικώς αντιπαρατιθέμενα αγιογραφικά πρόσωπα, που προκύπτουν κατά την (ανά τροπάριο ή Ημέρα) μικρο-αφήγηση. Ωστόσο, στο θεανδρικό πρόσωπο του Κυρίου Ιησού Χριστού καταργείται οποιαδήποτε προκατασκευασμένη θεωρία ή εργαλείο λογοτεχνικής κριτικής όσο και δυϊστικό σχήμα με θετικά και αρνητικά σημαινόμενα πρόσωπα, διότι σύμφωνα με την Πατερική [Θεο-]Aνθρωπολογία το πρωταρχικό αίτημα στον πνευματικό αγώνα των Ορθόδοξων Χριστιανών είναι η αυτοπροαίρετη απεμπόληση του μεταπτωτικού κοσμικού φρονήματος και η κατά θεία Χάριν ομοίωση του φιλ-ακόλουθου –στο Πάθος του Κυρίου– πιστού με την τέλεια αρχετυπική εικόνα (ἀρχέτυπον) του Υιού και Λόγου του Θεού.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Σιακαβέλας Μιχαήλ
  • Siakavelas Michail

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3364471

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Σιακαβέλας Μιχαήλ; Siakavelas Michail. Προσωπογραφίες στη Βυζαντινή Υμνογραφία: Απεικόνιση αγιογραφικών προσώπων στη λειτουργική ποίηση της Μεγάλης Εβδομάδος. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3364471