Back to search

National and Kapodistrian University of Athens

Η θεοδικία στους τρεις τραγικούς ποιητές: Εὐμενίδες Αισχύλου, Οἰδίπους Τύραννος Σοφοκλή, Ἱππόλυτος Στεφανίας & Ἡρακλῆς Μαινόμενος Ευριπίδη

Abstract

dc:description

Αντικείμενο μελέτης της παρούσης διπλωματικής εργασίας αποτελεί η έννοια της θεοδικίας στην τραγική ποίηση και ειδικότερα στις τραγωδίες Εὐμενίδες του Αισχύλου, Οἰδίπους Τύραννος του Σοφοκλή, Ἱππόλυτος Στεφανίας και Ἡρακλῆς Μαινόμενος του Ευριπίδη. Όταν γίνεται λόγος για τη θεοδικία, τη θεϊκή παρέμβαση στην ανθρώπινη δράση με σκοπό την εφαρμογή του θεϊκού νόμου, εγείρονται σχετικά ερωτήματα αναφορικά με τις αρχές που διέπουν την πραγμάτωσή της. Ποίας φύσεως κριτήρια λαμβάνονται υπόψιν από τους θεϊκούς επόπτες, προκειμένου να αποτιμηθούν οι ανθρώπινες πράξεις και να υπαχθούν κατ’ αναλογία στην κατηγορία των δίκαιων ή των αδίκων ενεργειών; Πρόκειται για την τυχαία ανάσυρση κλήρων σε πιθάρια από το χέρι του αβασάνιστου Δία, που, όπως παρηγορητικά επισημαίνει ο Αχιλλέας στον Πρίαμο, καθορίζουν τη μοίρα των βασανισμένων ανθρώπων ή οι συνθήκες με τις οποίες οι ίδιοι αντιπαλεύουν αφορούν στη διαπλοκή τόσο των θεϊκών δυνάμεων όσο και της ελεύθερης βούλησής των; Είναι εφικτή η προσέγγιση του θεϊκού νόμου με τις έννοιες της «ηθικής», του «δίκαιου» και του «άδικου», σε μία απόπειρα ορθολογικής σμίλευσής του; Τα ανωτέρω ερωτήματα ανακύπτουν, καθότι στη γενικότερη λογοτεχνική παραγωγή, αλλά και ειδικότερα στα δράματα των τριών τραγικών ποιητών, δεν ακολουθείται ταυτόσημος τρόπος έκφρασης και εφαρμογής της θεοδικίας. Αξίζει, βέβαια, να επισημανθεί εξ αρχής, πως στην προς εξέταση εποχή το δίκαιο δεν είχε αποκτήσει την αυτονομία του ως τρόπος ρύθμισης της συμπεριφοράς των διαβιούντων, με συνέπεια να συγχέεται με την κοινωνική ηθική και το έθος. Το γεγονός πως η καθημερινή πρακτική των ανθρώπων δεν είχε υποδιαιρέσει την ορθή πράξη σε ειδικότερες κατηγορίες, όπως αυτή της ηθικής και της νόμιμης συμπεριφοράς, επισημαίνει τη γενική έλλειψη της συστηματικής επεξεργασίας των δικαιϊκών εννοιών, ήτοι την έλλειψη μίας θεωρίας δικαίου της αρχαίας ελληνικής διανόησης. Εξαιτίας της απουσίας των εν λόγω διαχωριστικών φραγμάτων, η δικαιοσύνη συνταυτίζεται με το διάχυτο λαϊκό αίσθημα περί δικαίου (opinio juris), συνιστώντας μία πιο αφηρημένη – συλλογική έννοια. Δεδομένου, λοιπόν, πως το δίκαιο για τους αρχαίους Έλληνες δεν αποτελούσε μία λογική κατασκευή, ένα συνεκτικό σύστημα, οργανωμένο με βάση συγκεκριμένες αρχές, παρεχόταν η ευκαιρία στους εκάστοτε δραματουργούς να αξιοποιήσουν το θέμα της θεοδικίας, βασισμένοι στις επιμέρους προσλαμβάνουσές τους, καθώς και στην ιδιάζουσα καλλιτεχνική τους επίνοια. Δραματοποιώντας τυχόν προβληματισμούς, αναφορικά με τον τρόπο που επενεργεί το θεϊκό δίκαιο στη θνητή φύση, σκιαγραφούσαν, συνάμα, στα πλαίσια της ποιητικής τους ενεργοποίησης και του πνευματικού τους στοχασμού, μία φιλοσοφία δικαίου.

Author and committee

dc:creator, dc:contributor.*
Authors dc:creator
  • Παλιαρούτη Μαρία
  • Maria Paliarouti

Subjects

dc:subject × 2

Rights

Language dc:language
Ελληνικά, Greek

Identifiers

dc:identifier.*
Identifier
uoadl:3366014

Chain of custody

source
Harvested from
National and Kapodistrian University of Athens
Base URL
pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh
Last updated
2026-11-19
Source record
OAI-PMH GetRecord
citation

Παλιαρούτη Μαρία; Maria Paliarouti. Η θεοδικία στους τρεις τραγικούς ποιητές: Εὐμενίδες Αισχύλου, Οἰδίπους Τύραννος Σοφοκλή, Ἱππόλυτος Στεφανίας & Ἡρακλῆς Μαινόμενος Ευριπίδη. 2023. https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/3366014